III SA/Kr 576/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. – K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi E. J. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z swymi rodzicami, bratem i bratową. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, oraz dwoma synami. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że nie posiadają nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Mieszkanie w którym zamieszkują jest mieszkaniem komunalnym. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacował na kwotę 4701,49 zł wyjaśniając, ze składa się na to jej wynagrodzenie w kwocie 3.059,70 zł oraz 1641,79 zł emerytury matki. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że nie posiada wolnych środków finansowych podnosi, że wychowuje samotnie dzieci, które pozostają na jej utrzymaniu a w obecnej pracy nie ma nadziei na premie i nagrody pieniężne. Powiada, że opłaca czesne swoich studiów. Twierdzi, że z mężem posiada rozdzielność majątkową a małżonek zamieszkuje ze swoimi starszymi rodzicami i z tego względu w bardzo ograniczonym zakresie wspomaga finansowo skarżącą. Synowie kontynuują naukę. starszy jest chory na cukrzycę typu I. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej nie precyzował zakresu żądań, skarżąca została wezwana o usunięte tego braku a także wyjaśnienie wysokości obciążeń gospodarstwa domowego związanych z utrzymaniem mieszkania, opłaceniem mediów, opłaceniem czesnego, wydatków na leki, wskazanie posiadanych rachunków bankowych. Poproszono także skarżącą o wyjaśnienie źródła i wysokości zarobków małżonka oraz skonkretyzowanie relacji między małżonkami. Zarządzenie nie zostało wykonane zgodnie z treścią wezwania. W odpowiedzi skarżąca sprecyzowała zakres swojego wniosku, określiła wysokość miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego przedkładając dla wykazania podawanych kwot kopie odpowiednich dokumentów źródłowych a także wyciąg z posiadanego przez nią i obecnego męża rachunku bankowego. Wyjaśniła także, że pozostaje w mężem w związku małżeńskim i nie mają orzeczonej separacji. Poprzestając na przedłożeniu oświadczenia małżonka w którym ten wyraził swój pogląd na kwestię wykładni art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skarżąca nie podała jednak źródła ani wysokości zarobków małżonka. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6329" (vide: zarządzenie z 22 czerwca 2010 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - jej wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Osoby pozostające w związku małżeńskim, powinny mieć jednak na uwadze, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje przy tym prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postan. NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04 a także postan. WSA w Gdańsku z 14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). Stwierdził to zresztą wcześniej na gruncie procedury cywilnej także Sąd Najwyższy formułując w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r. (sygn. I CZ 37/67) tezę która zachowuje aktualność na kanwie rozstrzyganego przypadku, że "mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych i zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy" bo w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się tylko do majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków. Odnosząc te uwagi do realiów niniejsze sprawy zauważyć trzeba, że ponieważ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa więc siłą rzeczy ważne jest poznanie czy małżonek będzie w stanie okazać skarżącej pomoc. Nie można bowiem przerzucić kosztów opłacenia kwalifikowanego pełnomocnika na stronę, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego z małżonków pozwalają na pokrycie tych kosztów. Szkopuł w tym, że poprzez unikanie jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii małżonkowie uniemożliwili dokonanie takiej jednoznacznej oceny. Poza ogólnikowymi stwierdzeniami, że nie mieszkają razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa nie przytoczyli żadnych, konkretnych okoliczności na podstawie których można byłoby wnioskować, że w istocie nie prowadzą ze sobą wspólnego gospodarstwa. Kwestia ta nie jest zaś tak oczywista jak to przyjmują małżonkowie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia choćby tego, że oboje mają wspólny rachunek bankowy i oboje figurują jako odbiorcy usług telekomunikacyjnych po adresem os. [...] (vide: rozliczenie i faktura UPC). Jednocześnie należało odmówić wiary zapewnieniom skarżącej, że nie jest jej znana wysokość dochodów małżonka. W postępowaniu administracyjnym przed organami skarżąca nie miała bowiem problemów z deklarowaniem gotowości dostarczenia takich danych przez małżonka (vide: k. 30 oraz k. 33-31 akt admin.). Obecnie nie chodziło o przedkładanie jakichkolwiek zaświadczeń a tylko ogólną informację. Z uwagi na upływ czasu nie można zaś było wykorzystać w tym względzie danych znanych orzekającemu z urzędu. Skoro jednak strona ze swym małżonkiem zadecydowała inaczej, to wypada podnieść, że w sytuacji gdy przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji życiowej strony, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć też należy, że ponieważ prawo pomocy może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Skarżąca powinna też sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania o którym mowa w art. 255 ppsa należy interpretować na niekorzyść wnioskodawczyni (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). Mając na uwadze powyższe postanowiono zatem jak w punkcie drugim sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).