III SA/Kr 267/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Halina Jakubiec Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. S. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz Miasta i Gminy, działając na podstawie : - art. 2 pkt. 7 lit. d, art. 23 ust. 1, 5, 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r , Nr 1, poz. 7 ze zm.), - Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego , - Zarządzenia Nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2008 r. do prowadzenia w imieniu Burmistrza Miasta i Gminy postępowania w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych, - art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego – decyzją z dnia [...] 2009r ustalił skarżącej M. S. kwotę nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na S. S. w okresie od dnia 01.11.2008 do dnia 31.01.2009 – w wysokości 1. 041,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami na dzień spłaty długu tj. 15.12.2009 r. w wysokości 130,51 zł . W przedmiotowej decyzji organ orzekł , że nienależnie pobrane świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami - w łącznej wysokości 1.172,25 zł - należy wpłacić na konto ww. Ośrodka do dnia 15 grudnia 2009 roku W uzasadnieniu swej decyzji organ podniósł , że na wniosek skarżącej w dniu [...] 2008 r. została wydana decyzja Nr [...] przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna skarżącej , S. S. Przedmiotowa decyzja zawierała w swej treści informację , że zgodnie z art. 19 ust.1ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Skarżąca składając w dniu 17.09.2009r kolejny wniosek na nowy okres zasiłkowy, przedłożyła m.in. zaświadczenie wydane przez Komornika Sądowego z dnia 21.11.2008 r. , z którego treści wynikało, iż wypłacił on skarżącej kwotę 1.041,74 zł. W związku z powyższym organ wyjaśnił , że zgodnie z art. 2 pkt. 7 lit. d ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobrane świadczenie to takie, które wypłacono w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Z kolei osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy , jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu , należało wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o "anulowanie postanowienia" i wyjaśniła, że pieniądze otrzymane od komornika stanowiły zaległe alimenty z 2002r , a z uwagi na ich brak i bezskuteczne dochodzenie , zmuszona była zaciągnąć pożyczki na życie , które są jeszcze nie spłacone. Skarżąca jest samotną matką niepełnosprawnego dziecka, w związku z tym nie pracuje i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej jej zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Wraz z synem utrzymuje się z pomocy społecznej . Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 5 stycznia 2010r, uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie w części określającej termin zwrotu i w tym zakresie orzekło w ten sposób, że zobowiązało skarżącą do zwrotu wskazanej w decyzji kwoty w terminie 30 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji Kolegium, a w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2009 r., nr [...] . Organ odwoławczy stwierdził , że treść zaświadczenia wydanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 14.10.2009r , sygn. akt [...] oraz przepis art. 2 pkt 7 ww. ustawy uzasadniają stanowisko organ I instancji, że świadczenie w kwocie 1.041,74 zł wypłacone w okresie od 1.11.2008 r. do 31.01.2009 r. z funduszu alimentacyjnego uprawnionemu S. S. na podstawie decyzji z dnia [...] 2008 r. nr [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym. Skarżąca pobrała bowiem świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pomimo faktu otrzymania od komornika wyegzekwowanych na syna alimentów . Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że w zaskarżonej decyzji nieprawidłowo został ustalony termin dokonania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego poprzez wskazanie na dzień 15 grudnia 2009 r zważywszy na zaskarżenie tej decyzji. Termin ten powinien być określony w sposób umożliwiający skarżącej wpłatę środków na mocy decyzji ostatecznej. W związku z powyższym organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i w tym zakresie orzekł o jego zmianie . Kolegium zwróciło uwagę organu I instancji, że skarżąca w odwołaniu wniosła o umorzenie kwoty świadczenia nienależnie pobranego i pouczyło skarżącą o dalszym trybie postępowania w tym zakresie. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca wniosła o umorzenie kwoty świadczenia nienależnie pobranego, uzasadniając swój wniosek trudną sytuacją materialną i rodzinną. W odpowiedzi na skargę , Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie , zważył , co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji . Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy , gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Dz 2002 r Nr 153, poz.1270) . Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem Sąd stwierdził , że skarga jest uzasadniona, chociaż z innych powodów niż w niej podniesiono. Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy , że sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to , że Sąd ma prawo , a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa , a także wszystkie przepisy , które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji , nawet , gdy dany zarzut nie został podniesiony ( wyrok WSA w Warszawie, z dnia 25.02.2004 r , syg. akt III S.A. 1456/02 , Lex nr 113588 ). Mając powyższe na uwadze , należy stwierdzić , że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w zakresie niżej wskazanym. Organy administracyjne naruszyły prawo materialne poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 2 pkt.2 i pkt.7 lit.d oraz art. 23 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dokonując interpretacji wskazanych przepisów należy mieć na uwadze, że ww. ustawa ma na celu wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Pomoc Państwa w tym zakresie ma charakter subsydiarny , bo zaspokajanie potrzeb małoletnich dzieci, czy uczących się dzieci pełnoletnich spoczywa przede wszystkim na rodzicach , co wynika z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Alimenty ze swej istoty służą utrzymaniu uprawnionego i skierowane są na zaspakajanie bieżących jego potrzeb. A zatem ustawa o pomocy uprawnionym do alimentów wkracza wówczas , gdy uprawniony tych środków nie otrzymuje od zobowiązanego. W przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony do alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa – art. 3 ust.1 ww. ustawy . Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego - art.18 ust.1 w zw. Z art.2 pkt.8 ustawy. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej , łącznie z odsetkami. W okresie , w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami – art.27 ust.1 i 9. Art.2 pkt.7 ww. ustawy wymienia sytuacje , w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie nienależnie pobrane. Zgodnie z art.2 pkt.7 lit.d ww. ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Organy orzekające w rozpatrywanej sprawie uznały , że przytoczony wyżej przepis miał zastosowanie , gdyż w sytuacji , gdy osoba uprawniona otrzymuje - co prawda za pośrednictwem komornika - świadczenie alimentacyjne od osoby zobowiązanej , obojętnie czy zaległe , czy bieżące , wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W takiej sytuacji następuje bowiem kumulacja tych świadczeń , co powoduje , że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym, a w konsekwencji uzasadniało wydanie zaskarżonych decyzji. Stanowisko Burmistrza Miasta i Gminy zawarte w decyzji z dnia [...] 2009r r nr [...] oraz stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w decyzji z dnia 05.01.2010r nr [...] jest nie zgodne z obowiązującymi przepisami, bowiem wykładnia art.2 pkt.7 lit.d ww. ustawy dokonana przez te organy jest nieprawidłowa. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.07.2010r , sygn. Akt I OSK 597/10 , a także w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14.05.2010r , sygn. Akt II SA/Łd 325/10 ( niepublikowany) i z dnia 16.02.2011r , sygn. Akt II SA/Łd 1028/10 ( nieprawomocny) , oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 04.03.2011r, sygn. Akt I SA/Wa 2111/10 (nieprawomocny) , że jednoczesność , o której stanowi art.2 pkt.7 lit.d ww. ustawy , czyli zbieg świadczeń ma miejsce wówczas , gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia. Jednoczesność oznacza również tożsamość okresu , za który obydwa świadczenia wypłacono. Zgodnie z ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego , sformułowanie " w okresie ich pobierania potrzymała alimenty" oznacza , że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. W ocenie Sądu obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres (... ) Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu , za który świadczenie wypłacono , a wiec świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca , co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy , jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów , gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy, skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (...)." Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić , że Skarżąca zarówno w odwołaniu od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2009r , jak i w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2010r , a także na rozprawie w dniu 24 marca 2011r konsekwentnie twierdziła, że wypłacona w dniu 21.11.2008r przez komornika należność stanowiła część zaległych alimentów . Organy administracyjne w toku prowadzonego postępowania nie wyjaśniły tej okoliczności. W związku z powyższym należy stwierdzić , że skoro warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji, to wyegzekwowanie przez komornika od dłużnika alimentacyjnego części kwot alimentów na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych , nie uprawnia do przyjęcia , że egzekucja jest skuteczna. Rozstrzygająca w sprawie jest nie data wypłaty zaległych alimentów, jak błędnie przyjęły organy , lecz za jaki okres alimenty te wypłacono. Z akt sprawy nie wynika i organy nie wyjaśniły , czy wyegzekwowano pełną należność z tytułu zaległych alimentów , czy wyegzekwowane alimenty były w jakiejś części wypłacone za okres , za który skarżąca otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego , a tym samym czy doszło do zbiegu wypłat z obu źródeł tj. od dłużnika i z funduszu. Wskazane okoliczności mają zasadnicze znaczenie dla oceny , czy w rozpatrywanej sprawie pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 01.11.2008 r do dnia 31.01.2009r można uznać za nienależne w rozumieniu art.2 pkt.7 lit.d ww. ustawy. Tylko w przypadku ustalenia , że wypłacona skarżącej przez komornika tytułem alimentów kwota 1.041,74 zł obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego , można uznać , że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi. Organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wyżej wskazanym oraz do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na uwadze , Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.a i c ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.152 ww. ustawy Sąd orzekł , że uchylone rozstrzygnięcia organów administracyjnych nie podlegają wykonaniu , co oznacza , iż ww. rozstrzygnięcia nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku , mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.