III SA/Kr 21/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 marca 2016r., sygn. akt III SA/Kr 21/16 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 19 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 marca 2016r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy G. G. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący podał w nim, że mieszka razem z matką w R. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych. Jedynym źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest emerytura jego matki w wysokości 840,66 zł. Skarżący wskazał również, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w PUP. Skarżący jest kawalerem, ma dwójkę dzieci, które z nim nie mieszkają. Obciąża go obowiązek alimentacyjny i ma z tego tytułu wielotysięczne zaległości. W ramach dozoru elektronicznego skarżący odbywa karę 1 roku pozbawienia wolności i dlatego nie może znaleźć pracy poza R, gdyż od 1700 do 600 musi przebywać w domu. Skarżący wskazał, że za dostawę wody płaci 80 zł miesięcznie, a koszt opału na zimę wynosi ok. 2000 zł. Do tego dochodzą koszty zakupu biletu miesięcznego PKP i biletów autobusowych. Ponadto skarżący leczy się odwykowo w grupie terapeutycznej. Skarżący dodał, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, gdyż przynosiła tylko koszty i kłopoty sądowe. Do wniosku skarżący dołączył kopię zaświadczenia z urzędu pracy, zaświadczenie komornika o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, zawiadomienie o stanie zaległości w sprawie alimentacyjnej, wyciąg z rachunki bankowego matki za okres od 02.07-01.08.2015r., zaświadczenie z GOPS o zadłużeniu skarżącego względem funduszu alimentacyjnego na kwotę 40283,33 zł, wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zeznanie PIT 36 za rok 2014 oraz informację o wysokości straty poniesionej w 2014r., zeznanie PIT 36 za rok 2013 oraz informację o wysokości straty poniesionej w 2013r., wyrok SR z dnia 20.07.2015r. sygn. akt [...] uznający skarżącego za winnego zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu stanowiącego przestępstwo skarbowe z art. 107 §1 kks, wyrok SR z dnia 30.07.2015r. sygn. akt [...] uznający skarżącego za winnego dokonania zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 107 §1 kks, kopie rachunków za wywóz śmieci i odprowadzanie ścieków, kopie pokwitowania raty. Pismem z dnia 12 lutego 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o wyjaśnienie z jakich środków – przy deklarowanym bezrobociu, niskiej rencie matki oraz braku (dot. obojga) jakichkolwiek nieruchomości, zasobów i przedmiotów wartościowych – opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika. Jeśli pomoc tę skarżący otrzymuje pro bono winien przedstawić pisemne oświadczenie pełnomocnika wraz z informacją, czy okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego. Jeśli natomiast środki na opłacenie takiej pomocy prawnej skarżący otrzymał od osób trzecich winien przedstawić na tę okoliczność pisemne oświadczenia tych osób. Ponadto skarżący miał wyjaśnić kiedy dokładnie jego matka zaciągnęła pożyczkę bankową na konieczność spłaty, na którą powołuje się skarżący we wniosku, w jakiej wysokości i na jaki okres, jaka jest wysokość miesięcznej raty oraz czy ma lub miała problemy z terminowym regulowaniem tego zobowiązania. Poza tym skarżący miał podać, czy w związku z opisanymi robotami budowlanymi jego matka dokonywała jakiegokolwiek zgłoszenia albo występowała ze stosownym wnioskiem. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 18 lutego 2016r. powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1953r., sygn. akt I C 1427/53), w którym stwierdzono, że posiadanie przez stronę pełnomocnika w osobie adwokata nie oznacza, że może ona pokryć koszty sądowe. Odnosząc się do kwestii pożyczki pełnomocnik skarżącego wskazał, że została ona zaciągnięta w kwocie 4000 zł na remont nieruchomości w R, a miesięczna rata wynosi 300 zł. Część kosztów została pokryta z oszczędności, które skarżący poczynił pracując w Anglii ok. 3 lata temu. Pełnomocnik skarżącego stwierdził również, że prace budowlane nie wymagały zgłoszenia ani występowania z jakimkolwiek wnioskiem, gdyż nie zmieniały bryły budynku. Postanowieniem z dnia 4 marca 2016r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości, zaś skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił dodatkowych wyjaśnień, o które był proszony. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł sprzeciw. Skarżący podniósł, że od dnia 3 września 2015r. nie prowadzi już działalności gospodarczej, a więc nie posiada stałego i regularnego dochodu. Dopiero w dniu 6 listopada 2015r. skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżący dodał przy tym, że PUP nie posiada propozycji odpowiedniego zatrudnienia oraz możliwości jego przekwalifikowania się. Skarżący uważa, że przedłożone przez niego dokumenty i oświadczenia bardzo dokładnie ilustrują jego sytuację majątkową, a zatem Sąd błędnie uznał, że jego sytuacja materialna budzi wątpliwości. Ponadto skarżący podniósł, że nie ma on obowiązku wskazywania źródeł finansowania pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a profesjonalny pełnomocnik – określać czy otrzymuje wynagrodzenie i w jakiej ono jest wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Ponadto, w myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy uznać, że co prawda ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że jest osobą bezrobotną, bez majątku, co przemawiałoby za zwolnieniem go od ponoszenia kosztów sądowych, jednakże w sprawie zachodziły uzasadnione wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego, a to ze względu na korzystanie w niniejszej sprawie, a także w innych prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, z usług profesjonalnego pełnomocnika. Z informacji zawartych w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach wynika, że ze skarg G. G. na decyzje właściwych Dyrektorów Izb Celnych toczą się postępowania również przed Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi w: Gliwicach, Olsztynie, Lublinie, Rzeszowie, Kielcach, Wrocławiu, Warszawie, Gorzowie Wielkopolskim i Łodzi. We wszystkich tych sprawach skarżący jest reprezentowany przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika – adwokat M. I. - P. W związku z tymi wątpliwościami, skarżącego wezwano do przedłożenia dodatkowego oświadczenia, w którym wyjaśniłby skąd czerpie środki na opłatę usług profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać należy, że wbrew temu co w sprzeciwie podnosi skarżący, treść łączącej go z pełnomocnikiem umowy w zakresie wysokości świadczonego na jego rzecz honorarium ma istotne znaczenie dla oceny jego rzeczywistych możliwości majątkowych, a tym samym stwierdzenia czy zachodzą przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący nie uczynił zadość temu wezwaniu, tym samym należy uznać, że nie wykazał braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości Sądu wzbudziły także informacje odnośnie dochodów i wydatków, które deklaruje skarżący. Mianowicie, zadeklarował, że pozostaje z matką w gospodarstwie domowym i utrzymują się jedynie z jej emerytury rzędu 840,66 zł. Natomiast wydatki na media i spłatę zobowiązania wynikającego z pożyczki wynoszą ok. 400 złotych. Trudno zatem uznać, że rodzina skarżącego jest w stanie się z tej kwoty utrzymać tym bardziej, że skarżący we wniosku wymienia inne wydatki rodziny – koszty opału na zimę w wysokości 2000 zł oraz koszty biletów komunikacji autobusowej i biletu miesięcznego PKP. Zdaniem Sądu, zaspokojenie podstawowych, bieżących potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, konieczne przejazdy, wymaga znacznie większych środków finansowych niż zadeklarowane przez skarżącego. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie 260 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.