III SA/Kr 576/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Dorota Dąbek Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu w dniu 20 października 2011 r. na rozprawie wniosku R. K. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi E. J. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia odmówić dopuszczenia R. K. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. E. J. – K. wniosła w dniu 15 maja 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2010 r. znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009 r. znak [...] odmawiającą przyznania E. J. – K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione, synów: P. K. i P. K. ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego. W roku 2008 miesięczny dochód w rodzinie skarżącej, w przeliczeniu na osobę wyniósł bowiem 771 zł i przekroczył wymagany ustawą próg dochodowy tj. kwotę 725 zł., przy czym obliczając dochód wzięto pod uwagę również dochód męża skarżącej R. K., z którym skarżąca zawarła związek małżeński w roku 2009. Osobą zobowiązaną do alimentacji jest były mąż skarżącej R. K., wobec którego w okresie czerwiec – sierpień 2009r. egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczna. Pismem z daty 14.10.2010r. (data nadania do Sądu 19.10.2010r.) R. K. wniósł do Sądu o dopuszczenie go do udziału w przedmiotowej sprawie w charakterze uczestnika postępowania. W uzasadnieniu wniosku podał, że odmowa przyznania jego żonie świadczeń alimentacyjnych na dzieci P. K. i P. K. była spowodowane tym, iż przy ustalaniu dochodu rodziny, wzięto pod uwagę również jego dochody za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., a zatem za okres, w którym nie pozostawał w związku małżeńskim z E. J. - K. Nie podzielając ustaleń organu, uznał, że skoro Prezydent Miasta żądał od niego informacji o dochodach za rok 2008, a Urząd Skarbowy udostępnił te informacje, to w rezultacie organy uznały go za stronę postępowania i winien z tego względu mieć w postępowaniu sądowym przymiot uczestnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na posiedzeniu niejawnym, postanowieniem z dnia 28 października 2010r. sygn. akt III SA/Kr 576/10 odmówił dopuszczenia R. K. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd, powołując się na art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyjął, że wnioskodawca ubiegający się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym winien mieć interes prawny w danej sprawie. O istnieniu zaś interesu prawnego decyduje wyłącznie norma prawna prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Zatem podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony postępowania administracyjnego. Oceniając zatem wniosek złożony przez R. K., Sąd stwierdził, że nie można wskazać konkretnego przepisu prawa materialnego uzasadniającego jego udział w niniejszej sprawie, dotyczącej przyznania jego żonie świadczeń alimentacyjnych na dzieci P. K. i P. K. Zgłaszając swój udział w postępowaniu, R. K. nie powołał się także na żaden przepis prawa materialnego, z którego mógłby wynikać jego interes prawny do udziału w niniejszym postępowaniu. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja w żaden więc sposób nie wpływa na sferę praw i obowiązków R. K. Dotyczy świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych, tj. dzieci żony wnioskującego P. K. i P. K. Za osobę uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego rozumie się zgodnie z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie R. K. zarzucił, że pracownicy Wydziału Świadczeń Socjalnych Urzędu Miasta arbitralnie zażądali jego danych, które zostały następnie udostępnione przez Urząd Skarbowy. Tym samym uznano go za stronę postępowania, co uzasadnia jego udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11.01.2011r. sygn. akt I OZ 994/10 uchylił zaskarżone postanowienie. Zauważył, że zgodnie z art. 32 P.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. W myśl art. 12 powołanej ustawy przez stronę rozumie się także uczestnika postępowania. Stosownie natomiast do art. 33 § 2 tej ustawy, do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania może zgłosić się osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy uzasadnić, ponieważ przysługuje na nie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył przy tym, że przedmiotem sprzecznych opinii zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie, jest kwestia dopuszczalności rozpoznania wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika na posiedzeniu niejawnym. Przepis bowiem art. 90 § 1 P.p.s.a. wprowadza zasadę, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podzielił pogląd wyrażony m.in. w postanowieniach NSA z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 474/10; z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt II OZ 550/10 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w których stwierdzono, że wobec tego, iż ustawodawca nie przewidział dla wniosku, o jakim mowa w art. 33 § 2 P.p.s.a., możliwości orzekania na posiedzeniu niejawnym poprzez wyraźne umieszczenie takiego zapisu w przepisach ustawy, to należałoby przyjąć, że trybem właściwym dla rozpoznania takiego wniosku jest posiedzenie jawne. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważył, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym, podczas gdy prawidłowym byłoby wydanie postanowienia na posiedzeniu jawnym – rozprawie, w składzie trzyosobowym. Stwierdził z tego względu, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 16 § 1 p.p.s.a., wyczerpując tym samym przesłankę nieważności postępowania przewidzianą w art. 183 § 1 pkt 4 p.p.s.a., którą to okoliczność Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był uwzględnić z urzędu na podstawie art. 183 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po uwzględnieniu wskazówek Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznając sprawę na posiedzeniu jawnym, zważył, co następuje: R. K. nie posiada przymiotu uczestnika w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 33 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz.1270 ze zm.). Zgodnie z tym artykułem udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie. Z powyższego wynika, że jedynym kryterium prawa uczestniczenia w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika jest posiadanie "interesu prawnego" w wyniku postępowania administracyjnego. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że o interesie prawnym mówimy wtedy, gdy ma on poparcie w przepisach prawa. Przyjmuje się, że są to przepisy prawa materialnego, ale też dopuszcza się przepisy procesowe i ustrojowe. Od wykazania związku między chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej uzależnione jest uprawnienie do wystąpienia w postępowaniu sądowym w charakterze strony. Związek musi być bezpośredni i realny. Inaczej rzecz ujmując, interes prawny to prawo jednostki do określonego postępowania zmierzające do wydania decyzji administracyjnej, mające umocowanie w normie prawa materialnego. Interes prawny musi być przy tym dodatkowo osobisty, własny, indywidualny i znajdujący uzasadnienie w normie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27.04.2011r. sygn. akt II FSK 2025/09, Lex nr 786096, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 08.12.2010r. sygn. akt II GSK 1065/10, Lex nr 742801 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.06.2008r. sygn. akt II OZ 655/08, Legalis). W niniejszej sprawie R. K. upatruje prawa do udziału w postępowaniu sądowym w tej okoliczności, iż orzekające w sprawie o świadczenie z funduszu alimentacyjnego z wniosku E. J. – K. organy administracji, ustalając kwotę dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącej w roku 2008, w pulę dochodu rodziny skarżącej włączyły również jego dochody z roku 2008, uprzednio zasięgając informacji o dochodzie z Urzędu Skarbowego. W ocenie R. K., skoro organy uzależniły rozstrzygnięcie od jego sytuacji materialnej, winien on mieć prawo do udziału w postępowaniu sądowym, a co za tym idzie prawo do wypowiedzenia się w kwestii przyznania skarżącej E. J. – K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wyraził przy tym opinię, że niepozostawanie w roku 2008 w związku małżeńskim z E. J. – K. wyklucza wliczenie jego dochodów w pulę dochodów rodziny skarżącej w 2008 r., oraz, że w konsekwencji działań orzekających w sprawie organów skarżąca w sposób nieuprawniony pozbawiona została świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc twierdzenia wnioskującego do treści art. 33 § 2 p.p.s.a. należy przyjąć, że R. K. upatruje własny interes prawny w objęciu przez organ ustaleniami faktycznymi sprawy jego dochodów z roku 2008. W ocenie Sądu R. K. nie posiada jednak interesu prawnego w wyniku postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego z wniosku E. J. – K. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7) świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. W świetle natomiast art. 2 pkt 11 w/w ustawy przez osobę uprawnioną rozumie się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja dotyczyła odmowy przyznania E. J. – K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – jej synów P. K. i P. K. Inaczej rzecz ujmując, dotyczyła sytuacji prawnej wymienionych uprawnionych, w imieniu których w postępowaniu administracyjnym działała skarżąca. Nie można przyjąć, że decyzja dotyczyła interesu prawnego R. K., gdyż nie ukształtowała w żaden sposób jego sytuacji prawnej, tj. nie dotyczyła prawa czy obowiązku R. K. na gruncie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność, na którą powołuje się R. K. formułując tezę o posiadaniu interesu prawnego w rozstrzygnięciu organów administracyjnych, tj. dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o jego dochody z roku 2008 należy uznać jedynie za okoliczność faktyczną w sprawie. Inaczej rzecz ujmując, R. K. posiada w wyniku postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego z wniosku E. J. – K. jedynie interes faktyczny, który nie uprawnia w żaden sposób do uzyskania prawa udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika, Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 09.09.2010r. sygn. akt II OZ 835/2010 (LexPolonica nr 2388016) posiadanie interesu faktycznego nie jest wystarczające dla uwzględnienia wniosku opartego na art. 33 § 2 p.p.s.a. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 33 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.