III SA/Kr 472/25
WyrokWSA w Krakowie2025-08-21
Skład orzekający: Jakub Makuch, Ewa Michna, Magdalena Gawlikowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przelew środków z konta projektowego na cele niezwiązane z projektem, a następnie zwrot tych środków na konto projektowe z własnych środków beneficjenta, stanowi nieprawidłowość skutkującą obowiązkiem zwrotu dofinansowania?Ratio decidendi
Sąd uznał, że przelew środków z konta projektowego na cele niezwiązane z projektem stanowi naruszenie umowy o dofinansowanie i procedur, co jest nieprawidłowością w rozumieniu przepisów UE i krajowych. Zwrot tych środków z własnych środków beneficjenta na konto projektowe nie konwaliduje naruszenia, ponieważ środki dotacyjne mają charakter znaczony i mogą być wykorzystywane wyłącznie na określony cel. Waga naruszenia i poniesiona szkoda w budżecie UE uzasadniają zwrot całej kwoty dofinansowania.Stan faktyczny
Fundacja "W." otrzymała dofinansowanie na realizację projektu. W trakcie realizacji projektu beneficjent dokonał przelewu 15.000 zł z konta projektowego na konto firmowe, na cele niezwiązane z projektem. Następnie, po pewnym czasie, środki te zostały zwrócone na konto projektowe z własnych środków fundacji. Organy administracji uznały to za nieprawidłowość i zobowiązały fundację do zwrotu dofinansowania. Fundacja kwestionowała tę decyzję, argumentując m.in. że zwrot środków i późniejsze prawidłowe ich wydatkowanie konwaliduje wadliwe działanie, a także podnosiła zarzut przedawnienia.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Ewa Michna Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi [...] Fundacji "W." w K. na decyzję Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 21 stycznia 2025 r. nr MW-V.3160.1.24.2024.AK w przedmiocie zwrotu dofinansowania oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z 21 stycznia 2025 r., znak: MW-V.3160.1.24.2024.AK Zarząd Województwa Małopolskiego (dalej także jako "ZWM") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości w Krakowie – Instytucji Pośredniczącej Regionalnego programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 (dalej także jako "MCP") z 1 lipca 2024 r., nr RPOWM.MCP.19/24/02/D, określającą [...] Fundacji "W." (dalej także jako "strona skarżąca", "beneficjent", "fundacja") kwotę do zwrotu w łącznej wysokość w wysokości 15.000 zł wraz z odsetkami.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 1 grudnia 2017 r. pomiędzy MCP a stroną skarżąca, została zawarta umowa o dofinansowanie projektu pn. "[...]" (dalej także jako "projekt"), zmieniona następnie aneksem z 12 grudnia 2018 r. oraz aneksem z 18 lutego 2019 r. (dalej: "umowa"). Okres realizacji projektu został ustalony od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 30 września 2019 r.
Z uwagi na stwierdzoną, na etapie weryfikacji wniosku o płatność, nieprawidłowość polegającą na tym, że beneficjent pokrył wydatki niezwiązane z realizacją projektu z rachunku bankowego wyodrębnionego do obsługi zaliczki otrzymanej na jego realizację o numerze [...] (dalej: "konto projektowe"), MCP prowadziło postępowanie administracyjne w celu odzyskania środków pod znakiem sprawy: [...], zakończone wydaniem decyzji z 17 lutego 2023 r., nr RPOWM.MCP.09/23/01/D. Na podstawie decyzji organu I instancji beneficjent został zobowiązany do zwrotu środków w wysokości 15.000 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ I instancji podtrzymał ustalenia z etapu weryfikacji wniosku o płatność nr [...], dotyczące stwierdzenia nieprawidłowości, w zakresie poniesionego 7 września 2018 r. wydatku z konta projektowego w wysokości 15 000 zł na cele niezwiązane z realizacją projektu.
Decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Zarządu Województwa Małopolskiego z 6 czerwca 2023 r., MW-V.3160.1.13.2023.ŁC. Organ II instancji w pełni podzielił dokonane przez organ I instancji ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz stwierdził, że także subsumpcja zastosowanych przez organ I instancji norm prawnych do ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego została przeprowadzona w sposób prawidłowy.
W wyniku złożenia przez stronę skarżącą skargi na ww. decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał wyrok z 30 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 755/23, w którym uchylił decyzje organów obu instancji.
W toku ponownego rozpoznania sprawy, w odpowiedzi na wezwanie organu, pełnomocnik strony skarżącej przekazał wyciągi z rachunku bankowego, projektowego fundacji za okres 1.09.2018 r. do 31.01.2019 r. oraz z dwóch rachunków firmowych fundacji: o nr [...] za okres 1.09.2018 r. do 31.01.2019 r. oraz o numerze [...], za miesiące od września do grudnia 2018 r. oraz styczeń 2019 r. Ustalono, że prowadzone rachunku bankowe były nieoprocentowane.
Decyzją z 1 lipca 2024 r. organ I instancji określił kwotę przypadającego do zwrotu przez beneficjenta dofinansowania w wysokości 15.000 zł wraz z należnymi odsetkami, liczonymi jak dla zaległości podatkowych.
