III SA/Kr 722/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Wojewody z dnia 18 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania skargę oddala. Wojewoda decyzją z dnia 18 marca 2016 r. nr [...] uchylił decyzję Burmistrza z dnia [...] 2016 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu B. C., D. C. oraz małoletnich dzieci A. C., S. C. oraz z pobytu stałego z budynku mieszkalnego nr [...] położonego w C oraz orzekł o odmowie wymeldowania B. C. oraz D. C., S. C. i A. C. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego nr [...] położonego w C. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23) oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: K. C., zwany dalej skarżącym, pismem z dnia 23 marca 2015 r. skierowanym do Burmistrza wniósł o wymeldowanie B. C. oraz małoletnich dzieci A. C., S. C. oraz D. C. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego nr [...] położonego w C z uwagi na opuszczenie przez ww. tego miejsca pobytu z dniem 17 listopada 2011 r. Burmistrz zawiadomił strony postępowania pismem z dnia 8 kwietnia 2015 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania z pobytu stałego z budynku mieszkalnego nr [...] w C B. C. wraz z nieletnimi dziećmi D., A. i S. C., które zakończyło się wydaniem w dniu [...] 2016 r. decyzji nr [...] uwzględniającej żądanie skarżącego. Organ ustalił, że B. C. wraz dziećmi opuściła ww. miejsce pobytu stałego z dniem 17 listopada 2011 r. Zabrała część swoich rzeczy i partycypuje w opłacie podatku od nieruchomości. Świadkowie K. G. oraz A. C. zeznali, że B. C. oraz jej dzieci nie zamieszkują pod wskazanym wyżej adresem od dłuższego czasu. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r. sygn. akt [...] orzekł rozwód między skarżącym a B. C., która od roku zamieszkuje w S z nowym partnerem. Organ pierwszej instancji przyjął, iż w sprawie zostały zrealizowane przesłanki wymeldowania B. C. oraz jej dzieci, gdyż opuścili miejsce stałego pobytu i nie dopełnili obowiązku wymeldowania się. B. C. nie podjęła środków prawnych zmierzających do powrotu do lokalu, mimo, iż z ustaleń w sprawie wynikało, że opuszczenie lokalu nie nastąpiło dobrowolnie. Skarżący znęcał się fizycznie i psychicznie nad rodziną, wywoływał awantury i zachowywał się agresywnie. Został skazany wyrokiem karnym i posiada zakaz kontaktowania się z byłą żoną. Niewyczerpanie natomiast środków prawnych w celu przywrócenia naruszonego posiadania oznacza opuszczenie lokalu równoznaczne z dobrowolną zmianą miejsca pobytu. B. C. w odwołaniu od ww. decyzji podniosła, że opuszczenie przez nią oraz jej dzieci budynku mieszkalnego nr [...] w C nie było dobrowolne, a spowodowane zaistniałą sytuacją konfliktu z byłym mężem. K. C. został skazany za znęcane się, a rozwód nastąpił z jego wyłącznej winy. W ocenie odwołującej się orzeczone wymeldowanie nastąpiło z naruszaniem interesu stron, w szczególności dzieci, które pozbawione zostały stałego meldunku. Wyraziła przy tym wolę powrotu do opuszczonego budynku, z zastrzeżeniem, iż tylko w sytuacji niezamieszkiwania w nim byłego męża. Podkreśliła, że nadal pozostaje współwłaścielem nieruchomości, na której znajduje się rzeczony budynek. Wojewoda w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji odwoławczej wskazał, że przesłanka wymeldowania z pobytu stałego przez organ administracyjny na podstawie przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności – opuszczenie miejsca pobytu stałego – jest rozumiana jako dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli dana osoba została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego i wystąpiła do organów ścigania, bądź sądu o ochronę swoich praw i naruszenie zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem oznacza to, że nie nastąpiło dobrowolne opuszczenie miejsca stałego pobytu. Z ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że B. C. wraz z dziećmi opuściła z dniem 17 listopada 2011 r. budynek w C pod nr [...] ze względu na grożące jej ze strony męża (K. C.) niebezpieczeństwo utraty życia. Nie podejmuje kroków, by powrócić do tego budynku ze względu na wysuwane groźby pobicia ze strony skarżącego. K. C. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt [...] na karę dziesięciu miesięcy pozbawienia wolności za znęcanie się nad rodziną a wyrokiem z dnia 2 maja 2013 sygn. akt [...] Sąd Okręgowy Wydział I Cywilny orzekł rozwód między skarżącym a B. C. z winy skarżącego. B. C. kilkakrotnie wyprowadzała się w ww. budynku, po czym wracała, niemniej w dniu 17 listopada 2011 r., po kolejnej awanturze spowodowanej przez byłego męża opuściła go wraz z dziećmi i zamieszkała, najpierw w domu rodzinnym, a następnie w wynajmowanym domu w S. Skarżący uniemożliwia jej wejście na teren posesji, mimo, że pozostaje współwłaścicielem nieruchomości. D. C. zeznała, że opuściła wraz matką oraz pozostałym rodzeństwem ww. budynek w listopadzie 2011 r. Potwierdził tę okoliczność sąsiad K. G. oraz matka skarżącej A. C. Z adnotacji posiadanych przez Policję wynika, że skarżący od 10 lat znęcał się fizycznie i psychicznie nad B. C., grożąc jej pozbawieniem życia. W ocenie organu odwoławczego opisane wyżej okoliczności nie potwierdzają zasadności wymeldowania B. C. oraz jej dzieci A. C., S. C. oraz D. C. z pobytu stałego w budynku nr [...] w C. Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przebywanie poza miejsce stałego pobytu przez określony czas nie uzasadnia wymeldowania a jedynie dobrowolne i trwałe opuszczenie zajmowanego lokalu bez zamiaru powrotu. Niezbędnym jest zobiektywizowanie zamiaru trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego, o czym decydują: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu oraz pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w miejscu stałego zameldowania. Instytucja wymeldowania nie stanowi środka eksmisyjnego. Wobec powyższego organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o odmowie wymeldowania B. C., D. C., A. C. oraz S. C. z miejsca pobytu stałego w C [...] ze względu na nieziszczenie się ustawowych przesłanek wymeldowania. Decyzja Wojewody stała się przedmiotem skargi K. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podniesione zostały zarzuty naruszenia: - art. 7,8,77, 80, 81 i 83 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną i dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnięcie z niego niewłaściwych wniosków, rozstrzygając w oparciu o wybiórczy, niepełny materiał dowodowy oraz niepodjęcie niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wszelkich okoliczności budzących wątpliwości, - art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne jej zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające wymeldowanie administracyjne. Uzasadniając zarzuty, skarżący dowodził, że B. C. nie posiada zamiaru powrotu do budynku pod nr [...] w C, o czym świadczyć ma koncentrowanie swojego centrum życiowego w S wraz z nowym partnerem. Sam niejednokrotnie zwracał się do byłej żony o powrót do domu, spotykał się jednak z odmową. Podkreślił, że na B. C. ciąży obowiązek opieki nad teściową wynikający z umowy dożywocia. Uściślił, że domaga się wymeldowania byłej żony, natomiast wobec utrzymania zameldowania dzieci na pobyt stały nie podnosi sprzeciwu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego adwokat T. S. zastępowany przez aplikanta adwokackiego G. S., podniósł, że skarżący domaga się wymeldowania byłej żony, wobec dzieci zgadza się na utrzymanie meldunku. Pełnomocnik organu radca prawny J. Z. zwróciła uwagę na brak dobrowolności wyprowadzenia się ze wspólnego lokalu. Uczestnik B. C. wniosła o oddalenie skargi, podnosząc, że obawia się powrotu do domu w C, w związku z czym jest zmuszona wynajmować inny lokal. Otrzymuje co prawda alimenty w kwocie 700 zł oraz pracuje, niemniej ma problemy finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Rozpoznawana skarga