III SA/Kr 536/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. M. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 15 lipca 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. M. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą "A" w K, działając przez pełnomocnika adw. A. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód wynosi 2.000 zł, a jego źródłem jest prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza. Wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: alimenty 700 zł, czynsz 380 zł, media 100 zł, jedzenie 500 zł i paliwo 200 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie lokatorskie o powierzchni 22 m² i szacunkowej wartości ok. 90 tys. zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w roku 2004 została zdiagnozowana u niego ostra białaczka szpikowa i do tej pory pozostaje pod kontrolą lekarską. Co pół roku wykonuje badania kontrolne, których koszt wynosi ok. 200 zł. Stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie dodatkowej pracy fizycznej. Z tych względów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, a to: wyjaśnienie z jakich środków opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika, przedstawienie kopii rocznego rozliczenia podatkowego za 2015 rok wraz z wyjawieniem, jakie wydatki zostały wliczone do kosztów uzyskania przychodu, przedstawienie kopii rachunków za czynsz i media, pokwitowań zapłaconych w ostatnim miesiącu alimentów, kopii dowodu rejestracyjnego pojazdu, do którego wydatki na paliwo zostały zaliczone do stałych wydatków oraz wyjaśnienie czy skarżący posiada rachunki bankowe. Odpowiadając, skarżący wskazał, że mieszkanie przy ul. B w K o powierzchni 28 m² jest mieszkaniem komunalnym, którego został najemcą po śmierci babci. W ocenie skarżącego fakt korzystania z usług adwokata nie powinien wpływać na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Do pisma z dnia 28 czerwca 2016 roku dołączone zostały następujące dokumenty: zeznanie PIT-36 za 2015 rok oraz informacja PIT/B za 2015 rok, dowody poniesienia opłat za czynsz, energię elektryczną, telefony i alimenty, zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego oraz oświadczenie strony o zasądzonych alimentach. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 15 lipca 2016 r. oddalił wniosek skarżącego z uwagi na niewykonanie przez skarżącego wezwania do uzupełnienia wniosku o wolnienie z kosztów sądowych, a co za tym idzie niemożność faktycznej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Referendarz zwrócił uwagę, że skarżący nadal nie wyjaśnił z jakich środków opłaca pomoc prawną, nie przedstawił wymaganych rachunków bankowych, nie przedstawił zestawienia wydatków wliczanych do kosztów uzyskania przychodu oraz nie przedstawił kopii dowodu rejestracyjnego użytkowanego pojazdu. Postanowienie Referendarza Sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 8 sierpnia 2016 r. Skarżący wniósł skutecznie sprzeciw od tego postanowienia, podnosząc w uzasadnieniu sprzeciwu, że zaskarżone rozstrzygnięcie pozbawia go drogi sądowej w sprawie. W jego ocenie przedstawione wyjaśnienia były spójne i zgodne z sytuacją majątkową. Podkreślił, iż fakt, że korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem nie powinien wpływać na ocenę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ppsa (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu art. 245 § 3 ppsa, wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Sąd podziela wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że skarżący nie przekonał Sądu, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Wskazać jednak należy, że rezultatem analizy przedstawionych dokumentów i wyjaśnień skarżącego nie jest wniosek, iż "stać go" na opłacenie w niniejszej sprawie skargi, ale wniosek, iż przedstawiony obraz stanu rzeczy w zakresie zdolności płatniczych jest wybiórczy, niepełny i przez to nieprawdziwy. Orzecznictwo sądowe przemawia za tym, że jeśli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl.). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Skarżący nadal unika wyjaśnień w kwestii źródła finansowania profesjonalnego pełnomocnika, nie przedstawia rachunków bankowych oraz innych istotnych wskazanych w wezwaniu z dnia 16 czerwca 2016 r. danych. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 ppsa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.