Od powyższej decyzji strona skarżąca wniosła odwołanie. Wydanej decyzji zarzuciła:
1/ naruszenie art. 184 ust. 1 w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych i art. 143 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (dalej: rozporządzenie 1303/2013) poprzez błędne ich zastosowanie, polegające na nieprawidłowym zastosowaniu korekt finansowych w sytuacji, gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie nie pozwala na stwierdzenie wystąpienia "nieprawidłowości" w realizacji projektu przez beneficjenta, w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013;
2/ naruszenie przepisów i w konsekwencji przyjęcie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, polegających w szczególności na uznaniu, że:
a/ omyłkowa wypłata przez beneficjenta kwoty 15 000 zł z konta projektu w dniu 7 września 2018 r. stanowiła wydatek związany z projektem, w sytuacji, gdy przelew ten nie był jakimkolwiek wydatkiem w ramach projektu, nie został nigdy przedstawiony przez beneficjenta do rozliczenia i nie stanowił tym samym w ogóle wydatku poniesionego w ramach projektu;
b/ zwrot przez beneficjenta omyłkowo nieprawidłowo wydatkowanych środków w kwocie 15 000 zł na konto projektowe przed stwierdzeniem nieprawidłowości przez Instytucję nie stanowił konwalidacji wadliwej czynności i usunięcia zaistniałego naruszenia;
wskazane błędy w ustaleniu stanu faktycznego przez MCP miały w ocenie strony skarżącej istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji;
3/ błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przedstawionych przez beneficjenta dokumentów świadczących o braku nieprawidłowości, oraz przedstawionych historii rachunków - w zakresie poczynionych przez MCP ustaleń, że omyłkowo wypłacone z konta projektu środki nie zostało zwrócone dobrowolnie z powrotem na konto projektowe, gdyż zwrotowi uległy jakiś "inne" środki finansowe, a nie dokładnie te, które zostały omyłkowo przelane 7 września 2018 roku, przez co MCP poczynił błędne ustalenia faktyczne, że nie doszło do zwrotu środków projektowych na konto projektowe, oraz że w sprawie wystąpiła nieprawidłowość i uznał za zasadne zobowiązać beneficjenta do zwrotu środków;
4/ brak uwzględnienia w realiach niniejszej sprawy, że 14 stycznia 2019 r. w istocie beneficjent zwrócił już na konto projektowe środki omyłkowo przelane 7 września 2018 r. i tym samym nie jest zasadne żądanie ich ponownego zwrotu na konto Instytucji, gdyż zwrócone środki zostały wydatkowane zgodnie z harmonogramem rzeczowo - finansowym projektu i rozliczone za pośrednictwem wniosków o płatność, oraz wniosku końcowego, dlatego nie doszło do ich wydania niezgodnie z celami projektu;
5/ naruszenie art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z 30 października 2023 r. i brak pewnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i usunięcia wątpliwości zgodnie z wyraźnie wyrażonymi w tym wyroku wytycznymi.
6/ dodatkowo, z ostrożności, w wypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości, zarzucono także naruszenie art.: 7, 7b, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz naruszenie zapisów umowy dofinansowaniem z 1.12.2017 r., tj. § 16 ust. 4 poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy i materiału dowodowego, poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych, oraz wadliwą interpretację zapisów umowy w zakresie wezwania do zwrotu całości kwoty objętej sprawę - 15 000 zł, a nie jego części i w tym zakresie zaniechanie dokonania analizy, czy i w jakim zakresie beneficjent winien zwrócić przyznane mu dofinansowanie, mając na uwadze jego dobrowolny zwrot na konto projektowe przed stwierdzeniem przez MCP błędu, w kontekście rozliczenia końcowego projektu.
7/ z ostrożności podniesiono także zarzut przedawnienia roszczenia i naruszenia w tym względzie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich z dnia 18 grudnia 1995 r.
Ponadto, w odwołaniu strona skarżąca wniosła o dołączenie do dokumentacji sprawy pisma MCP z 27.06.2024 r., zalegającego w aktach organu I instancji, informującego o ostatecznym rozliczeniu wniosku o płatność końcową nr [...] i tym samym zamknięciu projektu na okoliczność terminu i sposobu rozliczenia projektu, oraz czasu wypłaty środków objętych wnioskiem o płatność, a także faktu rozliczenia końcowego wniosku o płatność.
Zaskarżoną decyzją ZWM utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał przepisy stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Następnie przedstawił zasadnicze motywy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy - z zastrzeżeniem stwierdzonych przez ZWM uchybień w zakresie tytułu przelewu z 7 września 2018 r., kolejności przelewów dokonanych w 7 września 2018 r., powiązań podmiotu F. – K. A. z projektem - podzielił dokonane przez organ I instancji ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy. Stwierdził, też, że subsumpcja zastosowanych przez organ I instancji norm prawnych do ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego została dokonana w sposób prawidłowy. Również, zdaniem organu odwoławczego w sprawie wystąpiła nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 Rozporządzenia nr 1303/2013, skutkująca koniecznością zwrotu przyznanego beneficjentowi dofinansowania.
Przedstawiając istotę stanu faktycznego, organ odwoławczy wskazał, że 7 września 2018 r. beneficjent przelał otrzymane w ramach projektu środki zaliczki w łącznej kwocie 15.000 zł z konta projektowego nr [...] na konto nr [...] (Śląskie II Projekt) tytułem: "pomyłka F [...] F.". (k. 61 akt organu I instancji). Rachunek bankowy nr [...] był firmowym rachunkiem bankowym fundacji, wyodrębnionym do obsługi innego projektu unijnego projektu śląskiego.
Ustalono też, że 14 stycznia 2019 r. wystąpił przelew środków w wysokości 15.000 zł z konta fundacji o numerze [...] na konto projektowe nr [...] tytułem: "zwrot (pomyłka) FV [...]" (k. 56 akt organu I instancji).
Jednocześnie ustalono, że środki w wysokości 15000 zł nie zostały przelane na konto niniejszego projektu z konta projektu śląskiego.
Jak wynika z oświadczenia beneficjenta z 31 października 2018 r., złożonego na wezwanie organu, w toku weryfikacji wniosku o płatność, w okresie od 1.07.2018 r. do 30.09.2018 r. dokonano pomyłkowo jednej wypłaty nie związanej z projektem - w dniu 7.09.2018 na kwotę 15 000 zł. Beneficjent oświadczył, że kwota ta została zwrócona na konto projektu 3.10.2018 r. Poza tym nie dokonano innych wypłat niezwiązanych z ww. projektem (k. 52 akt organu I instancji).
Organy ustaliły, że zwrot środków dofinansowania wykorzystanego na cele niezwiązane z projektem nie został dokonany 3.10.2018 r., jak wskazał beneficjent w oświadczeniu z 31 października 2018 r. Natomiast 14 stycznia 2019 r. na konto projektowe został dokonany przelew z konta Fundacji (innego niż to, na które 7 września 2018 r. przelano środki z zaliczki w wys. 15000zł) tytułem: "zwrot (pomyłka) FV [...]".
Następnie organ odwoławczy przywołał przepisy umowy o dofinansowanie, zawarte w § 2 ust. 2, ust. 6 i ust. 9, § 8 ust. 3, § 1 ust. 30 lit. b, § 6 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 umowy o dofinansowanie, z których zasadniczo wynika zakaz wykorzystania przyznanych środków na cele inne niż realizacja projektu oraz z naruszeniem procedur i konsekwencja w postaci obowiązku ich zwrotu.
