III SA/Kr 444/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 28 stycznia 2022 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na rzecz skarżącej K. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi K. K. (dalej: skarżąca) jest postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 28 stycznia 2022 r. nr [...] stwierdzające niedopuszczalność wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 30 listopada 2021 r. ([...]. Orzeczenie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, na wniosek skarżącej, wydał 30 listopada 2021 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...], w którym m.in. wskazał, że skarżąca nie wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej. W orzeczeniu zawarte było pouczenie, że w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania stronie przysługuje prawo zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, zaś z dniem doręczenia organowi oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania "orzeczenie staje się ostateczne i prawomocne". Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało doręczone upoważnionej do jego odbioru - matce skarżącej, co miało miejsce w dniu 14 grudnia 2021 r. Następnego dnia - 15 grudnia 2021 r., skarżąca złożyła organowi, osobiście podpisane oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od powyższego orzeczenia. Oświadczenie to złożone zostało na druku, na którym umieszczona została formuła: "Jestem świadoma, że z dniem doręczenia organowi oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania wyżej wskazane orzeczenie staje się ostateczne i prawomocne". Pismem nadanym 29 grudnia 2021 r. skarżąca wniosła odwołanie od orzeczenia z dnia 30 listopada 2021 r., w zakresie w jakim stwierdzono w nim, że nie wymaga ona uczestnictwa w terapii zajęciowej. Skarżąca podniosła, że co prawda odwołanie zostało złożone dzień po terminie ale jako że jest osobą niepełnosprawną oraz ze względu na okres świąteczno-noworoczny i przez uzależnienie od innych osób, nie była w stanie wysłać odwołania wcześniej. Ponadto powołała się na złe samopoczucie, którego doświadczyła 28 grudnia 2021 r., a także trwający stan epidemii. Następnie, 13 stycznia 2022 r. skarżąca uzupełniła odwołanie oświadczając, że jej mama, która odebrała orzeczenie, nie była upoważniona do zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Skarżąca nadmieniła, że uchyla się od oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, zaś jej matka działała pod wpływem błędu, bowiem odbierając decyzję w siedzibie organu nie miała dostatecznej możliwości zapoznania się z jej treścią. Zaznaczyła, że o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania dowiedziała się z pisma organu I instancji z 3 stycznia 2022 r., które otrzymała 7 stycznia 2022 r. Postanowieniem z 28 stycznia 2022 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził niedopuszczalność wniesienia odwołania. Wskazał, że 15 grudnia 2021 r. skarżąca złożyła osobiście w siedzibie organu pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, zatem orzeczenie stało się prawomocne i ostateczne, a odwołanie od niego nie przysługuje. W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca podniosła, że to nie ona, lecz jej mama zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, do czego nie była umocowana, a ponadto z ostrożności procesowej skarżąca pismem z 13 stycznia 2022 r. uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu. Odpowiadając na skargę organ podkreślił, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania jest opatrzone własnoręcznym podpisem skarżącej, a z treści orzeczenia jednoznacznie wynika, że skarżąca aktualnie nie kwalifikuje się do uczestniczenia w terapii zajęciowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał na uwadze, co następuje. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznania w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. wydane w postępowaniu administracyjnym postanowienie kończące postępowanie. Takim postanowieniem niewątpliwie jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.). W myśl powołanego przepisu, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Powołany przepis nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli wniesionego środka odwoławczego pod względem formalnym, tj. m.in. sprawdzenia, czy środek zaskarżenia jest dopuszczalny. Wniesienie odwołania w sytuacji, gdy stronie postępowania nie przysługuje taki środek zaskarżenia skutkuje wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania. W przedmiotowej sprawie zasadniczą kwestią pozostaje skuteczność zrzeczenia się przez skarżącą prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez organ I instancji. Jak stanowi art. 127a § 1 K.p.a., w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Z kolei wedle § 2 powołanego artykułu, z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania podlega jednak ocenie pod względem zgodności z prawem. Takie zrzeczenie musi bowiem odpowiadać warunkom określonym przez powołane przepisy prawa. W szczególności musi być złożone "w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania" oraz "wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję". Ocena zgodności z prawem zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania obejmuje również pouczenie o skutkach takiego zrzeczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2019 