III SA/Kr 555/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: S WSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2021 r. sprawy ze skargi D. G. i J. G. na decyzję Wojewody z dnia 4 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza na rzecz skarżących D. G. i J. G. od Wojewody kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 marca 2021 r., nr [...] Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego B. P. – G. z lokalu numer [...] przy os. O w K i orzekł o odmowie wymeldowania. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. z 2020 r., poz. 1397 ze zm., dalej: "u.e.l."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 16 czerwca 2020 r. D. G. oraz J. G., będący właścicielami lokalu pod adresem os. O w K (dalej: "lokal") na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej (k. 11) (dalej: "skarżący"), wnieśli o wymeldowanie B. P. – G. z pobytu stałego pod adresem osiedle O z powodu: wieloletniego pobytu w jednostce penitencjarnej (od dnia 3 marca 2020 r. do 26 lutego 2024 r.), rozwodu z synem skarżących M. G. i powierzenia mu wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 22 listopada 2018 r. opieki nad małoletnią córką oraz braku uczestniczenia w kosztach utrzymania lokalu. Z oświadczeń i zeznań skarżących wynika, że syn skarżących M. G. mieszka w lokalu na podstawie nieodpłatnego użyczenia, a skarżący zgodzili się na zamieszkiwanie i zameldowanie w lokalu B. P. – G. po zawarciu związku małżeńskiego z synem skarżących. Skarżący wskazali, że w lokalu została część rzeczy uczestniczki (część została przesłana do aresztu), zostały one spakowane i przygotowane do odebrania przez rodzinę uczestniczki. Uczestniczka pismem z dnia 6 lipca 2020 r. nie zgodziła się z wnioskiem o wymeldowanie. Wskazała, że w lokalu są wszystkie jej rzeczy, zamierza do niego wrócić po zwolnieniu z aresztu śledczego. Podniosła, że lokal opuściła w dniu 3 marca 2020 r. udając się do pracy, została zatrzymana przy ulicy B. W piśmie z dnia 23 października 2020 r. wskazała, że do czasu rozwodu tworzyła z M. G. zgodne małżeństwo, a później mimo rozwodu do czasu aresztowania uczestniczki, prowadzili wspólne gospodarstwo domowe w lokalu. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu B. P. –G. z pobytu stałego z lokalu numer [...] przy os. O w K. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił, że uczestniczka nie mieszka w miejscu stałego zameldowania w rozumieniu u.e.l. W ocenie organu o zasadności wymeldowania świadczy fakt, że uczestniczka jest obecnie osobą obcą dla wnioskodawców, ponieważ wyrokiem Sądu Okręgowego został orzeczony rozwód uczestniczki i M. G., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką stron powierzono ojcu, a nie uczestniczce. Organ przyjął również, że odbywanie przez skarżącą kary pozbawienia wolności daje podstawę do przyjęcia, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały. W odwołaniu od decyzji uczestniczka wskazała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem, po opuszczeniu aresztu chce mieszkać i prowadzić normalne życie w lokalu. Podniosła, że nie opuściła lokalu dobrowolnie. Decyzją z dnia 4 marca 2021 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie wymeldowania uczestniczki z pobytu stałego pod adresem K, os. O. W ocenie organu II instancji zeznania stron i świadków wskazują jednoznacznie, że uczestniczka koncentrowała swoje sprawy życiowe pod adresem K, os. O co najmniej od 2005 r. do 3 marca 2020 r., kiedy została zatrzymana przez funkcjonariuszy Policji i osadzona w areszcie śledczym. W miejscu zameldowania posiada rzeczy osobiste. Po odbyciu kary pozbawienia wolności skarżąca chce powrócić do lokalu. Organ przyjął, że opuszczenie lokalu ma charakter dobrowolny, ale nie ma charakteru trwałego. Zaznaczył, że jeżeli skarżący nie zgadzają się na zamieszkiwanie pod wskazanym adresem przez uczestniczkę powinni wystąpić na drogę postępowania cywilnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucili naruszenie: - art. 35 u.e.l. poprzez błędną interpretację przez organ II instancji i przyjęcie, że odbywanie kary pozbawienia wolności co do zasady nie wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu; - art. 25 ust. 1 u.e.l. poprzez wadliwe przyjęcie, że B. P. – G. nie opuściła spornego lokalu, a jej centrum życiowe koncentruje się w spornym lokalu; - art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ II instancji arbitralnej oceny materiału dowodowego i danie wiary twierdzeniom B. P. – G., a odmowie przyznania wiarygodności dowodom i twierdzeniom przedstawionym zarówno przez skarżących, jak i przez organ I instancji; - art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do państwa, poprzez nieprzedstawienie argumentów świadczących o niewłaściwym, nieprawidłowym zastosowaniu przez organ I instancji subsumcji prawa uznającej długotrwały pobyt w więzieniu, jako spełnienie drugiej przesłanki dotyczącej trwałego opuszczenia spornego lokalu przez uczestniczkę. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Art. 25 ust. 1 u.e.l. stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z ust. 3 przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o pobycie czasowym obywatela polskiego należy przez to rozumieć przebywanie poza miejscem pobytu stałego przez okres ponad 3 miesięcy. Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W niniejszej sprawie bezsporne są następujące okoliczności: uczestniczka B. P. – G. została zatrzymana w dniu 3 marca 2020 r. i przyjęta do jednostki penitencjarnej celem odbywania kary pozbawienia wolności, koniec kary upływa [...] 2024 r. (k. 7). Lokal położony w K pod adresem os. O stanowi własność skarżących (byłych teściów uczestniczki). W lokalu zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia syn skarżących – M. G. oraz małoletnia córka uczestniczki. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2018 r. (sygn. akt [...]), utrzymanym w mocy wyrokiem z dnia 10 października 2019 r., Sąd Okręgowy Wydział Cywilny Rodzinny orzekł o rozwiązaniu przez rozwód małżeństwa M. G. i B. P. - G. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad K. G. ur. [...] 2005 r. powierzono M. G., zastrzegając dla matki prawo do współdecydowania w istotnych sprawach córki dotyczących kształcenia, leczenia i wychowania. Skarżący nie zgadzają się na powrót uczestniczki do lokalu, wskazując, że nie łączą ich z uczestniczką żadne więzi. Zgodnie z art. 35 u.e.l. przesłanką wymeldowania jest trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie. W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły, że opuszczenie przez uczestniczkę lokalu nr [...] położonego w K os. O miało charakter dobrowolny, albowiem popełniając czyny zabronione musiała sobie zdawać sprawę, że zostanie osadzona w zakładzie karnym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy bowiem traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana w szczególności ze względu na wykonanie kary pozbawienia wolności (por. wyrok NSA z 25.08.2020 r., II OSK 510/20, CBOSA). W ocenie Sądu niezasadnie organ II instancji ustalił, że opuszczenie lokalu przez uczestniczkę nie miało charakteru trwałego. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że uczestniczka czasowo przebywa w zakładzie karnym, a po jego opuszczeniu ma prawo wrócić do miejsca zamieszkania, ponieważ tam koncentrowała swoje sprawy życiowe przed osadzeniem w zakładzie penitencjarnym. Przesłanką wymeldowania z pobytu stałego jest trwałość opuszczenia lokalu, rozumiana jako przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Wobec niezdefiniowania przez ustawodawcę przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu", interpretacja tej przesłanki wymaga odwołania się do poglądów judykatury, w świetle których przesłanka wymeldowania polegająca na opuszczeniu miejsca pobytu stałego jest spełniona także w przypadku, gdy opuszczenie lokalu wynika z faktu odbywania kary pozbawienia wolności, gdyż w takich warunkach należy przyjąć, że stały pobyt w lokalu ustał na skutek okoliczności, za które winę ponosi osoba wymeldowana. Opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym mowa w art. 35 u.e.l., obejmuje bowiem również przypadek opuszczenia miejsca stałego pobytu pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa. Nie jest uprawniona wykładnia przepisu 35 w zw. z art. 25 ust. 1 i 27 ust. 2 u.e.l. polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, iż trwałe opuszczenie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana z tym się zgodzi (tak wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r., II OSK 339/21, CBOSA). Taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymywania się rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy a stanem zapisanym w ewidencji (tak wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., jw., z 31 stycznia 2018 r., II OSK 1593/17; z dnia 26 maja 2015 r., II OSK 2590/13, CBOSA). Zdaniem Sądu odbywanie kary pozbawienia wolności co do zasady wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Nie jest jednakże wykluczone, że osoba pozbawiona wolności utrzymuje taki kontakt z lokalem mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały, w wyniku którego nie można przyjąć trwałego opuszczenia lokalu. Utrzymywanie kontaktu powinno przybrać takie formy zachowania się jak: pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. W realiach rozpatrywanej sprawy okoliczności te nie miały miejsca. Skarżący podnosili w toku postępowania, że B. P. – G. nie uczestniczyła w przeszłości, ani w czasie postępowania w kosztach utrzymania lokalu, nie dbała o lokal. W swoich wypowiedziach w toku postępowania uczestniczka nie zaprzeczyła tym okolicznościom. Co więcej, z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że nie uczestniczka nie dysponuje tytułem prawnym do lokalu. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu II instancji zostało oparte wyłącznie na twierdzeniach uczestniczki, która deklaruje związek z lokalem, z pominięciem pozostałych okoliczności sprawy, w szczególności wynikających z zeznań stron postępowania i świadków. Podkreślić należy, że sama deklaracja chęci powrotu do lokalu przez uczestniczkę, z pominięciem pozostałych okoliczności sprawy, nie może stanowić podstawy przyjęcia, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego. Podkreślić należy, że ocena trwałości opuszczenia lokalu nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności, decydujące jest natomiast, gdzie dana osoba ma swoje centrum życiowe, jaką utrzymuje więź (kontakt) z lokalem i osobami w nim zamieszkującymi. W momencie wydawania decyzji przez organ I i II instancji uczestniczki nie wiązały żadne prawne więzi z lokalem, z zamieszkującym w nim synem skarżących M. G., ani skarżącymi będącymi właścicielami lokalu. Co więcej, z zeznań skarżących wynika, że jeszcze przed aresztowaniem uczestniczka rzadko bywała w lokalu, a nadto nie uczestniczyła w kosztach jego utrzymania. Skarżący (właściciele lokalu) sprzeciwiają się powrotowi uczestniczki do lokalu. Na ocenę charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącą wpływ ma również fakt, że nie przysługuje jej tytuł prawny do lokalu. Uczestniczka zamieszkiwała w lokalu ponieważ jej małżonek na podstawie umowy użyczenia uzyskał możliwość korzystania z niego. W ocenie Sądu konieczne jest uwzględnienie szczególnego charakteru umowy użyczenia. Z zawartej w art. 710 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) definicji wynika, że ma ona charakter nieodpłatny. Treść stosunku użyczenia, a zarazem jego społeczno-gospodarcza funkcja, sprowadzają się do – motywowanego zazwyczaj chęcią pomocy, dobroczynnością lub inną bezinteresowną pobudką – przysporzenia przez użyczającego korzyści kontrahentowi. Użyczenie można, więc także określić jako bezinteresowne pozbawienie się użytku ze strony użyczającego dla wygody biorącego (tak J. Gudowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania część szczegółowa, WKP 2017 i cytowane tam orzeczenia). Tymczasem, uczestniczki nie wiążą z właścicielami żadne więzy uzasadniające chęć bezinteresownej pomocy uczestniczce, a nadto skarżący jednoznacznie deklarują brak zgody na powrót uczestniczki do lokalu oraz brak woli dalszego korzystania z lokalu przez uczestniczkę. W ocenie Sądu dla oceny charakteru opuszczenia lokalu, znaczenie ma również stwierdzenie obiektywnej możliwości powrotu do lokalu przez uczestniczkę. W realiach niniejszej sprawy uczestniczka nie dysponuje tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego, nie łączą jej żadne więzy prawne, ani emocjonalne z właścicielami lokalu. O ile brak tytułu prawnego do lokalu, połączony z faktycznym przebywaniem w nim, stanowi przeszkodę do wymeldowania z lokalu, to już brak przebywania w lokalu połączony z brakiem tytułu prawnego oraz brakiem możliwości powrotu do lokalu, musi być traktowany jako opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. Celem decyzji o wymeldowanie jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma ona charakter ewidencyjny, służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Nie prowadzi do powstania, ani też do zmiany stosunków prawnorzeczowych dotyczących danego lokalu mieszkalnego. Niewydanie w okolicznościach niniejszej sprawy decyzji o wymeldowaniu skarżącej stanowiłoby utrzymanie stanu fikcyjnego nie mającego odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro uczestniczka faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego (por. wyrok NSA z 15.04.2015, II OSK 2169/13, CBOSA). Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały. W zaskarżonej decyzji, organ II instancji bez przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, odmiennie ocenił zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy i orzekł, że opuszczenie lokalu przez uczestniczkę nie miało charakteru trwałego. Organ nie wyjaśnił jednak dokonanej oceny materiału dowodowego, wskazując jedynie, że po odbyciu kary pozbawienia wolności, uczestniczka ma możliwość powrotu do lokalu. Zgodnie z art. 107 § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem uzasadnienie decyzji organu II instancji nie wyjaśnia, ani przyjętej przez organ oceny dowodów, ani też przyjętego przez organ rozumienia "trwałości" opuszczenia lokalu. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji dokona wykładni art. 35 u.e.l. zgodnej z wskazaniami wyroku oraz uzasadni decyzję zgodnie z wymogami k.p.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 210§ 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (t. j. z 2020 r., poz. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.