W związku z powyższym uznano, że beneficjent przelewając 7 września 2018 r. kwotę 15 000 zł z konta projektowego ze środków dofinansowania na wydatek zupełnie niezwiązany z celem projektu, dopuścił się naruszenia § 2 pkt 6 i § 8 ust. 3 umowy o dofinansowanie, co stanowiło naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., a zatem działanie beneficjenta wypełniło hipotezę normy prawnej zawartej w art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p.
Odnosząc się do twierdzeń odwołania, jakoby nie doszło do naruszenia § 8 ust. 3 umowy o dofinansowanie, gdyż brak było poniesienia przez beneficjenta jakiegokolwiek wydatku związanego z projektem, nigdy tego wydatku nie przedstawił do rozliczenia w ramach projektu, a po zwrocie środków na konto projektu bilans płatniczy był neutralny, zaś zwrócona kwota 15 000 zł została następnie wydatkowana na cele związane w projektem, organ odwoławczy podkreślił, że środki jakie otrzymała fundacja na realizację projektu miały postać zaliczki, a nie refundacji. Zatem mogły być one wydatkowa jedynie na cele projektowe. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że niezasadne jest twierdzenie strony skarżącej, że nie doszło do naruszenia obowiązku realizacji projektu z należytą starannością, gdyż wydatek z 7.09.2018 r. nie był poniesiony w ramach projektu. Uznano też, że dla stwierdzenia naruszenia w zakresie wykorzystania środków zaliczki nie ma również znaczenia fakt, że beneficjent nie przedstawił tego wydatku do rozliczenia w ramach projektu nr [...]. Przedstawienie we wniosku o płatność wydatku niezwiązanego z projektem mogłoby być potraktowane jako próba wyłudzenia dofinansowania.
Organ uznał, dla stwierdzenia naruszenia nieprawidłowego wykorzystania środków zaliczki nie ma znaczenia fakt uzupełnienia konta projektowego o kwotę wykorzystaną na cele niezwiązane z projektem, a w następstwie przeznaczenie znajdujących się na koncie projektowym środków na realizację projektu oraz zakończenie projektu.
Zdaniem organu w przypadku gdy beneficjent wykorzysta zaliczkę niezgodnie z warunkami określonymi w umowie o dofinansowanie dopuszcza się jednego naruszenia, natomiast w sytuacji gdy dokona wydatków niezgodnie z warunkami określonymi w umowie o dofinansowanie dopuszcza się innego naruszenia. Oba naruszenia są samoistne i w związku z tym mogą wystąpić samodzielnie albo łącznie. W tym kontekście za niezasadny uznano zarzut skarżącej, że MCP zupełnie zaniechało zbadania, co działo się z kwotą 15 000 zł po jej wpłacie na konto projektowe i w jaki sposób została ona wydatkowana, a dopiero analiza tego aspektu pozwoliłaby potencjalnie na postawienie zarzutu w oparciu o § 8 ust. 3 umowy o dofinansowanie.
Odnośnie uzasadnienie naruszenia § 2 ust. 6 umowy o dofinansowanie, organ odwoławczy stwierdził, że z konta projektowego, na którym zdeponowane są środki dofinansowania mogą być wykonywane przelewy tylko dotyczące projektu, a zatem obowiązek ten dotyczy wszystkich wydatków poniesionych z konta projektowego (rozchód środków), niezależnie od tego czy zostały ujęte we wniosku o płatność, czy też nie. Skoro zatem skarżąca wydatkowała z konta projektowego kwotę zaliczki w wysokości 15.000 zł na cele niezwiązane z projektem to jest to samodzielna przesłanka do stwierdzenia naruszenia § 2 ust. 6 umowy o dofinansowanie, tj. nieprawidłowego przeznaczenia dofinansowania. W tym przypadku, zdaniem organu, dla stwierdzenia naruszenia wykorzystania znaczonych środków zaliczki w kwocie 15.000 zł na cele niezwiązane z realizacją projektu, nie ma znaczenia prawidłowość poniesienia wydatków ujętych we wnioskach o płatność.
Odnosząc się do argumentu omyłkowego wydatkowania środków zaliczki na cele niezwiązane z projektem organ odwoławczy wskazał, że "omyłkowość" w procesie wykorzystania środków zaliczki na cele niezwiązane z projektem, nie jest przesłanką ani łagodzącą, ani przesłanką konwalidującą nieprawidłowe wykorzystanie środków zaliczki. Wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem stanowi bowiem okoliczność obiektywną, niezależną od winy beneficjenta i jej stopnia.
Organ podkreślił też, że kwota wykorzystana na cele niezwiązane z projektem nie została zwrócona na konto projektowe z konta projektu śląskiego, a jedynie uzupełniona ze środków prywatnych beneficjenta. W ocenie organu odwoławczego, aby można było mówić o jakimkolwiek zwrocie zaliczki na konto projektowe, operacja powinna zostać wykonana pomiędzy tymi samymi kontami bankowymi tylko w odwrotnym kierunku.
Odnośnie szkodliwego wpływu na budżet UE organ zaznaczył, że wystąpiła szkoda rzeczywista w budżecie Unii oraz związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa a szkodą w budżecie Unii. Podzielono stanowisko organu I instancji, że beneficjent wykorzystał przedmiotowe środki na zupełnie inny cel niż zaplanował w umowie o dofinansowanie, a zatem finalnie nie wydatkował ich na projekt, ani nie zwrócił tych samych środków (unijnych) do budżetu Unii.
Podkreślono, że uznanie, że czasowe wydatkowanie środków na cele niezwiązane z projektem, na sfinansowanie którego zostały one przeznaczone, nie powoduje szkody w budżecie ogólnym UE, doprowadziłoby do sytuacji, w której przekazywane w ramach umowy o dofinansowanie środki kredytowałyby działalność beneficjentów niezwiązaną z realizowanym projektem.
Organ dodatkowo podniósł, że okoliczności niniejszej sprawy, tj. "omyłkowość" przelewu z 7 września 2018 r., "zwrot" środków wykorzystanych na cele niezwiązane z projektem przed stwierdzeniem nieprawidłowości oraz końcowe rozliczenie projektu nie są okolicznościami wykluczającymi, aby stwierdzone naruszenie nie miało wpływu na budżet Unii. Dlatego uznano, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła szkoda w budżecie Unii oraz związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa, a szkodą w budżecie Unii.
Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że zarzuty strony skarżącej w zakresie niewystąpienia nieprawidłowości z powodu braku szkodliwego wpływu na budżet UE są bezzasadne.
Odnośnie kwestii miarkowania, czy ważenia wysokości korekty finansowej, w sytuacji stwierdzenia nieprawidłowości organ odwoławczy wskazał, kwota korekty odpowiada kwocie straty poniesionej przez budżet Unii oraz budżet państwa. Ostatecznie organ II instancji zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że z uwagi na poważny charakter, dużą wagę naruszenia i stratę finansową poniesioną przez fundusz dla budżetu, nie ma możliwości "ważenia" czy "miarkowania" tej kwoty i jej ewentualnego zmniejszenia ani ograniczenia szkody jedynie do odsetek bankowych, które nie zostały wygenerowane na kontach firmowych przedstawionych przez beneficjenta.
Odnośnie przedawnienia roszczenia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, który stwierdził, że zgodnie z art. 66a u.f.p. bieg przedawnienia jeszcze się nie rozpoczął, gdyż w sprawie nie została wydana decyzja administracyjna kończąca postępowanie administracyjne oraz równocześnie Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 nie został zakończony.
Organ odwoławczy nie dopatrzył się zarzucanych w odwołaniu naruszeń przepisów postepowania odnośnie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jego analizy oraz oceny.
Odnośnie wniosku strony skarżącej o dołączenie do dokumentacji sprawy pisma MCP z 27.06.2024 r., zalegającego w aktach organu I instancji, informującego o ostatecznym rozliczeniu wniosku o płatność końcową nr [...] i tym samym zamknięciu projektu na okoliczność terminu i sposobu rozliczenia projektu oraz czasu wypłaty środków objętych wnioskiem o płatność, a także faktu rozliczenia końcowego wniosku o płatność, organ II instancji wskazał, że niniejsza sprawa dotyczy naruszenia zasad wykorzystania dofinansowania w formie zaliczki, które są autonomiczne wobec zasad ponoszenia wydatków. Zatem końcowe rozliczenie projektu nie ma wpływu na stwierdzone naruszenie i nie jest związane z niniejszą sprawą. Dlatego organ II instancji, mając na uwadze art. 78 § 1 k.p.a., odmówił uwzględnienia żądania strony o dołączenie do dokumentacji sprawy pisma MCP z 27.06.2024 r., gdyż przedmiotem pisma jest okoliczność nie mająca znaczenia dla stwierdzonego naruszenia oraz niniejszej sprawy.
Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, mającego wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
1.1. naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez oba organy administracyjne oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 października 2023 r., skutkujące brakiem rozpatrzenia istoty sprawy, nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego i w konsekwencji błędną subsumcją norm prawnych.
1.2. naruszenie art. 184 ust. 1 w związku z art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp i art. 143 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. poprzez błędne ich zastosowanie, polegające na nieprawidłowym zastosowaniu korekt finansowych w sytuacji, gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie nie pozwala na stwierdzenie wystąpienia "nieprawidłowości" w realizacji projektu przez beneficjenta, w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Prawidłowa analiza stanu faktycznego prowadzi do wniosku, ze wskutek dobrowolnego zwrotu przez beneficjenta środków finansowych na konto projektu jeszcze przed stwierdzeniem nieprawidłowości przez MCP i wydatkowanie tej kwoty na cele projektu, oraz następne końcowe rozliczenie projektu, stanowiło konwalidację wadliwej czynności i usunięcie zaistniałego naruszenia, wobec czego nie doszło do zaistnienia nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013;
1.3. naruszenie art.: 6, 7, 15, 77, 80, 104 § 2, 107 § 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na braku rozpoznania przez organ II instancji istoty sprawy, a zamiast tego organ II instancji skupił się na potwierdzaniu (z jednym, mało istotnym, wyjątkiem) ustaleń organu I instancji, przez co zasada dwuinstancyjności została naruszona, a postępowanie administracyjne tak naprawdę skupiło się na polemice ze wskazaniami i wytycznymi poczynionymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 października 2023 roku i obroną ustaleń dokonanych w pierwotnym postępowaniu administracyjnym, co nie doprowadziło do rozpoznania istoty sprawy, oraz nie usunęło naruszeń, jakich dopuścił się MCP w swojej pierwotnej oraz ponownej decyzji;
1.4. dodatkowo, z ostrożności, w wypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości, zarzucono także naruszenie art.: 7, 7b , 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz naruszenie zapisów umowy o dofinansowanie z 1.12.2017 r., to jest § 6 ust. 1 poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia sprawy i materiału dowodowego, poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych, oraz wadliwą interpretację zapisów umowy w zakresie wezwania do zwrotu całości kwoty objętej sprawą -15 000 zł, a nie jego części i w tym zakresie zaniechanie dokonania analizy, czy i jakim zakresie beneficjent winien zwrócić przyznane mu dofinansowanie, mając na uwadze jego dobrowolny zwrot na konto projektowe przez stwierdzeniem nieprawidłowości;
1.5. z daleko posuniętej ostrożności podtrzymano także zarzut przedawnienia roszczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast, według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Jednocześnie stosowanie do treści art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Orzekający w niniejszej sprawie Sąd przyjął za podstawę faktyczną niniejszego wyroku stan faktyczny ustalony przez organy (z nieznaczną korektą organu odwoławczego), uznając, że jego ustalenie nastąpiło w sposób wyczerpujący i szczegółowo przedstawiono go w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Określając podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia wskazać należy na regulacje rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U.EU.L.2013.347.320 ze zm.) ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (dalej: "rozporządzenie nr 1303/2013"). Z ich treści wynika, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za zarządzanie programami operacyjnymi i ich kontrolę, w szczególności za pomocą zapobiegania, wykrywania i korygowania nieprawidłowości oraz odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami z tytułu zwrotu tych kwot po terminie. Państwa członkowskie zgłaszają te nieprawidłowości Komisji i informują Komisję na bieżąco o przebiegu postępowań administracyjnych i prawnych (art. 122 rozporządzenia nr 1303/2013).