r., sygn. II OSK 1849/19). W pierwszej kolejności, odnosząc się do argumentacji skarżącej dotyczącej zrzeczenia się przez jej matkę prawa do wniesienia odwołania, Sąd zwraca uwagę, że skarżąca nie wskazywała, że jej podpis na powołanym wyżej oświadczeniu został sfałszowany. Ocena zaś przedmiotowego dokumentu wskazuje na to, że widnieje na nim właśnie podpis skarżącej, a nie innej osoby. W związku z tym, przy braku stwierdzeń o możliwym sfałszowaniu przedmiotowego dokumentu, należało uznać, że oświadczenie to podpisała skarżąca. Uwagi wymaga jednak inny wątek tej sprawy. Mianowicie, zdaniem Sądu, zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania nie mogło wywrzeć zamierzonego skutku prawnego z uwagi na brak stosownego, dokładnego i adekwatnego pouczenia o konsekwencjach prawnych tej czynności. Co prawda, organ I instancji zawarł w wydanym orzeczeniu wzmiankę, że po zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania orzeczenie staje się "ostateczne i prawomocne", a podobne pouczenie znalazło się także na przygotowanym druku formularza zrzeczenia się prawa do odwołania, to jednak podkreślenia wymaga, że zawarta w tych pouczeniach terminologia, odwołuje się do sformułowań zaczerpniętych z zakresu specjalistycznego języka prawniczego. Dla osób nieposiadających fachowej wiedzy prawniczej, terminy powołane przez organ (ostateczność, prawomocność decyzji) mogą nie być jasne, a co za tym idzie – mogą nie zostać należycie zrozumiane w zakresie skutków prawnych, które wiążą się z dokonaniem czynności zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Konstatacja ta jest w niniejszej sprawie tym bardziej aktualna jeśli zważyć, że stroną postępowania, która dokonała zrzeczenia się prawa do odwołania, była osoba niepełnosprawna. W stosunku zaś do takiej kategorii osób, organ administracji winien ze szczególną starannością realizować ciążący na nim obowiązek informacyjny. Jak bowiem stanowi art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie natomiast z art. 107 § 1 pkt 7 in fine K.p.a., decyzja zawiera pouczenie o skutkach zrzeczenia się odwołania. W związku z powyższym dostrzec należy to, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiadane są poglądy podkreślające, iż to organ administracji publicznej winien wyjaśnić stronie na czym polega skutek zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Istota pouczenia polega bowiem na przekazaniu adresatowi czytelnej, zrozumiałej, jasnej informacji, i to w taki sposób, by adresat mógł się z nią zapoznać i ją zrozumieć (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 maja 2019 r. sygn. IV SA/Wa 793/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 8 lipca 2020 r. sygn. IV SA/Wr 261/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 29 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 168/19). Z kolei w doktrynie podkreśla się, że wyszczególniając w pouczeniu skutki zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, organ powinien zaznaczyć, że zrzeczenie się tego prawa pozbawia stronę prawa do sądu (zob. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, uwaga 5 do art. 127a). Tym samym organ mógłby uczynić zadość obowiązkom informacyjnym poprzez wyjaśnienie skarżącej, co prawomocność i ostateczność decyzji oznacza i jakie skutki dla objętego zrzeczeniem się orzeczenia, stany te wywołują. Poprzestanie zaś na nawiązaniu do sformułowań z zakresu języka prawniczego, mogło nie być dla strony jasne, ani zrozumiałe. Podkreślenia wymaga, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu odnoszącego się do wadliwego, a więc także i nieprecyzyjnego, pouczenia. Artykuł 112 k.p.a. wprost bowiem stwierdza, że błędne pouczenie w decyzji co do skutków zrzeczenia się odwołania, nie może szkodzić stronie. Przez błędne pouczenie uznawać należy także pouczenie niedostatecznie precyzyjne lub pouczenie niejasne. Takim pouczeniem zaś, na gruncie ocenianego przypadku, mogło być niewątpliwie odwołanie się organu do terminologii zaczerpniętej z języka specjalistycznego. Stwierdzić zatem trzeba, że niezastosowanie się przez organ I instancji do art. 9 w zw. z art. 107 § 1 pkt 7 in fine K.p.a. przez nienależyte zrealizowanie obowiązków informacyjnych względem strony postępowania, w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 134 K.p.a. Stwierdzone naruszenie skutkować musiało uznaniem, że złożone przez skarżącą oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, nie mogło być ocenione jako skuteczne, a przez to nie mogło powodować dla strony negatywnych następstw. Powyższe jest konsekwencją normy wynikającej z cytowanego wyżej art. 112 k.p.a. Biorąc pod uwagę przedstawione rozważania, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Narusza ono bowiem przepisy postępowania administracyjnego (art. 134, art. 112, art. 9, art. 107 par. 1 pkt 7 k.p.a.) w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.) stanowi podstawę do jego uchylenia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uzna za bezskuteczne oświadczenie skarżącej o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania i następnie odniesie się do wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka prawnego. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 w zw. z art. 210 par. 2 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w wysokości 100 zł.