III SA/Kr 609/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. P. kwotę 257,00 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2011r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 104 kpa, art. 17 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 13 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. nr 219, poz. 1706), a także rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.), odmówił A. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem R. W. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że R. W. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności od 25 czerwca 2010r., co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...] wydane na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. A. P. jest jedynym dzieckiem R. W. i nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Dlatego Wójt stwierdził, że A. P. spełnia wymogi określone w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Jednakże R. W. pozostaje w związku małżeńskim z M. W. z domu J., która nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ta okoliczność, w ocenie organu I instancji, stanowiła podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 16 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od powyższej decyzji odwołała się A. P. wskazując, że o fakcie pozostawania ojca w związku małżeńskim dowiedziała się w lutym 2011r. w trakcie ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny. Od trzeciego roku życia była bowiem wychowywana i utrzymywana tylko przez ojca, a matka wyprowadziła się wówczas z domu, zrywając kontakt z rodziną. Odwołująca się podała, że matka mieszka w C i nie interesuje się stanem zdrowia męża. Odwołująca się podniosła też, że aktualnie toczą się w sądzie dwie sprawy: o rozwiązanie małżeństwa R. W. i M. W. przez rozwód oraz o ubezwłasnowolnienie R. W. Wyjaśniła też, że od 2 lat ojciec wymaga intensywnej opieki z uwagi na niemożność prowadzenia samodzielnej egzystencji. Podkreśliła, że opiekę tę sprawuje wyłącznie odwołująca się, która z tej przyczyny nie może podjąć pracy zarobkowej. Te okoliczności, zdaniem odwołującej się, uzasadniały przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 lutego 2012r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że osoba wymagająca opieki i legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli R. W., pozostaje z M. W. w związku małżeńskim, zawartym w dniu 14 listopada 1964r. Zatem słusznie przyjął organ I instancji, że okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania odwołującej się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jednoznacznie sformułowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że jest to okoliczność powodująca, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. W takiej bowiem sytuacji osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki). Kolegium stwierdziło, że oceny tej nie zmienia akcentowana w odwołaniu okoliczność, że żona R. W. nie sprawuje nad mężem opieki, nie interesuje się jego stanem zdrowia i nie mieszka z mężem. Podobnie, bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt toczącego się postępowania sądowego w sprawie o rozwód małżonków. Jedyną zaś sytuacją, w której osoba sprawująca opiekę pozostająca w stosunku pokrewieństwa z osobą tej opieki wymagającą jest uprawniona do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - pomimo pozostawiania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim - jest przypadek, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie występuje, co potwierdziła odwołująca się w oświadczeniu złożonym w dniu 28 listopada 2011r. Skargę na decyzję SKO wniosła A. P., zarzucając jej naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w tym w szczególności niewyjaśnienie czy w zaistniałym stanie rzeczy możliwą i realną jest wykonywanie opieki nad R. W. przez jego małżonkę, a także niewyjaśnienie czy małżonka R. W. posiada czy też nie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz jaki jest stan jej zdrowia; 2) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i nieprzyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy należało przyjąć, że: – fakt pozostawania przez R. W. w związku małżeńskim powinien być interpretowany z uwzględnieniem tego, że jego żona nie mieszka z nim od ponad 43 lat, a na odpisie skróconym aktu małżeństwa z 14 maja 1985r. widnieje adnotacja, że Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 11 lipca 1975r. sygn. akt [...] orzekł rozwiązanie przez rozwód małżeństwa zawartego pomiędzy R. W. a M. W., co przyjęto przez rodzinę za faktyczny stan rzeczy, wzruszony następnie w niewyjaśnionych okolicznościach, w związku z czym toczy się obecnie sprawa rozwodowa; – w zaistniałej sytuacji opieka nad niepełnosprawnym R. W. przez jego żonę, tym bardziej z uwagi na jej podeszły wiek oraz fakt pozostawania z nim w faktycznej separacji od ponad 43 lat, miałaby charakter iluzoryczny, co w sposób ewidentny wskazuje, że jedyną osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktycznie mieszkająca i opiekująca się ojcem skarżąca. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. W świetle powyższych zasad zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych ustanawia negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób wymagających opieki pozostających w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W kontrolowanym postępowaniu ten właśnie przepis stanowił dla organów podstawę do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego inicjuje postępowanie administracyjne, w którym organy są zobowiązane do przestrzegania ogólnych zasad postępowania, w tym oczywiście tych regulujących sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wskazać trzeba tutaj przede wszystkim na art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które to przepisy nakazują organom podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i na tej podstawie dokonanie oceny tego, czy dane okoliczności zostały udowodnione. W postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie przytoczonych zasad powinno prowadzić do zbadania wszystkich istotnych dla przyznania wnioskowanego świadczenia okoliczności opisanych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu organy ustaliły stan faktyczny stanowiący podstawę do wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem zasad regulujących prowadzenie postępowania wyjaśniającego. Z uwagi na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych niewątpliwie istotną okolicznością jest fakt pozostawania ojca skarżącej w związku małżeńskim. W tej kwestii pojawiły się wątpliwości wynikające z adnotacji o rozwiązaniu małżeństwa R. W. znajdującej się odpisie skróconym aktu małżeństwa (k. 20 akt adm.) oraz faktu złożenia przez R. W. pozwu o rozwód. Skoro w postępowaniu przed organem I instancji ustalono, że małżeństwo R. W. i M. W. nie zostało formalnie rozwiązane, lecz toczy się postępowanie rozwodowe przed sądem, to organ odwoławczy był zobowiązany do orzekania na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji. Treść akt administracyjnych nie wskazuje jednak, by Kolegium przeprowadzało dodatkowe czynności wyjaśniające w celu ustalenia, czy i jak zakończyło się postępowanie sądowe w przedmiocie rozwiązania małżeństwa rodziców skarżącej. Brak aktualizacji ustaleń dotyczących tej istotnej okoliczności należy uznać za naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Ponadto organom obu instancji można postawić zarzut wadliwych ustaleń co do tego, czy matka skarżącej, M. W., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność tą organy ustaliły na podstawie oświadczenia skarżącej z dnia 28 listopada 2011r. Takie działanie nie może być uznane za prawidłowe, ponieważ tego rodzaju ustalenia nie powinny być dokonywane tylko na podstawie twierdzeń córki, która, jak sama przyznała, nie utrzymuje kontaktów z matką (k. 28 akt adm.). W celu ustalenia tego, czy M. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinny uzyskać stosowne dokumenty od organów właściwych do orzekania o stopniu niepełnosprawności. Brak prawidłowych ustaleń w tym zakresie stanowi kolejne naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Zdaniem Sądu organ prowadzące kontrolowane postępowanie powinny również dokonać oceny, czy istniejące okoliczności nie uniemożliwiają M. W. sprawowania opieki nad R. W. Zasadna bowiem wydaje się celowościowa wykładnia całości art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie wsparcia dla osób, które rezygnują z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad członkami rodziny. Skoro zaś małżonka R. W. od bardzo długiego okresu czasu nie utrzymuje z nim kontaktu, to okoliczność ta powinna zostać uwzględniona przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Krakowie z dnia 10 stycznia 2012r. sygn. akt III SA/Kr 320/11, że okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim ojcem, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem pozostawanie w związku małżeńskim będzie tylko wtedy przeszkodą w przyznaniu tego świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie tą pomoc świadczyć. Dlatego też, zdaniem Sądu, w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organy obu instancji nie wyjaśniły w sposób wystarczający tego, czy w związku z istniejącymi od bardzo długiego czasu relacjami pomiędzy R. W. a M. W. R. W. może mieć zapewnioną opiekę ze strony M. W. Ponownie rozpatrując sprawę, organy zobowiązane będą uwzględnić powyższe rozważania Sądu oraz dokonać stosownych ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania prawidłowej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że brak ustaleń w zakresie ustania małżeństwa rodziców skarżącej, posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz faktycznej możliwości sprawowania opieki nad R. W. przez M. W. stanowiły naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny na wynik sprawy. Dlatego orzeczono jak w punkcie I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ppsa. W przedmiocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 257 zł, na którą złożyły się koszty zastępstwa procesowego (240 zł) ustalone stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz kwota 17 zł opłaty za udzielone przez skarżącą pełnomocnictwo.