Stosownie zaś do art. 143 ust. 2 powołanego rozporządzenia, państwo członkowskie dokonuje korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty dokonywane przez państwo członkowskie polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach programu operacyjnego. Państwo członkowskie bierze pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze.
Pojęcie "nieprawidłowości" zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 36 powołanego wyżej rozporządzenia unijnego jako każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczące stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Przez "szkodliwy wpływ na budżet Unii" należy rozumieć zarówno wpływ rzeczywisty, jak również wpływ potencjalny (por. wyrok TSUE z dnia 14 lipca 2016 r., w sprawie C-406/14, pkt 44, wyrok TSUE z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawie C-465/10, pkt 47, wyrok TSUE z dnia 15 września 2005 r. w sprawie C-199/03, pkt 31, wyrok TSUE z dnia 14 lipca 2016 r. w sprawie C-406/14, pkt 45, wszystkie publik. EUR-lex). Z kolei za nieuzasadniony wydatek należy uznać wydatek poniesiony z naruszeniem zasad prawa unijnego lub krajowego" (por. wyrok NSA z 24 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 841/16).
Na gruncie krajowym zasady wydatkowania środków publicznych, w tym środków z funduszy europejskich określa ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1270), dalej: "u.f.p.".
Zgodnie z art. 207 ust. 1 u.f.p. w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem (pkt 1); wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 (pkt 2);. pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości (pkt 3) - podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji o zwrocie.
Artykuł 207 u.f.p. - określający przesłanki zwrotu przez beneficjenta określonych nim środków - konstytuuje krajową instytucję prawną odzyskiwania środków nienależnie wypłaconych dla wypełnienia przez państwo członkowskie obowiązków nałożonych cyt. wyż. przepisami rozporządzenia nr 1303/2013. Oznacza to, że przesłanki zwrotu przez beneficjenta środków - przewidziane w art. 207 ust. 1 u.f.p., należy interpretować z uwzględnieniem treści art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Zatem fakt wykorzystania środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ustawy o finansach publicznych może stanowić przesłankę zwrotu środków w rozumieniu art. 207 ust. 1 pkt 2 tej ustawy jeżeli naruszenie tych procedur stanowi nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013. W konsekwencji - w świetle przytoczonej wyżej definicji nieprawidłowości - stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. wymaga ustalenia, że naruszenie określonych tym przepisem procedur wynikało z działania lub zaniechania beneficjenta, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie ogólnym EU w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.
W myśl jej art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów ze wskazanych środków są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Stosownie zaś do art. 206 u.f.p. szczegółowe warunki dofinansowania projektu określa umowa o dofinansowanie, o której mowa w art. 5 pkt 9 ustawy zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
Tymi "innymi procedurami" w rozumieniu ww. art. 184 ust. 1 u.f.p. są zarówno przepisy prawa powszechnie obowiązującego, jak też wytyczne i różnorodne regulacje wynikające z systemów realizacji programów operacyjnych oraz umowy zawarte z beneficjentami (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., II GSK 1546/12, wyrok NSA z 8 maja 2014 r., II GSK 249/13). Wykładnia ta jest w doktrynie i orzecznictwie jednolita.
Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zapisy umowy o dofinansowanie, zawartej przez stronę skarżącą wskazują, że:
- beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z jej postanowieniami oraz wnioskiem o dofinansowanie (§ 2 ust. 2, k. 21 akt organu I instancji);
- beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu z należyta starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, procedurami przewidzianymi w ramach programu oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację projektu oraz osiągnięcie celów i wskaźników zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu (§ 8 ust. 3, k. 15 a.a.);
- dofinansowanie jest przeznaczone na pokrycie wydatków ponoszonych przez beneficjenta w związku z realizacja projektu (§ 2 ust. 6, k. 21 a.a.);
- rachunek bankowy wyodrębniony dla projektu to wyodrębniony rachunek bankowy beneficjenta, z którego wydatkowane są środki w projekcie, nr [...] (§ 1 ust. 30 lit. b, k. 23 a.a.);
- beneficjent zobowiązuje się pokryć ze środków własnych wszelkie wydatki niekwalifikowalne w ramach projektu (§ 2 ust. 9, k. 21 akt organu I instancji);
- jeżeli zostanie stwierdzone, że beneficjent wykorzystał całość lub część dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem, bez zachowania obowiązujących procedur zobowiązany jest do zwrotu całości lub części dofinansowania wraz z odsetkami ( § 6 ust. 1, k. 16 a.a.);
- zwroty dokonywane są na rachunki bankowe wskazane przez IP. Beneficjent dokonuje opisu przelewu zwrotów zgodnie z wymogami IP;
- w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1 IP wzywa beneficjenta, zgodnie z art. 207 ust. 8 u.f.p. do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania ( § 6 ust. 5, k. 16 a.a.),
- po bezskutecznym upływie terminu określonego w ust. 5, IP wydaje decyzję, o której mowa w art. 207 ust. 9 u.f.p. (§ 6 ust. 6 umowy, w brzmieniu ustalonym aneksem nr [...] z 12 grudnia 2018 r., k. 16 i 30 a.a.).
Oceniając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji uwzględnić należy treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie (...) było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. W konsekwencji ocena legalności zaskarżonej decyzji oraz zasadności podniesionych w skardze zarzutów odbywać będzie się przez pryzmat oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Krakowie z 30 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 755/23, a więc pod kątem oceny realizacji zaleceń zawartych w jego uzasadnieniu.
