III SA/Kr 535/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 lutego 2014r. nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2013 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 20 w związku z art. 3 pkt 11 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 r. poz. 1548), a także art. 104, art. 107 kpa i art. 23, art. 27, art. 617, art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, odmówił J. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad D. Ś. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że 20 sierpnia 2013 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1204/12, którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2012 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd zobligował organy do zweryfikowania okoliczności związanych z istnieniem dorosłych dzieci J. Ś. i jego wymagającej opieki współmałżonki oraz ewentualną możliwością sprawowania przez nich opieki nad matką. Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji, przystąpił do realizacji zaleceń zawartych w wyroku WSA w Krakowie i zbadał, czy istnieją okoliczności uniemożliwiające w sposób obiektywny, tj. niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorą matką. Wójt ustalił, że A. O., córka D. i J. S., ma troje małych dzieci: 4-letniego syna K., 2-letnią córkę A. i roczną córkę Z., nie pracuje zawodowo, mieszka wspólnie z rodzicami i zajmuje się wychowywaniem dzieci, zaś jej mąż pracuje w Austrii. Ponadto A. O. oświadczyła, ze często wyjeżdża z dziećmi do S, czyli miejsca zameldowania męża oraz, że ani ona ani jej dzieci nie mają problemów zdrowotnych. A. O. oświadczyła, że nie jest w stanie sprawować opieki nad mamą, gdyż ma troje małych dzieci i sama nieraz wymaga pomocy, jak również z racji częstych wyjazdów. Podała, że nie jest w stanie zapewnić żadnej innej formy pomocy mamie. Odnośnie syna D. i J. Ś., M. Ś., Wójt ustalił, że ma on troje nieletnich dzieci i od lipca 2011 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Norwegii (do Polski przyjeżdża co dwa miesiące). M. Ś. oświadczył, że nikt z członków jego rodziny nie choruje przewlekle, chociaż córka I. jest diagnozowana w kierunku astmy, córka S. uczęszcza na konsultacje logopedyczne, a żona ma problemy z dyskiem i co jakiś czas korzysta z masaży. M. Ś. oświadczył ponadto, że nie jest w stanie pomóc finansowo swoim rodzicom, ponieważ ma swoją rodzinę, którą musi utrzymać. Wójt ustalił także, że żona M. Ś. nie pracuje zawodowo, a sam M. Ś. przez okres zimowy nie pracuje i utrzymują rodzinę z pieniędzy zarobionych przez okres letni. M. Ś. podał także, że w okresie, kiedy przyjeżdża na krótki urlop, zajmuje się swoim domem, przygotowaniem opału na zimę, wykonuje drobne remonty i wspiera żonę w opiece nad dziećmi. W związku z tym nie zadeklarował żadnej formy pomocy swojej matce. Natomiast z wywiadu przeprowadzonego z J. Ś. wynika, że mieszka on w K, gdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia o pracę w kwocie 5.000 zł netto. Jednakże z uwagi na duże obciążenia finansowe (konieczność utrzymania mieszkania, spłaty kredytu, studiów) obecnie nie jest w stanie pomagać swoim rodzicom finansowo. Oświadczył jednak, że pomaga usługowo w czasie odwiedzin raz w miesiącu. Wójt wskazał, że D. Ś. choruje przewlekle i znajduje się w stałym leczeniu, jednakże zgodnie z jej oświadczeniem złożonym na potrzeby rodzinnego wywiadu środowiskowego samodzielnie przygotowuje posiłki, wykonuje toaletę codzienną, z wyjątkiem tego, że wymaga pomocy przy wejściu do wanny. Jej mąż z kolei podał, że żona nie może nic podnosić, nie może się schylać czy też dużo spacerować. Dlatego mąż jest zmuszony robić zakupy, jeździć z żoną do lekarzy, na badania oraz wykonywać codzienny masaż. J. Ś. podkreślił, że są takie dni, gdy żona nie może samodzielnie podnieść się z łóżka, a on zmuszony jest jej pomóc. Organ I instancji uznał, że J. Ś. sprawuje opiekę na niepełnosprawną żoną i dlatego nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Jednakże, zdaniem Wójta, J. Ś. nie mieści się w kręgu osób wymienionych przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ponadto, w ocenie Wójta, są osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i nie zostały ujawnione okoliczności, które wskazywałyby w sposób jednoznaczny i obiektywny, że sprawowanie tej opieki przez dzieci Państwa Ś. jest niemożliwe. Organ I instancji podkreślił, że fakt posiadania przez dzieci J. i D. Ś. swoich rodzin i zobowiązań związanych z ich utrzymaniem, praca zawodowa czy nawet fakt, że stale nie przebywają w miejscu zamieszkania rodziców, nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego wywodzonego z więzów pokrewieństwa. Ponadto obecny stan D. Ś. i zakres pomocy, której wymaga, pozwala na zorganizowanie takiej opieki przez wspólne starania dzieci. W świetle tych ustaleń organ I instancji uznał, że nie zachodziły podstawy do przyznania J. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. Ś., który zarzucił, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niezgodna z przepisami prawa polskiego i orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie odwołującego się Ośrodek Pomocy Społecznej przy wydaniu zaskarżonej decyzji całkowicie zignorował wydany w sprawie wyrok WSA w Krakowie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 lutego 2014 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że od dnia 1 stycznia 2013 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych, albowiem weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), co wywołało konieczność rozstrzygnięcia, przepisy jakiego prawa mają zastosowanie przy rozpatrywaniu sprawy. Zgodnie bowiem z ustabilizowanym już w tym zakresie orzecznictwem sądowoadministracyjnym organ odwoławczy jest zobowiązany uwzględnić z urzędu zmiany stanu faktycznego i prawnego sprawy. Organ odwoławczy uznał, że za okres od dnia złożenia wniosku do 31 grudnia 2012 r. należy zastosować przepisy dotychczasowe, które obowiązywały do dnia 31 grudnia 2012 r., albowiem w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Natomiast w okresie od 1 stycznia 2013 r. należy stosować przepisy wprowadzone w życie ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Kolegium szczegółowo przedstawiło przebieg postępowania w sprawie, dokonane ustalenia faktyczne oraz zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że D. Ś. legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności i jako osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Kolegium podkreśliło, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża w pierwszej kolejności krewnych w linii prostej - w niniejszej sprawie będą to dzieci. Kolegium zaznaczyło, że D. Ś. ma troje dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności, ani nie są osobami wymagającymi stałej opieki ze strony innej osoby. Zatem mogłyby sprawować opiekę nad niepełnosprawną mamą D. Ś. Dlatego pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów J. Ś. nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei, dokonując oceny, czy odwołującemu przysługuje prawo do świadczenia pod rządami nowej ustawy, Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1b dodanego przez ustawę nowelizującą, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Skoro zaś z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 marca 2012 r. wynika, że inwalidztwo D. Ś. istnieje od lutego 2007 r. Zatem nie została spełniona jedna z przesłanek, od której uzależnione jest przyznanie świadczenia (niepełnosprawność nie powstała ani przed 18 ani przed 25 rokiem życia lecz w 48 roku życia). Dlatego brak było podstaw do przyznania J. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję SKO złożył J. Ś., podnosząc, że WSA w Krakowie wyrokiem wydanym w sprawie III SA/Kr 1204/12 nakazał przy ponownym rozpatrywaniu jego sprawy wziąć pod uwagę ewentualną możliwość sprawowania opieki nad chorą matką przez dzieci. Skarżący podkreślił, że dzieci zostały wezwane do Ośrodka Społecznej i przesłuchane w sprawie możliwości pełnienia opieki nad chorą i niepełnosprawną mamą, która potrzebuje opieki przez całą dobę. Skarżący zaznaczył, że żadne z dzieci nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, co powinno skutkować przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, oddala skargę. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zauważyć należy, że organy orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym trafnie przyjęły, iż od dnia 1 stycznia 2013 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych (weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw), a zatem za okres od dnia złożenia wniosku do 31 grudnia 2012 r. należało zastosować przepisy dotychczasowe, zaś w okresie od 1 stycznia 2013 r. należy stosować przepisy wprowadzone w życie ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Podkreślić trzeba, że uchylenie zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji spowodowane było przyjętą przez organy obu instancji błędną wykładnią przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie do okresu od dnia złożenia przez skarżącego wniosku do 31 grudnia 2012 r. W prawomocnym wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1204/12 WSA w Krakowie przesądził o tym, że art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w szczególności ust. 1 pkt oraz ust. 5 pkt 2 lit. "a") nie powinien być odczytywany w ten sposób, aby wykluczyć współmałżonka osoby wymagającej opieki od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Sąd orzekł również, że błędna jest taka interpretacja tych przepisów, zgodnie z którą współmałżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 153 ppsa to stanowisko WSA w Krakowie było wiążące dla organów administracji prowadzących kontrolowane postępowanie i jest wiążące dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Zatem J. Ś., jako mąż D. Ś., nie był wykluczony od ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowane opieki nad żoną i w tym celu nie musiał legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotnym jest również to, że w kontrolowanym postępowaniu organy nie kwestionowały tego, że D. Ś. legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności i jako osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Ponadto w świetle dokonanych ustaleń nie budziło wątpliwości, że opiekę nad D. Ś. sprawuje jej mąż i dlatego nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Natomiast organy obu instancji jako przesłankę do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia potraktowały fakt posiadania przez D. Ś. dorosłych dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności, ani nie są osobami wymagającymi stałej opieki ze strony innej osoby, a więc mogłyby sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu takie stanowisko organów jest błędne. Orzekając o uprawnieniu skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do 31 grudnia 2012 r., organy winny były zastosować art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynikało, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których, zgodnie z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oczywiście przepis ten jako przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazywał także niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak zaś wskazano wyżej, fakt pozostawania skarżącego w związku z małżeńskim z D. Ś. i nielegitymowanie się przez skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wykluczały przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 297/13 03, że "uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego" (orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zaś w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym ustalono, że D. Ś. pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek – J. Ś. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w takiej sytuacji to J. Ś. ciąży obowiązek sprawowania opieki nad żoną. Zatem obowiązek sprawowania opieki nad matką przez jej dorosłe dzieci wyprzedzałby obowiązek ciążący na skarżącym wyłącznie w razie ustalenia, że mąż J. Ś. ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność, nie jest w stanie sprawować tej opieki. Organy obu instancji zajęły zaś w tej kwestii odmienne stanowisko, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd uznał, że odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego była niezasadna, gdyż jej podstawą była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 2 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy ponownym badaniu uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego organy będą zobowiązane do zastosowania wykładni tych przepisów przedstawionej powyżej. Dopiero po prawidłowym rozstrzygnięciu kwestii świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do 31 grudnia 2012 r. należy zbadać uprawnienie skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego za okres późniejszy, z uwzględnieniem, iż ustawa z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw przestała obowiązywać z dniem 1 lipca 2013r. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 135 ppsa.