III SA/Kr 504/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. orzeka, że uchylona decyzja nie może być wykonana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 4 marca 2013r. znak [...], po rozpatrzeniu odwołania G. K. od decyzji Starosty z dnia [...] 2012r. znak [...] kierującej G. K. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w zakresie kat. AB prawa jazdy w związku z informacją o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postepowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r., nr 98, poz.1071 ze zm; obecnie Dz. U z 2013r. poz 267), dalej "K. p.a" w związku z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U z 2005r., nr 108, poz 908 ze zm; obecnie Dz. U . 2012r, poz. 1137 ze zm). Samorządowe Kolegium Odwoławcze poczyniło następujące ustalenia w sprawie. W dniu 1 października 2012r. do Starostwa Powiatowego wpłynął wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 27 września 2012r. o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie skierowania G. K. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w zakresie kat. AB prawa jazdy. W treści wniosku wskazano, że w toku prowadzonego przeciwko G. K. postępowania wydana została opinia sądowo-psychiatryczna, w której biegli psychiatrzy stwierdzili u opiniowanego znacznie ograniczoną poczytalność w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu. W piśmie z dnia 2 października 2012r organ I instancji zawiadomił G. K. o wszczęciu postępowania w sprawie skierowania go na badania lekarskie. Nadto organ pouczył stronę o przysługującym jej uprawnieniu do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Następnie decyzją z dnia [...] 2012r. znak [...] organ I instancji orzekł o skierowaniu G. K. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w zakresie kat. AB prawa jazdy w związku z informacją o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł G. K., wskazując, że w jego ocenie Prokurator sfałszował opinię psychiatryczną z dnia 27 lutego 2012r. oraz potwierdził nieprawdę, bowiem opinia ta całkowicie wyklucza u opiniowanego chorobę psychiczną oraz niedorozwój umysłowy. Organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia, co do stanu zdrowia. Decyzję organu I instancji organ odwoławczy uznał za zasadną. Wskazał, że stan zdrowia kierowcy jest istotną przesłanką bezpieczeństwa ruchu. Od dyspozycji psychofizycznej kierowcy w dużym, stopniu zależy bezpieczeństwo ruchu. Niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na zagrożenia bezpieczeństwa na drodze. Przyczynami wypadków drogowych mogą być zmiany chorobowe u kierowców, zwłaszcza zaburzenia w krążeniu, choroby prowadzące do nagłych utrat przytomności oraz choroby zmniejszające szybkość reakcji i koordynacji ruchów, jak też urazy powstałe w wyniku kolizji i wypadków drogowych. Ważną rzeczą, zatem jest nie tylko niedopuszczenie do udziału w ruchu w charakterze kierujących osób niemających wymaganego stanu zdrowia, ale także eliminowanie z ruchu tych, którzy utracili warunki zdrowotne po uzyskaniu uprawnień do prowadzenia pojazdów lub u których przeciwskazania do prowadzenia pojazdów nie zostały ujawnione w toku badania przed wydaniem prawa jazdy. Instrumentem ku temu jest możliwość skierowania przez Starostę na badania lekarskie kierowców, co, do których stanu zdrowia zachodzą zastrzeżenia. Badania te mają ustalić, czy kierowca jest zdolny do bezpiecznego prowadzenia pojazdu, a także, czy nie zachodzą inne przeciwskazania zdrowotne, by uczestniczył w ruchu, jako kierowca. Skierowanie na badania lekarskie ma charakter prewencyjny i ma na celu zapobieżenie ewentualnym niebezpiecznym sytuacjom na drodze jakie mogą mieć miejsce z winy osoby, która utraciła warunki zdrowotne do kierowania pojazdami mechanicznymi. Ochrona bezpieczeństwa ruchu drogowego wymaga, aby organ uprawniony do wydawania uprawnień do prowadzenia pojazdów czuwał nie tylko nad tym, aby otrzymały je osoby mające odpowiedni stan zdrowia, ale także kontrolował czy nie utraciły one tych warunków. Organowi temu uprawnienia takie nadaje ust. 1 pkt 4 ww. artykułu. Wezwanie kierującego do poddania się sprawdzeniu stanu zdrowia- w myśl powyższego artykułu- jest dopuszczalne wówczas, gdy nasuną się zastrzeżenia, co do jego stanu zdrowia. Okoliczności muszą