W ww. wyroku WSA stwierdził, min. że:
- wątpliwości budzi kwalifikacja uchybienia dokonanego przez Fundację jako ,,naruszenia" w świetle przepisów prawa krajowego oraz europejskiego;
- problematyczne w sprawie jest to czy dokonanie przelewu w dniu 7 września 2018 r. na kwotę 15.000 zł dotyczącego faktury nr [...], a następnie zwrócenie przez stronę skarżącą 14 stycznia 2019 r. tej kwoty na konto projektowe, należy uznać za ,,nieprawidłowość" ponieważ nie przeznaczono tych środków finansowych na realizację projektu;
- konieczne jest przeprowadzenie takiej operacji myślowej, w której zaprezentowane zostanie logiczne następstwo zdarzeń zapoczątkowanych naruszeniem, a zakończonych finansowaniem lub możliwością finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu UE;
- w odwołaniu do wskazań TSUE zawartych w przywołanym wyroku z 14 lipca 2016 r. w sprawie C-406/14, podkreślono potrzebę badania każdego przypadku indywidualnie, biorąc pod uwagę charakter nieprawidłowości, jej wagę oraz stratę finansową poniesioną przez dany fundusz;
- uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia metody i sposobu wyliczenia korekty finansowej;
- organ w uzasadnieniu decyzji pominął zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne, w tym pismo koordynatora projektu J. K. z dnia 10 stycznia 2019r. (k.5 akt adm.) w którym wykazano, że doszło do ewidentnej pomyłki. Fundacja miała kilka kont obsługiwanych przez bank, a środki sama zwróciła przed uruchomieniem oficjalnego postępowania. Przy dokonywaniu przelewów internetowych, bank sam przeskakuje do innego konta;
- organ zignorował argumentację fundacji zawartą w odwołaniu od decyzji organ I instancji, w której podkreślono, że omyłkowy wydatek nie może być przecież traktowany jako wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem skoro sama fundacja z powrotem przelała te środki i finalnie prawidłowo je wydatkowała. Środki przeznaczone na realizację programów zostały ostatecznie wydatkowane zgodnie z założeniami projektu;
- organ w żadnej mierze nie uzasadnił żądania zwrotu całej kwoty i nie ocenił czy zwrot jedynie odsetek byłby wystarczający;
- organ nie rozważył ewentualnego "ważenia", "miarkowania" szkody, w kontekście przywołanego w skardze orzecznictwa. Zarząd w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji całkowicie pominął argumentację (faktyczną i prawną) dotyczącą kluczowego w sprawie zagadnienia zwrotu środków (dokonania przelewu "z powrotem") w kontekście oceny czy istotnie doszło do ,,nieprawidłowości" i ewentualnego jej ,,miarkowania".
Ponadto, WSA zalecił aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy:
- zarząd przeanalizował wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy, dotyczące zarówno dokonania przelewu w dniu 7 września 2018 r. oraz pełnego zwrotu środków w aspekcie końcowego rozliczenia projektu;
- rozważał kwestię przedawnienia po uprzednim ustaleniu, czy doszło do nieprawidłowości i ewentualnie jaki jest jej zakres.
Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pełni wykonały powyższe zalecenia. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd zauważa w tym miejscu, że w wyroku, który uprzednio zapadł w sprawie, nie dokonano wiążącej wykładni wskazującej na niezaistnienie nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Sąd używał takich sformułowań jak: "problematyczne w sprawie jest", "wątpliwości budzi kwalifikacja uchybienia dokonanego przez Fundację jako ,,naruszenia"" – nie przesądzając, że kwalifikacja ta była błędna. Dalej wskazuje, które elementy stanu faktycznego zostały nie dość wnikliwie rozważone przez organ dla stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości oraz wymiaru korekty. Również zalecenia Sądu sprowadzają się do konieczności przeprowadzenia operacji myślowej, prezentującej następstwo zdarzeń zapoczątkowanych naruszeniem, a zakończonych finansowaniem lub możliwością finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu UE, czy też potrzeby przeanalizowania wszystkich istotnych aspektów faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu przedawnienia roszczenia Sąd uznał go za nietrafny przyjmując, że stanowisko organów w tym zakresie zawarte w kwestionowanych rozstrzygnięciach – zgodnie z zaleceniami wyroku WSA w Krakowie z 30 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 755/23 - było prawidłowe.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich z dnia 18 grudnia 1995 r. (Dz.U. L 312, 23/12/1995 P. 0001 – 0004), dalej: "Rozporządzenie nr 2988/95" okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, natomiast w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Jednakże w myśl art. 3 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95 Państwa Członkowskie mają możliwość zastosowania dłuższego okresu przedawnienia niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1.
Ustawodawca krajowy, ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1475) dalej: "ustawa zmieniająca", która weszła w życie 2 września 2017 r., uregulował kwestię przedawnienia.
W art. 11 ustawy zmieniającej wprowadzono zmiany w u.f.p. poprzez dodanie art. 66a ust. 1. Zgodnie z jego brzmieniem zobowiązanie do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6 u.f.p., przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym decyzja, o której mowa w art. 207 ust. 9 u.f.p. stała się ostateczna, albo od dnia wypłaty salda końcowego, rozumianego jako zakończenie programu, w zależności od tego, który z tych terminów nastąpi później.
Mając na uwadze powyższe organy prawidłowo przyjęły, że bieg przedawnienia jeszcze się nie rozpoczął, gdyż w sprawie nie została wydana decyzja administracyjna kończąca postępowanie administracyjne oraz równocześnie Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 nie został zakończony. Tym samym przedmiotowa należność nie uległa przedawnieniu i obowiązek zwrotu środków wynikający z popełnionej nieprawidłowości jest w pełni wymagalny. Zatem zarzut strony skarżącej dotyczący przedawnienia obowiązku zwrotu środków, nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zauważa w tym miejscu, że oprócz postawienia zarzutu, strona skarżąca nie przedstawiła w skardze jakiejkolwiek polemiki prawnej ze stanowiskiem organów odnośnie kwestii przedawnienia roszczenia.
Odnośnie stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości w rozumieniu art. 3 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 r., zdaniem Sądu, organy zgodnie z zaleceniami Sądu zawartymi w wyroku zapadłym uprzednio w sprawie, rozważyły wszelkie okoliczności faktyczne i prawne, a treść uzasadnienia rozstrzygnięć pozwala na prześledzenie i kontrolę toku rozumowania organów.
W ocenie Sądu nie ma wątpliwości, że dokonanie przelewu w wys. 15000 zł na cele nie związane z projektem stanowiło naruszenie procedur cytowanych wyżej postanowień umowy, tj. § 2 ust. 6, § 2 ust. 2, § 8 ust. 3. Działanie takie niewątpliwie nie było zgodne z umową oraz wnioskiem o dofinansowanie oraz świadczyło o braku staranności strony w realizacji projektu. Ponadto wydatkowana kwota nie miała związku z realizacją projektu.
Oceny tej nie zmienia zdaniem Sądu okoliczność, że 14 stycznia 2019 r. strona skarżąca przelała ze środków własnych na konto projektowe kwotę 15000 zł.
