III SA/Kr 241/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania pierwszej instancji I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata T. K. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 grudnia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] 2011 r. nr [...] o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] 2011 r. nr [...] przyznającej D. K. jako osobie pełnoletniej, uczącej się, prawo do świadczeń alimentacyjnych oraz wstrzymującej wypłatę świadczeń od 1 września 2011 r. i umorzyło postępowanie w pierwszej instancji. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] przyznano D. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako osobie pełnoletniej, uczącej się. Podstawą wydania decyzji był uwierzytelniony wyrok Sądu Rejonowego z dnia 23 stycznia 2006r., sygn. akt [...], w sprawie o alimenty, zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych oraz oświadczenie D. K., że kontynuuje naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Świadczenia przyznano do końca okresu zasiłkowego, tj. do 30 września 2011 r. przy czym niezbędnym było kontynuowanie przez D. K. nauki, ponieważ jest osobą pełnoletnią. W dniu 12 września 2011 r. D. K. dostarczył do ośrodka pomocy społecznej zaświadczenie potwierdzające naukę w Ośrodku Kształcenia Ustawicznego i Promocji "A". Na zapytanie organu I instancji, w dniu 16 września 2011 r. Ośrodek Kształcenia Ustawicznego i Promocji "A" pisemnie wyjaśnił, że nie jest on szkołą w myśl ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. A zatem, skoro D. K. jest osobą pełnoletnią i od września 2011 r. nie uczy się w szkole, nie przysługują mu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym decyzja z dnia [...] 2011 r. w sprawie świadczeń alimentacyjnych została uchylona od 1 września 2011 r. decyzją Burmistrza z dnia [...] 2011 r. nr [...]. Rozpoznając odwołanie D. K. od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do wniosku, że organ I instancji błędnie zastosował w niniejszej sprawie szczególny tryb uchylenia decyzji ostatecznej uregulowany w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten ma zastosowanie jedynie w takim przypadku, kiedy w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje zmiana sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do tychże świadczeń. W przedmiotowej sprawie zaś taka zmiana istniała już w trakcie wydawania decyzji w dniu [...] 2011 r. Zgodnie bowiem z zaświadczeniem z dnia 10 września 2011 r. wystawionym przez Ośrodek Kształcenia Ustawicznego i Promocji "A" od dnia 27 sierpnia 2011 r. D. K. był już uczniem ww. Ośrodka, a zatem nie mógł być (przerwa wakacyjna) w momencie składania oświadczenia w dniu 20 lipca 2011 r. uczniem Liceum Ogólnokształcącego. Organ I instancji był uprawniony do uchylenia decyzji z dnia [...] 2011 r. jedynie w trybie wznowienia postępowania administracyjnego uregulowanego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie między innymi wówczas, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Z akt sprawy wynika zaś jednoznacznie, że oświadczenie D. K. z dnia 20 lipca 2011 r. o kontynuowaniu nauki w Liceum Ogólnokształcącym było fałszywe. Jeśli bowiem już w sierpniu 2011 r. zaczął naukę w Ośrodku Kształcenia Ustawicznego i Promocji "A", to oczywistym jest, iż już od lipca 2011 r. (po zakończeniu roku szkolnego 2010/2011) nie był uczniem Liceum Ogólnokształcącym. W związku z powyższym, nie było możliwe uchylenie lub zmiana decyzji z dnia [...] 2011 r. w trybie art. 24 ust. 1ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a jedynie uchylenie decyzji ostatecznej zgodnie z przepisami art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie D. K. zarzucił nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. przyjęcie, że już od lipca 2011 r. nie był uczniem LO. Podniósł, że zgodnie z zaświadczeniem z dnia 10 września 2011 r. wystawionym przez Ośrodek Kształcenia Ustawicznego i Promocji "A" był on uczniem w semestrze trwającym od dnia 27 sierpnia 2011 r., niemniej takie zaświadczenie wydawane jest na okres semestru, więc okres rozpoczęcia semestru z racji charakteru szkoły nie jest równoznaczny z dniem rozpoczęcia nauki. Podniósł ponadto, że zgodnie z zaświadczeniem z dnia 16 stycznia 2012 r. wydanym przez Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących w miesiącu lipcu i sierpniu był uczniem LO. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 7 lutego 2013 r. pełnomocnika skarżącego z urzędu wskazano w szczególności, że w pierwszej chwili można odnieść wrażenie, że zaskarżona decyzja jest w gruncie rzeczy korzystna dla skarżącego, bowiem skutkuje pozostawieniem jego prawa do świadczeń w niezmienionym kształcie. W istocie jednak, mimo, ze można by rozważać, czy jej uchylenie przez sąd nie naruszyłoby zakazu reformationis in peius, to kwestionowana decyzja jest decyzją naruszającą prawo. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że w jego ocenie źle ustalono stan faktyczny sprawy. Za bezpodstawną uważa też sugestię Kolegium, by w sprawie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania. Twierdzi, że zaskarżona decyzja jest wadliwa przynajmniej w zakresie uzasadnienia. Za prawidłową uważa natomiast decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zwrócić należy uwagę, że dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, znaczenie ma wykładnia art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zgodnie z wyżej wskazanym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji: "Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia". Prawidłowa wykładnia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym art. 24 ust. 1, jest zatem następująca - postępowanie administracyjne dotyczące zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Podzielić wobec tego należy w całej rozciągłości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie, że przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Jak trafnie zauważa też NSA w wyroku z 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11; LEX nr 1120615, "Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy)". Wskazać zatem należy, że związku z tym ostatnim stwierdzeniem rację ma tylko w tym pełnomocnik skarżącego z urzędu, że sytuację w której doszło np. do wypłaty świadczenia mimo zaistnienia okolicznościach powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia, bądź też przyznano lub wypłacono świadczenia w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, należy rozwiązać w drodze decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia a nie przy pomocy instytucji wznowienia postępowania. Powyższa przedstawiona wykładnia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, znalazła także swoje odzwierciedlenie w stanowiskach wyrażonych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., sygn.. akt I OSK 597/10; LEX nr 603373, z dnia 21 października 2010 r., sygn.. akt I OSK 899/10, LEX nr 745365, z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn.. akt I OSK 330/11, publik. w CBOIS, z dnia 14 lipca 2011 r., sygn.. akt I OSK 681/11, LEX nr 1082798). Skoro tak, to stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławcze, że organ I instancji nie mógł zastosować art. 24 ust. 1 ustawy w niniejszej sprawie jest prawidłowe. Rzeczywiście postępowanie w tym przedmiocie (tj. zmiany lub uchylenia decyzji) stało się bezprzedmiotowe i należało w ramach kompetencji, przyznanych organowi odwoławczemu (a w takiej roli występuje w tym konkretnym przypadku Kolegium) przepisem art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Nie było i nie mogło być merytorycznych przesłanek do orzekania co do istoty sprawy (zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenia). Skutki takiej decyzji są wyłącznie procesowe, nie kształtuje się stosunek materialnoprawny. Stąd też za nie mogące mieć znaczenia w tej sprawie należało ocenić okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącego z urzędu, a dotyczące wadliwie ustalonego co do meritum, stanu faktycznego sprawy, w sytuacji, gdy art. 24 ust. 1 ustawy nie miał w ogóle zastosowania. Nawet patrząc z perspektywy charakteru decyzji z art. 24 ust. 1 ustawy na decyzję organu I instancji, to wadą było jej wsteczne oddziaływanie na akt przyznający skarżącemu świadczenia podczas gdy powinna ona wywierać swoje skutki na przyszłość, tj. ewentualnie od daty wejścia do obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.