wskazywać, że w stosunku do kierującego występują przeciwskazania zdrowotne, co do jego dalszego udziału w ruchu w takim charakterze. Podejrzenie, że stan zdrowia kierowcy uniemożliwia kierowanie pojazdem, może opierać się na informacji o złym stanie zdrowia kierowcy albo zaobserwowanych u kierowcy objawach chorób, które stanowią przeciwskazania do kierowania pojazdami (np. nagłe utraty przytomności, nałogowy alkoholizm, skłonności do zażywania środków odurzających, wady wzroku czy słuchu), jeżeli okoliczności wskazują na brak sprawności fizycznej lub psychicznej. W takiej sytuacji Starosta może i powinien skierować na badanie lekarskie osobę, co, do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Organ odwoławczy ustalił, że z zalegającej w aktach sprawy opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 27 lutego 2012r. wynika m.in., iż u G. K. stwierdzono organiczne zaburzenia osobowości o obrazie zespołu psychoorganicznego charakteropatycznego z cechami otępienia. Biegli psychiatrzy wskazali, że stwierdzone u badanego cechy osobowości powodują, iż jego reakcje emocjonalne i afektywne są przedwczesne i słabo kontrolowane, zachowania mało refleksyjne i mało krytyczne. Biorąc pod uwagę treść powołanej wyżej opinii organ stwierdził, że uzasadnione są wątpliwości organu I instancji, co do stanu zdrowia potencjalnego uczestnika ruchu drogowego. Istniały zatem w niniejszej sprawie faktyczne podstawy do skierowania G. K. na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia bądź braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kat. AB prawa jazdy. Organ wskazał przy tym, że skierowanie na badania lekarskie nie jest równoznaczne z pobawieniem kierowcy uprawnień do kierowania pojazdami a ma za zadanie jednoznaczne wyjaśnienie czy aktualny stan zdrowia kierującego pozwala na prowadzenie przez niego pojazdów mechanicznych. Organ stwierdził także, że z dniem 19 stycznia 2013r. przepis art. 122 ust 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, na którym organ I instancji oparł swoje orzeczenie, został przeniesiony do ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami ( Dz. U. z 2011r. nr 30, poz 151). Jednakże zgodnie z treścią § 2 ust. 6 i 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami- starosta wydaje skierowanie na badania lekarskie na określonymi wg załącznika nr 2 do rozporządzenia druku. Zgodnie natomiast z treścią art. 137 ustawy o kierujących pojazdami- dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 80d ust. 7, art. 88 ust 7, art. 94 ust 4, art. 100 ust.2, 115, 115 L, 123, 125 oraz art. 127 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie upoważnień określonych w niniejszej ustawie, nie dłużej jednak niż przez okres 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Tak więc decyzja organu I instancji wydana została na prawidłowym druku zgodnym z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyjzę złożył G. K. Podniósł, że art. 122 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie ma w sprawie zastosowania. Zarzucił potwierdzenie nieprawdy we wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej przez sformułowanie "biegli stwierdzili u w/w organiczne zaburzenia chorobę psychiczną w rozumieniu psychozy oraz niedorozwój umysłowy". Zdaniem skarżącego ten sam błąd powiela zaskarżona decyzja. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał również, że ww. opinia została wydana w sprawie popełnienia przez niego czynu zabronionego sprowokowanego przez osoby zagrażające zdrowiu i życiu jego dzieci i dotyczyła jego stanu w czasie popełnienia czynu. Za dokonany czyn poniósł pełną odpowiedzialność poddając się dobrowolnie karze. Załączył do skargi opinię Sądowo-Psychiatryczno-Psychologiczną z dnia 10 stycznia 2013r. stwierdzającą, że skarżący nie jest upośledzony umysłowo, otępiały ani chory psychicznie w rozumieniu psychozy, ale rozpoznano organiczne zaburzenia nastroju, organiczne zaburzenia zachowania i osobowości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie z tych przyczyn, na które powołuje się skarżący. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( t.j Dz U. z 2012r., poz. 270 ze zm- dalej ustawa P.p.s.a), w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych( Dz. U. Nr 153, poz 1269 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sprawując tę kontrolę zgodnie z art. 134 § 1 P. p. s.a Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ora powołaną podstawą prawną. Przyznać trzeba rację skarżącemu, że powołana i załączona do wniosku Prokuratora Rejonowego skierowanego do Starosty opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 27 lutego 2012r. sporządzona na potrzeby postepowania karno - sądowego w swych wnioskach wyraźnie stwierdza, że biegli wykluczyli u opiniowanego chorobę psychiczną w rozumieniu psychozy oraz niedorozwój umysłowy. Zawarte we wniosku Prokuratora stwierdzenie odmienne pozostaje w sprzeczności z tą opinią, choć zgodne z opinią jest stwierdzenie dalsze, że stwierdzono u skarżącego ograniczoną zdolność pokierowania swym postępowaniem w czasie popełniania czynu – działanie w warunkach ograniczonej w znacznym stopniu poczytalności. Jednakże wniosek Prokuratora był tylko impulsem dla organu właściwego w I instancji, t.j Starosty dla oceny, czy zawarta we wniosku informacja, do której załączono opinię sądowo- psychiatryczną, daje w świetle wówczas obowiązującego jeszcze przepisu art. 122 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym ( tj. Dz. U. 2012.1137 z późn. zm.) podstawę do skierowania skarżącego na badania. Zgodnie bowiem z tym przepisem badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlegał kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Wydane na podstawie art. 123 ustawy Prawo o ruchu drogowym ( dalej u. p,.r.d) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami ( Dz. U. 2013. 133), określające w § 2 ust. 4 pkt 1-3 podmioty, które mogą składać wnioski o skierowania na takie badania lekarskie, w ust 5 stanowi, że starosta może również skierować na badania lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Decyzja organu I instancji - Starosty z dnia [...] 2012r. wydana z powodu otrzymania informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu, oparta była na tej przesłance, którą określono we wniosku Prokuratora Rejonowego. Rozpatrując odwołanie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ II instancji dostrzegło rozbieżność pomiędzy przyjętym przez Prokuratora Rejonowego we wniosku rozpoznaniem stanu zdrowia skarżącego mającym uzasadniać skierowanie na badania lekarskie, a rozpoznaniem i wnioskami wynikającymi z opinii sądowo-psychiatrycznej. Wynika z nich, że przy wykluczeniu u skarżącego choroby psychicznej w rozumieniu psychozy oraz niedorozwoju umysłowego, biegli stwierdzili u skarżącego organiczne zaburzenia osobowości w obrazie zespołu psychoorganicznego charakteropatycznego z cechami otępienia. Stwierdzone cechy osobowości- zdaniem biegłych- powodują, że reakcje emocjonalne i afektywne u badanego są nadmiernie przedwczesne i słabo kontrolowane, a zachowania mało refleksyjne, mało krytyczne. Właśnie te okoliczności wziął organ II instancji za podstawę utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Należy się, bowiem zgodzić, że w stanie prawnym, w którym obowiązywał art. 122 ust. 1 pkt 4, każda wiarygodna informacja- a taką jest opinia sądowo-lekarska- mogąca nasuwać zastrzeżenia, co do stanu zdrowia, dawała podstawę do skierowania kierującego na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6. 11.2009r. I OSK 126/09 LEX nr 557072 stwierdził, że z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie się spotykał drodze. Bez znaczenia jest natomiast czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Jednakże, Samorządowe Kolegium Odwoławcze dostrzegając, że po wydaniu decyzji organu I instancji stan prawny uległ zmianie, mylnie przyjęło, że treść przepisu art. 122 ust 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, została bez zmian przeniesiona do ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami ( Dz. U. 2011.30.151 ze zm). Ustawa o kierujących pojazdami ( dalej u.k.p.) weszła w życie z dniem 19 stycznia 2013r. w zakresie oznaczonym jej przepisem art. 139, w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 stycznia 2012r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz ustawy - Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. 