Sąd podkreśla, że postanowienia umowy § 6 ust. 1 i 4 umowy o dofinansowanie jednoznacznie wskazują, że w przypadku jeżeli zostanie stwierdzone, że beneficjent wykorzystał całość lub część dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem, bez zachowania obowiązujących procedur zobowiązany jest do zwrotu całości lub części dofinansowania wraz z odsetkami; zwroty dokonywane są na rachunki bankowe wskazane przez IP.
W miejscu Sąd nadmienia, że treść § 6 ust. 1 został prawidłowo zinterpretowana przez organy. Redakcja tego przepisu wskazuje, że obowiązek zwrotu całości lub części dofinansowania odpowiada wykorzystaniu całości lub części dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem. Nie jest więc tak, jak interpretuje skarżąca, że w przypadku wydatkowania pewnej kwoty środków z dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem instytucja może domagać się zwrotu części tej kwoty.
Treść umowy wskazuje, że nie było żadnych podstaw prawnych do tego aby skarżąca mogła wypłacić środki z konta projektowego na cele nie związane z projektem, a później je uzupełniać ze środków o dowolnym pochodzeniu.
Wyklucza to również charakter środków dotacyjnych, jako środków znaczonych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd o "znaczonym" charakterze środków finansowych przekazywanych w ramach dotacji. Znaczony charakter środków finansowych przekazywanych w ramach dotacji polega na tym, że środki te mogą być wykorzystywane wyłącznie na określony cel i podlegają rygorystycznym zasadom rozliczania przez podmioty je otrzymujące. Zatem beneficjenci dotacji na żadnym etapie gospodarowania tymi środkami nie mają swobody w ich wydatkowaniu. Środki z dotacji przekazane na konto beneficjenta nie uzyskują przymiotu wartości prywatnej, co stwarzałoby możliwość swobodnego nimi dysponowania. Mają one nadal charakter publiczny i w konsekwencji można je wykorzystać jedynie w sposób ściśle określony przez dotującego (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 września 2007 r., V SA/Wa 495/07, por. Ludmiła Lipiec Warzecha, Komentarz do art. 126 ustawy o finansach, LEX, por. wyroki: NSA z 17 września 2003 r., sygn. akt III SA 2916/01, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1520/19 i 17 września 2003 r., sygn. akt III SA 2916/01, wyrok WSA w Lublinie z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Lu 100/22, wyrok WSA w Warszawie z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1785/16).
W tym kontekście słuszne jest stanowisko organu, że uzupełnienie konta projektowego kwotą 15000 zł ze środków własnych, nie stanowi zwrotu tych środków. Nie jest to więc jedynie – jak podnosi strona skarżąca – zapętlenie lingwistyczne organu poprzez zastępowanie słowa zwrot słowami "uzupełnienie" czy "wyrównanie", albowiem słowo zwrot ma w tych okolicznościach znaczenie prawne. Środki uzupełnione przez stronę skarżącą 14 stycznia 2019 r. w wysokości 15000 zł w momencie wpływu na konto projektowe nie stały się środkami dotacyjnymi.
Zatem przelew z 14 stycznia 2019 r. dokonany ze środków własnych strony skarżącej na konto dotacyjne nie konwalidował naruszenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 27 kwietnia 2017, sygn. akt V SA/Wa 1785/16, wyrok WSA w Lublinie z 16 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 26/23) .
Nie konwalidowało tego również późniejsze rozliczenie końcowe projektu. Trafnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że na podstawie przepisów umowy oraz wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z 19 lipca 2017 r., w ramach realizacji projektów dofinansowanych ze środków unijnych wyróżnia się wydatki kwalifikowalne i niekwalifikowalne. Wydatki kwalifikowalne to poniesione w związku z realizacją projektu oraz wykazane we wniosku o płatność. Wydatki poniesione ze środków dofinansowania, które nie spełniają warunków określonych w podrozdziale 6.2 pkt 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków stanowią natomiast wydatki niekwalifikowalne. Beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie zobowiązał się pokryć ze środków własnych wszelkie wydatki niekwalifikowalne w ramach Projektu (§ 2 pkt 9). Natomiast kwestionowany przelew z 7 września 2018 r. w wysokości 15000 zł nie był w ogóle zgłoszony do rozliczenia i nie był związany z realizacją projektu. Zatem, jak to już wcześniej wskazano, na podstawie § 6 ust. 1 i ust. 4 umowy podlegał zwrotowi na konto IP. Skoro więc środki dotacyjne w wysokości 15000 zł, rozdysponowane na cele pozaprojektowe 7 września 2018 r., nie były ani wydatkiem niekwalifikowanym, ani tym bardziej kwalifikowanym rozlicznie końcowe projektu nie mogło mieć znaczenia w przedmiotowej sprawie. Natomiast w niniejszym postępowaniu Sąd nie kontroluje prawidłowości rozliczenia projektu, a jedynie to czy na podstawie obowiązujących przepisów zaistniały podstawy do wydania zakwestionowanej decyzji o zwrocie części dotacji. Dlatego też Sąd uznał, że przeprowadzenie wnioskowanego przez stronę skarżącą na etapie odwołania dowodu z końcowego rozliczenia projektu nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, zatem odmowa przeprowadzenia tego dowodu była uprawniona i nie stanowi naruszenia norm proceduralnych w zakresie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.
Nie mogła mieć też znaczenia dla stwierdzenia nieprawidłowości argumentacja strony skarżącej o oczywiście omyłkowym przelaniu środków dotacyjnych na cele nie związane z projektem oraz brak winy strony. Wystąpienie naruszenia ma charakter obiektywny i przy jego stwierdzeniu organy nie mają podstawy do uwzględnienia elementów subiektywnych.
Konsekwencją powyższego stanowiska, jest przyjęcie, że szkoda w budżecie Unii jest rzeczywista gdyż środki dotacyjne w wys. 15000 zł 7 września 2018 r. zostały wyprowadzone z konta projektowego i nie doszło do ich zwrotu. Słuszna jest argumentacja organu, że zaakceptowanie stanowiska strony skarżącej o możliwości wypłat środków z konta projektowego, a później uzupełniania tych kwot prowadziłoby do niekontrolowanego przez organ obiegu środków znaczonych i de facto kredytowania się z tych środków przez beneficjenta. Taki proceder niewątpliwie stwarzałby ryzyko dla realizacji projektu. Zatem nawet gdyby zaakceptować stanowisko skarżącej, że doszło do zwrotu środków, z czym Sąd się nie zgadza z powodów przedstawionych powyżej, proceder taki, jak zaistniały w niniejszej sprawie, powodowałby przynajmniej potencjalny, szkodliwy wpływ na budżet Unii.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organy wykonały też zalecenia Sądu zawarte w wyroku WSA w Krakowie z 30 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 755/23 odnośnie ustalenia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną nieprawidłowością, a wystąpieniem szkody w budżecie Unii. Ich tok rozumowania, szczegółowo przedstawiony w treści decyzji organów obu instancji, poddaje się kontroli Sądu i Sąd uznaje go za prawidłowy.
