III SA/Kr 643/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.H.U. "A" B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zmiany danych zawartych w zgłoszeniu celnym postanawia: oddalić wniosek. Wnioskodawca działając poprzez swojego profesjonalnego pełnomocnika w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (vide: pkt. 5). Objaśniając sytuację rodzinną mandanta podał, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną . Określając majątek wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że nie mają nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Dochody wnioskodawcy oszacował na kwotę około 7000 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzasadniając starania wnioskodawcy zaakcentował, że wobec jego mandanta toczy się niego kilkadziesiąt postępowań związanych z należnościami akcyzowymi i podatku VAT. Na on utrzymaniu ciężarną żonę, która również ma sprawy przed sądem administracyjnym. Twierdzi, że dochody wnioskodawcy ledwo starczają na opłacenie wynajmowanego przez nich pokoju, mediów oraz bieżących wydatków. Wszystkie oszczędności wpłacili bowiem na konto Urzędu Celnego z tytułu naliczonego podatku akcyzowego. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Na wstępie zauważyć trzeba, że obecny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący składa po orzeczonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmowie przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych dokonanej postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2011 r. (k. 38) wydanym po wniesionym sprzeciwie (k. 34) od orzeczenia referendarskiego z 17 czerwca 2011 r. (k. 26). Wskazując na powyższe powtórzyć trzeba, że wniosek o prawo pomocy złożony na urzędowym formularzu o jakim mowa w §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245) może zostać podpisany przez pełnomocnika strony (por. uchwała NSA z 20 maja 2010 r. sygn. I OPS 11/09) Równocześnie podnieść należy, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego jakkolwiek przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy tak przez osoby fizyczne jaki i osoby prawne to jednak odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę (sygn. akt. I OZ 416/05). Zdaniem orzekającego w realiach rozstrzyganego przypadku okoliczności te nie uległy zmianie na tyle aby zaistniały podstawy do ustaleń, że wymagane na obecnym etapie koszty sądowe pozostają w takiej dysproporcji ze stanem majątkowym strony że ich poniesienie grozi rodzinie skarżącego zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób iż nie będzie w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Skarżący co prawda deklaruje obecnie, że nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych ale nie można tracić z pola widzenia, że jednocześnie wzrosły i to znacząco deklarowane przez skarżącego miesięczne dochody (było ok. 2000 zł a jest ok. 7000 zł !). W takiej sytuacji nadal więc trudno uznawać skarżącego za osobę "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu. Skoro zaś przewidywana na obecnym etapie postępowania wysokość kosztów sadowych nie przekracza bieżących jednomiesięcznych dochodów skarżącego, to przyznanie w takich warunkach skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w dalszym ciągu nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Pełnomocnik skarżącego usiłuje co prawda wywodzić, że "dochody Podatnika ledwo starczają na opłacenie wynajmowanego pokoju, mediów oraz bieżących wydatków" ale nie można tracić z pola widzenia, że poza takimi ogólnikowymi stwierdzeniami nie podjął on nawet próby dokładniejszego określenia jak kształtują się te stałe miesięczne obciążenia gospodarstwa domowego jego mandanta. Wskazując na powyższe zwrócenia uwagi wymaga zaś to, że w sytuacji gdy strona korzysta z kwalifikowanego zastępstwa prawnego, nieporozumieniem jest oczekiwanie, by poprzez stosowne wezwania sąd de facto wskazał stronie jakie dokumenty i oświadczenia powinna złożyć by skutecznie ubiegać o prawo pomocy przy ponownie składanym wniosku. Skoro bowiem skarżący korzysta z kwalifikowanego zastępstwa procesowego, to w takiej sytuacji pełnomocnik miał obowiązek poinformowania swego mocodawcy o warunkach jakie oświadczenie powinno spełniać oraz niezbędnych danych, które powinno zawierać i dokumentach źródłowych jakie należy przedstawić, tym bardziej gdy nie był to pierwszy wniosek strony. Sąd natomiast nie jest obowiązany do wyręczania w tym zakresie profesjonalnego pełnomocnika strony i dokonywania wezwań albowiem dla profesjonalnego pełnomocnika nie powinny być zaskoczeniem ani wskazane w powołanych wyżej przepisach art. 165 ppsa i art. 246 §2 pkt. 2 ppsa reguły prawa ani przedstawione kierunki ich wykładni. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć też wypada, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Innymi słowy pełnomocnik miał obowiązek poinformowania swego mocodawcy o skutkach jakie dla strony pociągnęło poprzednie rozstrzygnięcie sądu a także brak jego zaskarżenia i przesłankach zasadności zgłaszanego obecnie wniosku. Poprzestanie zaś na akcentowaniu, że "dochody Podatnika ledwo starczają na opłacenie wynajmowanego pokoju, mediów oraz bieżących wydatków" nie jest wystarczającym argumentem i nie przesądza o wystąpieniu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy przy skardze kasacyjnej od której wpis zgodnie z §3 wynosi tylko połowę wpisu od skargi. Z przytoczonych względów orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012/270 ze zm.).