III SA/Kr 613/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia zawiesić postępowanie sądowe. Zdanie odrębne (Sędzia B. Blitek) Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Starosta - decyzją z dnia [...] 2011 r., znak: [...], orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy kat. "B,C,B+E,C+E" o numerze [...], wydanego dnia 9 października 2007 r. przez Starostę. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 10 czerwca 2010 r. wpłynął do Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego wniosek z dnia 4 czerwca 2010 r. wydany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego J. C. z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odmowy złożenia oświadczenia majątkowego. Organ podniósł, że w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmawia złożenia oświadczenia majątkowego organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.k.) oraz kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. C. podnosząc, że zawodowo jest kierowcą i odebranie prawa jazdy jest równoznaczne z zabraniem mu pracy. Zaznaczył, że nie uchyla się od płacenia alimentów na rzecz małoletniego syna i od roku wpłaca do komornika bieżące alimenty oraz w miarę możliwości zaległe. Odwołujący wskazał na prawomocny wyrok nakazowy Sądu Rejonowego, Wydział II Karny z dnia 6 grudnia 2010 r., którym uznano go za winnego uporczywego uchylania się od ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki nad małoletnim M. C. Odwołujący podkreślił, że nikt z miejskiego ośrodka pomocy społecznej nie kontaktował się z nim odnośnie wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 września 2009 r. uznał, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 792 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) jest niezgody z art. 2 i art. 31 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Konstytucji RP). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy, wskazało, że w dniu 10 czerwca 2010 r. do Starostwa Powiatowego wpłynęło pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 4 czerwca 2010 r. wnioskujące o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu J. C. We wniosku wskazano, że J. C. jako dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do udzielenia wywiadu alimentacyjnego, który ma na celu ustalenie aktualnej sytuacji dłużnika i jego możliwości alimentacyjnych. Jednakże J. C. uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Z informacji przekazanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wynika, że wystosowane do J. C. wezwanie z dnia 8 lutego 2010 r. do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej, stanu zdrowia i przyczyn niełożenia przez dłużnika alimentacyjnego na utrzymanie osoby uprawnionej oraz odebrania oświadczenia majątkowego - odebrane przez niego osobiście dnia 26 lutego 2010 r. - pozostało bez odpowiedzi, a wezwanie w tym samym przedmiocie z dnia 14 kwietnia 2010 r. nie zostało w ogóle podjęte przez adresata. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że zostały spełnione przesłanki do zatrzymania prawa jazdy. Kolegium wyjaśniło także, że powołane wyżej przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów są przepisami o charakterze związanym, których istota polega na tym, że organ administracji publicznej nie ma możliwości uznaniowej ich interpretacji po rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, że art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z 2 i 31 ust. 3 Konstytucji RP, Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 2 i 31 ust. 3 Konstytucji RP, przepisu art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a nie przepisu art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który ma moc obowiązującą. W związku z powyższym Kolegium jest związane obowiązującym przepisem rangi ustawowej, mimo że przepis art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera analogiczną regulację, jak art. 5 nieobowiązującej już ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, co do którego Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok o niezgodności z Konstytucją RP. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 24 marca 2011 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. C. Zarzucił w jej treści, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy nie jest prawidłowa, gdyż spłaca regularnie alimenty oraz powstałe zadłużenie. Podniósł, że jest kierowcą i prawo jazdy jest mu niezbędne, by mógł pracować. Zaznaczył, że składanie oświadczeń majątkowych uznał za niekonieczne, gdyż nigdy nie korzystał z pomocy społecznej. Podniósł, że robi wszystko, aby żyć uczciwie, ale twierdzi, że przepisy mu to uniemożliwiają. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje. Organy w rozpatrywanej sprawie wydały rozstrzygnięcia na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Przepis ten przewiduje wydanie przez starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego po otrzymaniu przez starostę wniosku złożonego przez organ właściwy dłużnika. Wskazać należy, że do 1 października 2008 r. obowiązywał art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wyrokiem z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt P 46/07 (Dz. U. z 2009 r. Nr 159, poz. 1261) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 5 z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 792 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Konstytucji RP). W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że jego orzeczenie dotyczy art. 5 o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która obowiązywała do 1 października 2008 r. i została uchylona na mocy art. 47 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Trybunał Konstytucyjny na marginesie zauważył jednakże, że obowiązująca ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mieści w art. 5 ust. 3 pkt 3 i ust. 5 i 6 unormowania analogiczne do zawartych w art. 5 kwestionowanej i nieobowiązującej już ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W związku z powyższym rozważenia wymagało, czy sąd administracyjny uprawniony jest do kontroli konstytucyjności ustawy. Wskazać należy, że znane są Sądowi poglądy o możliwości odmowy zastosowania przepisu ustawy i bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy administracyjne. Za taką dopuszczalnością wypowiedziały się między innymi: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1217/09 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawach o sygn. akt II SA/Rz 281/10 i II SA/Rz 374/11, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1203/10. Także pogląd o dopuszczalności odmowy przez sąd administracyjny zastosowania przepisu ustawy ad casum został zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00 z glosą aprobującą L. Leszczyńskiego (Orzecznictwo Sądów Polskich nr 5 z 2001 r., poz. 82). Na taką możliwość wskazują też R. Hauser i J. Trzciński w: "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 2010, s. 28 i następne. Istnieją też poglądy, że stwierdzenie niezgodności przepisu ustawowego z Konstytucją należy do wyłącznych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, a mający wątpliwości w procesie orzekania w tym przedmiocie sąd administracyjny, stwierdzając, że nie da się pogodzić wykładni tego przepisu z normą konstytucyjną, nie jest władny odmówić jego zastosowania, będąc zobligowanym do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 2008 r., sygn. akt I FSK 442/07; LEX nr 465759). Pogląd, że w razie wątpliwości co do konstytucyjności ustawy, która miałaby stanowić podstawę rozstrzygnięcia, sądom pozostawia się jedynie drogę pytania prawnego jest reprezentowany w doktrynie, między innymi przez A. Zolla (zob. A. Zoll, "Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy" w: "Trybunał Konstytucyjny. Księga XV – lecia", red. F. Rymarz, A. Jankiewicz, Warszawa 2001) jak i A. Mączyńskiego w: "Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy", Państwo i Prawo 2000 nr 5, s. 5). Sąd w niniejszej sprawie nie podziela poglądów o możliwości odmowy zastosowania przepisu ustawowego i bezpośredniego zastosowania Konstytucji. Podnieść bowiem należy, że zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją. W ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę argument o możliwości odmowy zastosowania przez sąd administracyjny obowiązującego przepisu ustawowego, wyprowadzany z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, wyrażającym zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji, 8 ust. 1, określającym Konstytucję jako najwyższe prawo Rzeczypospolitej, czy z art. 178 Konstytucji RP, przewidującym podległość sędziów Konstytucji i ustawom. Podzielić bowiem w tej mierze należy argumentację A. Mączyńskiego, że uzasadnione jest przyjęcie, że nakaz bezpośredniego stosowania Konstytucji, o którym mowa w art. 8 ust. 2 dotyczy stosowania wyrażonych w umowie międzynarodowej i Konstytucji norm bez pośrednictwa ustawy, bez ich przekształcenia w normy ustawowe. Chodzi o to, że normy konstytucyjne mają być stosowane przez powołane do tego organy niezależnie od obowiązywania powtarzających ich treść przepisów ustawy. Ustrojodawca ustanawiając zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji uznał za konieczne podkreślić, że nie ma ona charakteru absolutnego. Od bezpośredniej stosowalności przepisu Konstytucji odróżnić należy kwestię rozstrzygnięcia niezgodności między przepisem konstytucyjnym a przepisem ustawowym. Taka konieczność rozróżnienia znajduje potwierdzenie w treści art. 91 Konstytucji RP (kwestia relacji pomiędzy ratyfikowaną umową międzynarodową a ustawą). Natomiast jeśli chodzi o relację między Konstytucją i ustawą, to podkreślić z całą stanowczością należy, że w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP uregulowana została tylko kwestia bezpośredniego stosowania Konstytucji. Przepis ten nie wypowiada się więc na temat sytuacji niezgodności treści przepisu konstytucyjnego i przepisu ustawowego. Jedynymi takimi przepisami, gdzie o tym jest mowa, to przepisy regulujące działalność Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w rozdziale VIII Konstytucji RP. Uprawnień takich nie da się także wyprowadzić z art. 178 Konstytucji RP. Skoro w przepisie tym jest mowa, że sędzia podlega ustawie, to nie może odmówić jej zastosowania, co nie oznacza, że nie może oceniać zgodności ustawy z Konstytucją. Sąd nie jest władny rozstrzygać o kolizji treści ustawy z Konstytucją, ale może stwierdzić jej istnienie, a w konsekwencji po jej stwierdzeniu przedstawić pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego (por. A. Mączyński w: "Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy", Państwo i Prawo 2000 nr 5, s. 5). Zauważyć, co istotne, należy również, że upoważnienie sądów do odmowy stosowania przepisów, które według danego sądu są niezgodne z Konstytucją RP niesie nie tylko niebezpieczeństwo powstania rozbieżności między stanowiskiem zajmowanym przez sądy i przez Trybunał Konstytucyjny, ale podważa także fundament państwa prawnego, zasady podziału i równowagi władzy. Słusznie stwierdza też B. Nita, że nie ma normy kompetencyjnej upoważniającej sądy do sprawowania kontroli konstytucyjności. Polski system kontroli konstytucyjności zakłada zcentralizowanie rozstrzygnięć w przedmiocie ochrony Konstytucji w gestii specjalnego organu – sądu konstytucyjnego – którym jest Trybunał Konstytucyjny. (B. Nita w: "Bezpośrednie stosowanie konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa", Państwo i Prawo 2002, nr 9, s. 36). Także Sąd w tej sprawie uważa, że nie ma kompetencji do niezastosowania przepisu ustawy stwierdzając nawet jej niezgodność z Konstytucją, gdyż rozstrzygnięcie tej kolizji należy wyłącznie do Trybunału Konstytucyjnego. Nie można bowiem tracić również z pola widzenia, że w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego derogowana zostaje norma prawna wysłowiona w przepisie ustawy. Sąd natomiast nie może tego spowodować. Twierdzenie, że sąd może odmówić zastosowania przepisu ustawy, która zachowuje moc obowiązującą, jest nie do zaakceptowania. Wreszcie nawet, gdy sąd odmówi zastosowania przepisów ustawy, to uczyni to w danej sprawie, w innej natomiast mogą być one stosowane, nie tylko przez sądy ale i przez organy, gdyż nadal istnieją w źródłach prawa. Z urzędu jednak wiadomo, że w dniu 22 listopada 2010 r. do Kancelarii Trybunału Konstytucyjnego wpływał wniosek Prokuratora Generalnego o stwierdzenie, że art. 5 ust. 3, art. 5 ust. 5 i ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Sprawie nadano sygnaturę K 23/10 i nie została jeszcze wyznaczona na rozprawę. W związku z powyższym Sąd nie skierował pytania prawnego mając na względzie treść art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), z którego wynika, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Rozstrzygnięcie wskazanej sprawy przez Trybunał Konstytucyjny stwarza możliwość usunięcia ze źródeł prawa niekonstytucyjnego przepisu ustawy. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, zatem że z uwagi na treść podjętego rozstrzygnięcia, jego podstawę prawną i zarzuty wobec zaskarżonej decyzji, postępowanie należy zawiesić. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.