Organy przeanalizowały również kwestię miarkowania przy określaniu kwoty korekty. Uznały, że szkoda w budżecie Unii wyniosła 15000 zł, waga nieprawidłowości jest znacząca, a zatem zwrotowi musi podlegać cała kwota.
Sąd zauważa, że korekta finansowa jest kwotą nienależnie wypłaconą ze środków budżetu UE. Wysokość korekty finansowej jest determinowana wysokością szkody poniesionej przez dany fundusz w związku z nieprawidłowością, którą z kolei relatywizuje się do charakteru naruszenia i jego wagi.
Trafnie zauważyły organy, że orzecznictwo sądów administracyjnych oraz TSUE dotyczące miarkowania korekty powstało przede wszystkim w oparciu o naruszenie prawa zamówień publicznych. W tych rodzajach spraw wysokość szkody nie wynika wprost nominalnie ale ze względu na specyfikę nieprawidłowości wymaga nijako ustalenia z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w art. 143 ust. 2 rozporządzenia nr 1303/2013 (por. wyrok TSUE w sprawie C-406/14, wyrok NSA z 2 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 281/22). Przydane w tym zakresie są również wspomniane przez Sąd w wyroku WSA w Krakowie z 30 października 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 755/23 Wytyczne dotyczące określania korekt finansowych dla wydatków finansowanych przez Unię w ramach zarządzania dzielonego w przypadku nieprzestrzegania przepisów dotyczących zamówień publicznych (ustanowione decyzją Komisji Europejskiej C(2013) 9527 final z dnia 19 grudnia 2013 r.). Takie okoliczności nie zaistniały jednak w niniejszej sprawie.
Kwota środków dotacyjnych w wysokości 15000 zł została wydatkowana na cel nie związany z projektem, zatem jest to wartość poniesionej szkody w budżecie Unii. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że waga naruszenia jest znaczna albowiem dotyczy niezgodnego z przepisami, samowolnego nijako dysponowania przez beneficjenta środkami dotacyjnymi na cel pozaprojektowy.
Jeśli chodzi o charakter naruszenia Sąd, zgadza się ze stanowiskiem organu, że okoliczności sprawy nie wskazują jednoznacznie na oczywistą omyłkę strony skarżącej w dokonaniu przelewu środków dotacyjnych 7 września 2018 r. na cele pozaprojektowe. Sąd zauważa w tym miejscu, że na etapie weryfikacji wniosku o płatność, po wezwaniu beneficjenta z 25 października 2018 r. (k. 50 a.a.) do przesłania wyciągów bankowych z konta projektowego za okres sprawozdawczy 1.07 - 30.09.2018 r., 31 października 2018 r. strona skarżąca złożyła oświadczenie, że jedynie przelew z 7 września 2018 r., na kwotę 15000 zł, omyłkowo został przeznaczony na cele pozaprojektowe. Jednocześnie oświadczyła, że kwota ta została zwrócona na konto projektu w dniu 3 października 2018 r. (k. 52 a.a.). Jednakże przelew tytułem zwrot (pomyłka) FV [...] nie został dokonany 3 października 2018 r., zatem strona skarżąca na etapie weryfikacji wniosku o płatność złożyła nierzetelne oświadczenie w zakresie zwrotu środków. Przelew został wykonany dopiero 14 stycznia 2019 r. i nie stanowił operacji zwrotnej w stosunku do przelewu z 7 września 2018 r., tj. ze środków projektu śląskiego na konto projektowe ale z innych, własnych środków strony skarżącej. Trafnie więc wskazał organ, że przelanie na konto projektowe 15 000 zł w dniu 14 stycznia 2019 r. nie było działaniem wykonanym z inicjatywy samego beneficjenta niezwłocznie po spostrzeżeniu nieuprawnionej czynności, ale działaniem podjętym w wyniku czynności weryfikacyjnych wniosku o płatność prowadzonych przez MCP i to dopiero po około 4 miesiącach od stwierdzenia nieprawidłowości. Oznacza to, że gdyby nie czynności weryfikacyjne podjęte przez MCP, fakt ten mógłby w ogóle nie być ujawniony.
Sądowi znany jest wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd wskazujący na brak obowiązku nakładania korekt finansowych za naruszenia, które mają wyłącznie charakter formalny i nie wywołują lub nie mogłyby wywołać żadnych skutków finansowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1730/14), jednakże w niniejszej sprawie, przestawione wyżej okoliczności faktyczne nie wskazują aby przedmiotowy przelew z 7 września 2018 r. miał charakter formalny, czy techniczny.
Sąd uznał więc, że organy nie dopuściły się zarzucanego w skardze naruszenia art. 153 p.p.s.a. Lektura uzasadnień decyzji organów obu instancji wskazuje, że odniesiono się do wszelkich kwestii, które Sąd w uprzednio wydanym wyroku uznał za wątpliwe lub niedostatecznie rozważone. Natomiast nie można wywodzić naruszenia art. 153 p.p.s.a. z samego faktu wydania niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia zasady dwuinstancyjności. To że stanowisko organu II instancji było zbieżne z argumentacją organu I instancji nie może samo w sobie stanowić o naruszeniu ww. zasady.
Reasumując, kontrolując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Sąd nie dopatrzył się takiego naruszenia prawa procesowego i materialnego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego. Organy wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy w sprawie, następnie poddały go ocenie odpowiadającej wymogom art. 80 k.p.a. Również uzasadnienia zapadłych w sprawie rozstrzygnięć opowiadają wymogom z art. 107§ 3 k.p.a., umożliwiając tym samym dokonanie kontroli sądowej.
Z tej przyczyny Sąd skargę oddalił, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło