III SA/Kr 304/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Bożenna Blitek (spr.) Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie Grażyny Mosoń sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy K w pkt 1. skierował G. S. do Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody na czas trwania postępowania, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 3 grudnia 2018 r., sygn. akt [...]; a w pkt 2 nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że G. S. ma 62 lata i od wielu lat wymaga leczenia psychiatrycznego. Cierpi na schizofrenię rezydualną i w związku z tym ma bardzo ograniczony wgląd w sytuację, w jakiej się znajduje. Jest osobą psychotyczną, a jej stan zdrowia pogarsza się z każdym rokiem, gdyż sporadycznie stosuje się do zaleceń lekarza i nie zażywa leków. Organ ustalił, że G. S. jest osobą samotnie gospodarującą, a jej sytuacja mieszkaniowa jest bardzo trudna, albowiem stan techniczny zamieszkiwanego przez nią domu jest katastrofalny – nie tylko brakuje w nim kuchni, łazienki i toalety, ale dach w wielu miejscach jest nieszczelny. G. S. odmawia pomocy oferowanej jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej i nie wyraża zgody na zmianę miejsca zamieszkania, a nawet na podjęcie próby zabezpieczenia budynku, w którym mieszka. Zaznaczono, że w związku z taką sytuacją organ zwrócił się do sądu opiekuńczego z wnioskiem o umieszczenie G. S. w Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody i Sąd Rejonowy – Wydział IV Rodzinny i Nieletnich - postanowieniem z dnia 3 grudnia 2018 r., sygn. akt [...] w pkt I. stwierdził potrzebę przyjęcia skarżącej do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle chorych bez jej zgody, a na mocy pkt II. udzielił zabezpieczenia i na czas trwania postępowania umieścił G. S. w Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody. Decyzja została wydana w związku z natychmiastową wykonalnością orzeczenia w zakresie pkt II. I organ skierował G. S. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle chorych bez jej zgody. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła G. S., wyrażając niezadowolenie z powodu skierowania jej do domu pomocy społecznej. Wskazała, że organ błędnie ustalił stan faktyczny w zakresie stanu technicznego jej domu i zaznaczyła, że jest w stanie poradzić sobie sama. Ponadto, G. S. w dniach 9 stycznia 2019 r., 14 stycznia 2019 r. i 18 stycznia 2019 r. złożyła w Samorządowym Kolegium Odwoławczym pisma wskazujące na brak jej zgody na umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 stycznia 2019 r., nr [...], na podstawie art. 54 ust. 1 oraz art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 - w skrócie u.p.s.), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podało, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca jest osobą spełniającą kryteria określone w art. 54 ust 1 u.p.s., tj. wymaga bezwzględnej całodobowej i kompleksowej opieki ze strony innych osób. W szczególności potwierdza to opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 26 listopada 2018 r. sporządzona w toku postępowania o sygn. akt [...], zgodnie z którą, z uwagi na zaawansowanie przewlekłej choroby psychicznej o obrazie schizofrenii rezydualnej skarżąca, będąca osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga zapewnienia jej stałej opieki i pielęgnacji, gdyż brak takiej opieki zagraża jej życiu. W związku z powyższym – zdaniem tego organu - zasadne jest skierowanie odwołującej się do domu pomocy społecznej bez wyrażenia zgody, przy czym jednocześnie organ wskazał na istnienie postanowienia zastępującego wyrażenie zgody przez odwołującą się. Od powyższej decyzji G. S. wywiodła skargę, w której wyraziła niezadowolenie z wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji. Podała, że nie zgadza się na umieszczenie jej w Domu Pomocy Społecznej i stwierdziła, że zdolna jest do samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej, który zgłosił udział w sprawie na podstawie art. 8 p.p.s.a. wniósł o oddalenie skargi i przedłożył do akt odpis postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt [...] o całkowitym ubezwłasnowolnieniu skarżącej G. S., jednocześnie oświadczając, że powyższe postanowienie jest nieprawomocne, a sprawa wniesionej apelacji jest dotychczas nierozstrzygnięta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. W przypadku decyzji administracyjnych kontrola sądu polega na badaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności lub wznowienia postepowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz innego naruszenia przepisów postepowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie jest - zgodnie z dyspozycja art. 134 § 1 p.p.s.a. - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podanych. Już na wstępie Sąd stwierdza, że organy administracyjne mają uprawnienie do wydania decyzji w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508; w skrócie u.p.s.), natomiast nie mają uprawnień do działania w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2018 r., poz. 1878), w szczególności o przepisy art. 38 i art. 39 tej ustawy. Rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy art. 38 i art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego należą do wyłącznej kompetencji sądu opiekuńczego, którym jest sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, należący do sądownictwa powszechnego (zgodnie ze stanowiskiem zawartym w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1188/08, opubl. LEX nr 563268 oraz z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1297/14, opubl. LEX nr 1988010). Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do wypowiadania się przez organy administracyjne w kwestii tego, czy G. S. wskutek choroby psychicznej jest lub nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych oraz czy wobec niewyrażenia przez nią zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej należy przyjąć ją bez jej zgody, albowiem brak opieki zagraża jej życiu. W tych kwestiach może bowiem wypowiadać się wyłącznie sąd opiekuńczy, natomiast organom administracyjnym przypisana jest wyłącznie rola inicjatora postępowania przed sądem opiekuńczym oraz rola wykonawcy orzeczenia sądu opiekuńczego, o ile sąd opiekuńczy postanowi o przyjęciu danej osoby do domu pomocy społecznej, co oznacza zgodę (w formie postanowienia sądu opiekuńczego) na skierowanie osoby do domu pomocy społecznej. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1694/15 (opubl. LEX nr 2337001): "Procedura związana z przymusowym umieszczeniem osób w domu pomocy społecznej jest dwuetapowa. Pierwszym etapem, warunkującym ewentualne dalsze publiczne działania w sprawie, jest postępowanie prowadzone przed sądem opiekuńczym w trybie powołanych przepisów o ochronie zdrowia psychicznego. Jeżeli w toku tego postępowania sąd opiekuńczy uzna, że zachodzą przesłanki do umieszczenia danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej, to wydaje postanowienie o przyjęciu tej osoby do takiej placówki. Zapewnienie realizacji takiego orzeczenia ustawodawca powierzył jednak organom administracji publicznej. Prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego, nie stanowi bowiem jeszcze podstawy do umieszczenia zainteresowanej osoby w domu pomocy społecznej. Podlega ono wykonaniu przez organy administracji publicznej. I to właśnie postępowanie stanowi drugi etap procedury związanej z przymusowym umieszczeniem danej osoby w domu pomocy społecznej - etap postępowania administracyjnego." W niniejszej sprawie, z inicjatywy organu administracyjnego, właściwy sąd rejonowy jako sąd opiekuńczy wydał postanowienie o skierowaniu G. S. do Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody na czas trwania postępowania. W tej sytuacji do organów administracyjnych należało wykonanie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2018 r., sygn. akt [...], zgodnie z treścią art. 54 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.: "Art. 54. 1. Osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. 2. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej (...), po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Z powyższego, a konkretnie z treści art. 54 pkt 2 u.p.s. wynika, że do kompetencji organów administracyjnych należy skierowanie osoby (o której mowa w ust. 1 art. 54) do domu pomocy społecznej, przy wypełnieniu trzech następujących przesłanek: 1. posiadaniu odpowiedniej zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, 2. dom pomocy społecznej ma być odpowiedniego typu i 3. dom pomocy społecznej ma być zlokalizowany jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej. Sąd zauważa, że organy administracyjne wypełniły w zaskarżonych decyzjach dwie pierwsze przesłanki, albowiem 1. istnieje zgoda na umieszczenie G. S. w domu pomocy społecznej, którą jest postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2018 r., sygn. akt [...] o przyjęciu G. S. do domu pomocy społecznej oraz 2. organy prawidłowo wskazały dom pomocy społecznej odpowiedniego typu, tj. zgodnie z art. 56 pkt 3 u.p.s. - dom pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Sąd stwierdza, że organy administracyjne nie wskazały konkretnego domu pomocy społecznej, który byłby zlokalizowany jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, tj. G. S. zamieszkałej w S, gmina S, czym naruszyły przepis art. 54 pkt 2 u.p.s. Sąd podziela stanowisko sądownictwa administracyjnego w tym zakresie, m.in. stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 481/17 (opubl. LEX nr 2333576), że "organ zobowiązany jest wskazać nie tylko profil (typ) domu, ale i konkretną placówkę, w której ma przebywać dana osoba". Na gruncie rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organy administracyjne obu instancji nie dopełniły wymogu wskazania w decyzji "konkretnej placówki, w której ma przebywać dana osoba", zlokalizowanej jak najbliżej miejsca zamieszkania skarżącej, jednakże Sąd – z uwagi na pogarszający się, zagrażający życiu stan zdrowia skarżącej uznał, że organ odwoławczy jest w stanie uzupełnić postępowanie we wskazanym wyżej zakresie. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę, iż w przedmiotowej sprawie uchylenie decyzji I instancji nie było niezbędne do jej końcowego załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) Sąd uchylił wyłącznie decyzję organu II instancji i stosownie do normy wynikającej z art. 145 § 1 ust 1 lit. a p.p.s.a. orzekł - jak w wyroku.