III SA/Kr 562/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. B., A. B. – H., S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Zaskarżoną przez M. B., A. B. – H., S. B., działających przez T. B. decyzją z dnia 17 lutego 2011r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2010r. znak [...] orzekającą o odmowie przyznania w/w zasiłku celowego w wysokości do 100 000 zł w związku ze stratami poniesionymi w budynku przy ul. A w K w wyniku wystąpienia w miesiącu maju i czerwcu 2010r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Jako podstawa prawna decyzji powołany został art. 40 ust. 2, 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362). Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: T. B. złożył w dniu 24.06.2010r. w siedzibie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie pomocy finansowej w wysokości 100.000zł na remont budynku przy ul. A w K. Uzasadnił wniosek wystąpieniem szkód w konstrukcji budynku powstałych po powodzi w maju i czerwcu 2010r. Woda sięgała do wysokości 1,20 cm. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2010r. znak [...] odmówił na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, 8, 18 ust. 1 pkt 4, 22 pkt 1, art. 40 ust. 2, 106, 107 i 109 ustawy o pomocy społecznej S. B., M. B. i A. B. – H. przyznania wnioskowanego zasiłku celowego w wysokości do 100 000 zł w związku z poniesionymi stratami w wyniku występowania w miesiącu maju i czerwcu 2010r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Na wstępie uzasadnienia organ dokonał ustaleń, że budynek nr [...] jest murowanym budynkiem gospodarczym z dachem jednospadowym, krytym dachówką, z otworami dziennymi częściowo zakratowanymi. Organ przyjął, że budynek ten w okresie powodzi nie był zamieszkany zarówno przez właścicieli budynku jak również przez osoby trzecie. Nie dał wiary informacjom skarżących (zawartych w piśmie z dnia 26.07.2010r.), że w/w budynek miał charakter mieszkalno – gospodarczy. W ocenie organu miał charakter niemieszkalny. Ustalono również, że A. B. – H. zamieszkuje wraz mężem i dwójką dzieci przy ul. B w K, M. B. z bratem S. B. zamieszkuje przy ul. C w K a S. B. w związku ze sprawowaną funkcja wójta gm. D czasowo przebywa poza K. Ustalono co do uszkodzenia budynku przy ul. A, że uległ zalaniu na skutek powodzi jaka miała miejsce w miesiącu maj i czerwiec 2010r. Nie jest jednak to budynek mieszkalny i według stanu na dzień wystąpienia powodzi jak miała miejsce w 05 i 06.2010r. nie był użytkowany w inny sposób. Mając na uwadze ten stan rzeczy, Prezydent Miasta uznał, że nie zostały zrealizowane wszystkie przesłanki materialne, które wskazywałyby na stratę, o której mowa w art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wnioskodawcy nie zamieszkiwali w zalanym budynku , nie użytkowano go w jakikolwiek sposób co znaczy, że nie spełniał żadnej istotnej funkcji dla skarżących. Pomoc społeczna ma natomiast zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe ubiegających się o pomoc finansowa. Co prawda zasiłek z art. 40 ust. 2 przyznawany jest bez względu na dochód, niemniej jednak organ winien wziąć pod uwagę czy ubiegający się o pomoc jest w stanie zaspokoić te niezbędne potrzeby we własnym zakresie. Skarżący posiadają mieszkania, własne centrum życiowe. W tym miejscu organ zauważył, że strata w rozumieniu art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej będąca uzasadnieniem dla wypłaty zasiłku musi mieć charakter zaktualizowany a nie przyszły i materialny. Musi przy tym przybrać postać utraty lub uszkodzenia nieruchomości w stopniu, który uniemożliwia zaspokojenie funkcji mieszkalnej. Odwołując się od powyższej decyzji skarżący zakwestionowali ustalenia faktyczne organu, wskazując, że w dniu powodzi lokal nr [...] w budynku nr [...] (wniosek o pomoc dotyczył też nieruchomości przy ul. A) był zamieszkały przez D. W., której w dniu 25.05.2010r. T. B. jako pełnomocnik skarżących podpisał protokół z ustanego zgłoszenia podania o udzielenie pomocy (w wys. Do 6.000 zł) przyjęty przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej a lokal nr [...] był użytkowany przez C. L. Zostali poszkodowani w rozumieniu przyjętym przez organ, gdyż w wyniku negatywnych następstw powodzi istotnie odroczony został ich powrót do korzystania z mienia lub praw, jaki miał miejsce przed powstaniem szkody. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzje, w uzasadnieniu której podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji, podkreślając zwłaszcza zasadę udzielania pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej, że wspiera ona osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Organ odwoławczy również przyjął, że skoro skarżący nie zamieszkiwali w budynku przy ul. A w K ani też nie użytkowali go w inny sposób niezasadnym byłby przyznanie im pomocy finansowej. Ale też niezależnie od charakteru przedmiotowego budynku (gospodarczy czy mieszkalno – gospodarczy) należy stwierdzić, że starty poniesione w wyniku zalania budynku położonego przy ul. A nie powodują braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżących. Nie można bowiem uznać, że remont budynku , w którym osoby ubiegające się o przyznanie pomocy finansowej nie zamieszkują i którego w czasie powodzi nie użytkowały w żaden inny sposób jest dla nich niezbędną potrzebą bytową. Poniesione straty majątkowe związane z zalaniem budynku położonego przy ul. A nie wpłynęły na możliwość funkcjonowania skarżących, gdyż osoby te mają zaspokojone odpowiednie warunki mieszkaniowe w lokalach położonych w K. Nie jest wyłączną przesłanka udzielenia pomocy finansowej samo powstanie straty. Organ zauważył też, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający a organ musi uwzględniać konieczność udzielenia pomocy społecznej dużej grupie osób w związku z rozległymi skutkami powodzi w 2010r. Pomoc przyznawana na podstawie art. 40 ust. 2 ma na celu wsparcie osób, których domy czy mieszkania uległy zniszczeniu a remont jest konieczny, gdyż osoby te utraciły miejsce zamieszkania oraz wykonywania podstawowych funkcji życiowych. Do takich osób nie można zaliczyć skarżących. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się przedmiotem skargi M. B., A. B. – H. i S. B. do Sądu, w której zarzucili organom niedotrzymanie terminów załatwienia sprawy wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego oraz zaznaczyli, że uzasadnieniem ich wniosku o wypłatę odszkodowania jest po pierwsze okoliczność niedochowania terminów ustawowych załatwienia sprawy oraz składane przez rząd obietnice pomocy osobom poszkodowanym przez powódź w roku 2010r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga M. B., A. B. – H. i S. B. nie podlega uwzględnieniu. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W art. 36 pkt 1 lit. c ustawy o pomocy społecznej przewiduje się, że jednym ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest zasiłek celowy. Ustawa rozróżnia przy tym rodzaje zasiłków celowych: w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej (art. 39), w celu realizacji postanowień kontraktu socjalnego (art. 39a), specjalny zasiłek celowy (art. 41) oraz zasiłek z art. 40. W ust. 1 tego artykułu przewiduje się, że zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego a w ust. 2, że zasiłek celowy może być przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłki te mogą być przyznane niezależnie od dochodu i mogą nie podlegać zwrotowi. Wniosek skarżących rozpoznawany był na gruncie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jako wniosek o zasiłek celowy przyznawany osobom, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej. W ocenie Sądu zasadnie odmówiono skarżącym przyznania zasiłku. Wyjaśniając motywy orzeczenia Sądu należy w pierwszej kolejności podnieść, że niesporna w sprawie jest okoliczność, że na terenie posesji przy ul. A w K, na której znajduje się dom własności skarżących miało miejsce zdarzenie określane jako klęska żywiołowa. W miesiącu maju i czerwcu 2010r. miały bowiem miejsce w K nasilone opady deszczu i powódź, która również objęła swoimi skutkami posesję przy wymienionej lokalizacji. Stwierdza to protokół z czynności pokontrolnych i zdjęcia (k 6-13). Z punktu widzenia uprawnienia do zasiłku celowego z tytułu wystąpienia strat na skutek klęski żywiołowej okoliczność wystąpienia strat nie jest jednak samodzielną przesłanką otrzymania pomocy. Prawo do tego rodzaju pomocy należy wiązać ściśle z celami i zasadami ogólnie pojmowanej pomocy społecznej. Ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku oraz zastrzeżenie jego zwrotu (częściowego lub całkowitego) pozostawiono swobodnej ocenie organu (uznaniu administracyjnemu). Świadczy o tym użyty w ustawie zwrot "organ może" przyznać zasiłek celowy. Strona nie ma roszczenia w związku z tym o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w sytuacji wystąpienia strat w wyniku klęski żywiołowej. Co więcej, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w tezie wyroku z 7 lipca 2011r. sygn. akt III SA/Kr 581/11 (Lex nr 863291) uznanie administracyjne oznacza prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz finansowych możliwości ośrodków pomocy społecznej. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowody jest wystarczający dla oceny uprawnienia skarżących do zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji przeprowadził ze skarżącymi wywiad środowiskowy i dokonał oceny szkód popowodziowych. W sposób właściwy dokonał oceny ujawnionej w trakcie wywiadu informacji, że A. B. – H. zamieszkuje wraz z mężem i dwójką dzieci przy ul. B w K, M. B. z bratem S. B. zamieszkuje przy ul. C w K, przy czym S. B. przebywa czasowo w D, w związku ze sprawowaniem tam funkcji wójta. Budynek, w związku z którym skarżący ubiegali się o zasiłek celowy nie spełniał funkcji mieszkalnych. W tym miejscu należy zaznaczyć, że udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego nie jest i nie może być formą odszkodowania wyrównującego powstałe na skutek klęski żywiołowej straty. Zasiłek celowy jest pochodną okoliczności wnioskującego, wskazującą na to, że jest w tak trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna pełni rolę instytucji wspierającej na zasadzie pomocniczości osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3). Ustawa o pomocy społecznej uwzględnia również potrzeby osób, których w jakikolwiek sposób dotknęła klęska żywiołowa, niemniej jednak okoliczność, że podstawą przyznania zasiłku celowego jest wystąpienie klęski żywiołowej nie wyłącza oceny zasadności przyznania tego rodzaju zasiłku przez pryzmat powołanych wyżej ogólnych zasad przyznawania pomocy społecznej. Wskazać trzeba, że zadaniem organów administracji było ustalenie, czy szkoda, jaka niewątpliwie powstała w wyniku powodzi w budynku skarżącej była tego rodzaju, że nie była ona w stanie przezwyciężyć samodzielnie zaistniałej sytuacji przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Organy pomocy społecznej muszą wziąć pod uwagę fakt, że posiadane przez nie środki finansowe są ograniczone i dlatego w przypadku pomocy przyznawanej osobom dotkniętym zdarzeniem losowym w postaci powodzi pomoc powinna być skierowana w pierwszej kolejności do osób zamieszkujących w domach czy lokalach mieszkalnych, które uległy zniszczeniu bądź uszkodzeniu i które przez to znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, jakiej nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości przezwyciężyć. Skarżący nie znaleźli się w takiej sytuacji życiowej, której nie byliby w stanie przezwyciężyć przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości. Konsekwencją takich ustaleń musiała być odmowa przyznania jej świadczenia. Dlatego Sąd uznał, że odmowa przyznania zasiłku celowego była uzasadniona, bowiem samo powstanie, na skutek zdarzenia losowego, straty w nieruchomości budynkowej stanowiącej własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy osoba ta ma zaspokojone potrzeby życiowe w innym miejscu, nie może stanowić wyłącznej przesłanki udzielenia zasiłku celowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10.07.2008r. , sygn. akt IV SA/Gl 182/08. Lex Omega nr 509562). Wobec powyższego Sąd oddalił skargę M. B., A. B. – H. i S. B. na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.