2012.113). Stanowiący odpowiednik art. 122 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przepis art. 75 ustawy o kierujących pojazdami , ma jednak inne brzmienie, niż art. 122 ust 1 pkt 4 p.r.d. Zgodnie z art. 74 ust. 1 pkt 5 badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim" podlega, z zastrzeżeniem ust 4 (dotyczy pozwoleń na kierowanie tramwajem); osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia, co do stanu jej zdrowia. W stanie prawnym, do którego zastosowanie ma przepis art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, w miejsce jednej przesłanki skierowania na badania w postaci "nasuwających się zastrzeżeń", ustawa wprowadza dookreślenie "zastrzeżeń". Tylko zastrzeżenia uzasadnione, ale zarazem poważne, mogą stanowić podstawę do skierowania na badania. Są to przesłanki ocenne, niemniej wprowadzenie przesłanki zastrzeżeń " poważnych", wskazuje na zaostrzenie kryterium oceny przy kierowaniu na badania w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zawarty w Rozdziale 20- zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe – ustawy o kierujących pojazdami, art. 125 w pkt 10 ( Lit. j) uchyla rozdział 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Uchylony został, zatem w całości Rozdział 4- sprawdzanie stanu zdrowia i predyspozycji psychicznych do kierowania pojazdami-, który rozpoczynał powołany wyżej art. 122 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zarazem ustawa nie zawiera żadnych przepisów przejściowych dotyczących wszczętych przed jej wejściem w życie postępowań w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie w zakresie zdolności do prowadzenia pojazdów względem kierowców, co do których zaistniały zastrzeżenia, co do stanu zdrowia, ale nie związane z uczestnictwem w wypadku, czy kierowaniem pojazdu w stanie nietrzeźwym lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Z tych względów należało przyjąć, że względem wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną w dniu [...] 2013r. postępowań w przedmiocie skierowania na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym na badanie lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, od dnia 19 stycznia 2013. zastosowanie mają przesłanki skierowania na takie badania określone art. 75 ust 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, nie uwzględniło nowego stanu prawnego obowiązującego w dacie rozpoznania odwołania, czym naruszono prawo materialne- przepis art. 75 ust 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Naruszenie polega na nie rozważeniu czy stwierdzone opinią sądowo-lekarską 2012-02-27 u skarżącego organiczne zaburzenia osobowości w obrazie zespołu psychoorganicznego charakteropatycznego z cechami otępienia, a powodujące nadmierne, przedwczesne, słabo kontrolowane, mało krytyczne reakcje emocjonalne i afektywne, uzasadniają powstanie poważnych w rozumieniu powołanego art. 75 ust 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami zastrzeżeń, co do stanu zdrowia w zakresie zdolności do kierowania pojazdami. Podniesiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczność, że decyzja organu I instancji wydana została na druku według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami ( Dz. U. 2013.133), który jako podstawę decyzji wskazuje art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie ma doniosłości prawnej dla oceny, jaka mogła być właściwa podstawa prawna decyzji w dacie orzekania przez organ II instancji. Jest bowiem oczywiste, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 122 ust 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym już nie obowiązywał, a żaden przepis prawa nie przewidział jego stosowania po dniu 19 stycznia 2013r. nawet w postepowaniach wszczętych przed tą datą. Ponownie rozpatrując odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji ustali Organ odwoławczy czy decyzja I instancji wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i zachodzą przewidziane art. 138 § 2 kpa przesłanki do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia ,czy też zebrany materiał wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia w ramach przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 Lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 2012.270 j.t z późn zm.). Z uwagi na treść uchylonej decyzji, orzeczenie w punkcie II-gim sentencji wyroku oparto na przepisie art. 152 P. p. p. s.a.