III SA/Kr 491/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2017 r. sprawy ze skargi G. P. działającego przez opiekuna prawnego A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego G. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 12 w związku z art. 2 pkt 9 i 10, art. 25, art. 28 i 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104, art. 105 § 1 i art. 107 K.p.a. umorzył postępowanie w sprawie z wniosku z dnia 5 listopada 2016 r. o umorzenie zadłużenia względem organu właściwego wierzyciela – Prezydenta Miasta wynikającego z wypłaconych w okresie od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej W. P. reprezentowanego przez matkę L. P. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W dniu 8 listopada 2016 r., do organu wpłynęło kolejne pismo wnioskodawcy G. P. o umorzenie pozostałej kwoty zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o zaprzestanie naliczania odsetek. Organ podniósł, że przedmiot wniosku jest w całości tożsamy z treścią podania z dnia 7 lutego 2014 r., które zostało rozszerzone dnia 3 marca 2014 r. i zakończone decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. Cytowana decyzja obejmowała całe zadłużenie G. P. z tytułu wypłaconych świadczeń od dnia 1 maja 2012 r. do 30 września 2013 r. W punkcie 1 powyżej wskazanej decyzji orzeczono o odmowie umorzenia całego zadłużenia, a w punkcie II umorzono cześć zadłużenia w kwocie 3 856,18 zł. Od powyższej decyzji nie zostało złożone odwołanie. W związku z powyższym decyzja stała się ostateczna. Ponadto zdaniem organu przedmiotem decyzji mogą być wyłącznie żądania, wobec których nie została wydana ostateczna decyzja administracyjna. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności zdaniem tut. organu ponowne prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 maja 2012 r. do 30 września 2013 r. jest bezprzedmiotowe. Od tej decyzji odwołanie złożyła A. J. działająca, jako opiekun prawny G. P. W jego treści przedstawiono trudną sytuację zdrowotną i finansową dłużnika alimentacyjnego uzasadniającą umorzenie wnioskowanych należności. Wskazano, że G. P. nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, oszczędności. Ponadto utracił mieszkanie wraz z lokalem, który mógł być dodatkowym źródłem dochodu, gdyż będąc po ciężkich operacjach i nie będąc zdolnym do podejmowania jakichkolwiek czynności prawnych, przekazał swoją własność w drodze umowy darowizny swojemu ojcu. Wskazano, że skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie 604,00 zł oraz pomoc w postaci gorącego posiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 stycznia 2017 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji braku przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa administracyjna i w której organ administracji pozostaje właściwy do rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego (por. B. Adamiak i J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 462). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wniosek G. P. o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej za okres od 1.05.2012 r. do 30.09.2013 r., został rozpatrzony wcześniejszą decyzją organu I instancji z dnia 24 grudnia 2014 r., która jest ostateczna. Stąd też w ocenie Kolegium, dopóki istnieje przedmiot postępowania, którego rozstrzygnięcia żąda strona, to konieczna jest analiza, czy mamy do czynienia z nowym stanem faktycznym bądź prawnym w stosunku do tego, w oparciu o który zapadła już wcześniej decyzja ostateczna, czy też ze stanem rzeczy osądzonej. Dokonując zatem analizy sprawy w powyższym zakresie Kolegium stwierdziło, że wprawdzie decyzją ostateczną z dnia [...] 2014 r. nie umorzono w całości należności dłużnika alimentacyjnego, a obecnie, w okresie dwa lata później, wysokość kwoty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego obciążająca skarżącego niewątpliwie wzrosła, wpływając tym samym na jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Niemniej zdaniem Kolegium nie oznacza to, że zmienił się zakres przedmiotowy sprawy. Specyfika zobowiązań pieniężnych, a takimi są wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego, polega co do zasady właśnie na tym, że w przypadku nie spłacenia ich w danym terminie, wysokość kwoty należnej do spłaty będzie narastać, gdyż będzie powiększać się o kwotę stale rosnących odsetek. Stąd też w ocenie Kolegium zmieniającej się kwoty zobowiązania nie można traktować jako nowych okoliczności sprawy, gdyż wynika to wprost z przepisu. Jak bowiem stanowi art. 27 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe wyjaśnienia Kolegium stwierdziło, że w sprawie tej nie zaistniały takie zmiany stanu faktycznego bądź prawnego, które wykluczałyby tożsamość przedmiotową i podmiotową ze sprawą rozstrzygniętą wcześniejszą decyzją ostateczną organu I instancji z dnia [...] 2014 r. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł G. P. zarzucając naruszenie art. 80, art. 77 i art. 7 K.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia przez organy postępowania dowodowego, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozważania całego materiału dowodowego, brak należytej oceny materiału dowodowego oraz pominięcie słusznego interesu obywatela oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu i instancji i uznanie, że sprawa powinna zostać umorzona ze względu na bezprzedmiotowość, a wiec decyzja organu i instancji powinna zostać uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. o umorzeniu postępowania z wniosku z dnia 5 listopada 2016 r. dotyczącego umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych w okresie od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej była odpowiedź na pytanie, czy organy miały uzasadnione podstawy, by umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W orzecznictwie sądowym powszechnie wyrażane jest stanowisko, wedle którego bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 K.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę okoliczności podnoszone zarówno przez stronę, jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1622/09, LEX nr 746692 oraz z dnia 24 stycznia 2012 r., II OSK 2104/10, LEX nr 1138074). Jak wskazano w przywołanych orzeczeniach, art. 105 § 1 kpa nie może być interpretowany rozszerzająco, a to ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 462). Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 105 § 1 K.p.a. Jeżeli podmiot uprawniony, mający przymiot strony (tj. skarżący) żąda rozstrzygnięcia sprawy, nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania. W niniejszej sprawie organ podniósł, ze przedmiot wniosku jest tożsamy z treścią podania z dnia 7 lutego 2014 r. i ta sprawa została zakończona decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., która stała się ostateczna. Decyzja ta obejmowała całe zadłużenie G. P. z tytułu wypłaconych świadczeń od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Decyzja tą orzeczono o odmowie umorzenia całego zadłużenia i umorzono część zadłużenia w kwocie 3 856,18 zł. Na obecnym etapie postępowania decyzja z dnia [....] 2016 r. umorzono postępowanie w sprawie wniosku z dnia 5 listopada 2016 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem decyzja ta została wydana dwa lata później co oznacza, że wysokość zwrotu wypłaconych alimentów z funduszu alimentacyjnego, obciążająca skarżącego, systematycznie narasta, wpływając na jego sytuację materialną. Postanowienie z dnia [...] 2015 r. sygn. akt [...] ustanowieniu opieki dla ubezwłasnowolnionego całkowicie G. P. jak również postanowienie z dnia [...] 2015 r. nr [...] o ubezwłasnowolnieniu całkowitym skarżącego są nowymi dokumentami w sprawie zupełnie nieanalizowanymi przez organy orzekające. Do akt sprawy załączone zostały również nowe wyniki badań skarżącego, co nie zostało uwzględnione przez organy. Organy nie dochowały należytej wnikliwości w porównaniu stanu faktycznego sprawy niniejszej i rozstrzygniętej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. uważając, że są identyczne i że w sprawie nic się nie zmieniło. Pomijając kwestie oceny stanu faktycznego, to należy zważyć na treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który nie ogranicza dłużnikom alimentacyjnym możliwości wielokrotnego występowania z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych. Jak już wyżej wskazano, stosowanie art. 105 § 1 K.p.a. ma miejsce w przypadku bezprzedmiotowości postępowania, a nie w przypadku bezzasadności żądania. Należy przy tym podkreślić, że brak przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę nie czyni prowadzonego postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., lecz oznacza bezzasadność żądania strony (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r., I OSK 697/11, LEX nr 1068530). Dlatego też Sąd podzielił stanowisko wyrażone w skardze, iż dopóki istnieje przedmiot postępowania, którego rozstrzygnięcia żąda skarżący, wskazując podstawę prawa materialnego do rozstrzygnięcia, to nie sposób twierdzić (jak błędnie wywiodły organy), że merytoryczne orzeczenie nie jest celowe. W ocenie Sądu, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niniejszej nie naruszy zasady trwałości decyzji administracyjnej Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. ani powagi rzeczy orzeczonej, bowiem przemawia za tym specyfika przedmiotu sprawy. Reasumując: rozpatrując ponownie sprawę, organ I instancji zobowiązany będzie wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. Wydanie takiej decyzji musi być poprzedzone postępowaniem odpowiadającym standardom określonym w art. 7, 77, 80 K.p.a. Mając na względzie powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.