w tych ramach prawnych nie zasługuje na uwzględnienie. Poddana kontroli sądowej decyzja Wojewody wydana została na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt Kpa, który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, (...). Stan faktyczny sprawy, który był ustalony przez organy obu instancji w sposób tożsamy, został poddany odmiennym kwalifikacjom prawnym, gdyż Burmistrz uznał, że zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku skarżącego K. C., to jest wymeldowania jego byłej żony B. C. oraz dzieci D. C., A. C. i S. C. z pobytu stałego w budynku pod nr [...] w C, natomiast Wojewoda przyjął, że przesłanki te nie zachodzą i orzekł w sposób reformatoryjny, odmawiając wymeldowania ww. osób. Organ odwoławczy ocenił w szczególności, iż opuszczenie przez B. C. oraz jej dzieci D., A. i S. C. budynku nr [...] w C z dniem 17 listopada 2011 r. nie było dobrowolne a upływ czasu od dnia wyprowadzenia się nie może sam w sobie przesądzać o skutku administracyjnym w postaci wymeldowania. W ocenie Sądu powyższe stanowisko jest zasadne na gruncie obowiązujących przepisów prawa. Przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z przepisem art. 25 § 1 cyt. ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w poprzednio obowiązującej ustawie z 10 kwietnia 1974 r. Według przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r., organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy zatem zauważyć, że orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 945/15). Na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił i utrwalił się pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 302/05). Zgodnie z tym poglądem przyjmuje się, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. W niniejszej sprawie w sposób dobitny wyłania się brak dobrowolności opuszczenia przez B. C. oraz jej dzieci budynku pod nr [...] w C. Ustalono bowiem, że między byłymi małżonkami od ok. 10 lat istniał konflikt małżeński, przy czym ujawnione wyroki sądów: Sądu Rejonowego z dnia 20 maja 2014 r. Wydziału Karnego oaz Sądu Okręgowego z dnia 23 maja 2013 r. wskazują, że stroną winną rozkładowi pożycia małżeńskiego pozostaje skarżący. Został bowiem prawomocnie skazany za znęcanie się nad żoną oraz uznany za winnego rozwiązania małżeństwa przez rozwód. W dniu opuszczenia przez B. C. oraz jej dzieci dotychczas zajmowanego domu - 17 listopada 2011 r. nastąpiła eskalacja konfliktu i agresywnych zachowań skarżącego, w związku z czym skarżąca w obronie własnego życia zamieszkała najpierw u matki, a następnie w wynajętym domu w S. Należy zatem przyjąć, że opuszczenie miało charakter przymusowy. Nie zmienia oceny stanu rzeczy okoliczność, iż B. C. nie podjęła żadnych kroków prawnych w celu odzyskania stanu posiadania (na powrót zamieszkania w opuszczonym budynku), gdyż trzeba mieć tu na uwadze sytuację, w której się znalazła. Wobec skarżącego orzeczono zakaz kontaktowania się z byłą żoną z wyjątkiem formy pisemnej za pomocą listu, a pomimo tego docierały do niej ze strony skarżącego groźby pobicia w razie podjęcia prób dostania się do opuszczonego budynku. Trwałości opuszczenia przez B. C. oraz jej dzieci budynku pod nr [...] w C nie należy upatrywać jak uczynił to organ pierwszej instancji w niezamieszkiwaniu przez nich przez określony czas w tym budynku. Niewątpliwie, B. C. oraz jej dzieci, wyprowadzając się, nie miały zamiaru koncentrowania ośrodka życiowego w innym miejscu niż C, zwłaszcza, że B. C. jest współwłaścicielem nieruchomości, na której znajdował się rzeczony budynek na mocy umowy dożywocia zawartej z matką skarżącego M. C. Pozostaje nadal zobowiązana do realizacji obowiązków na podstawie tej umowy wobec M. C. B. C. nie zerwała wszelkich związków z tym miejscem i wyraża wole powrotu, która tylko i wyłącznie ze względu na zachowanie byłego męża nie może realizowana. Skoro opuszczenie przez B. C. oraz jej dzieci budynku pod nr [...] w C nie miało ani charakteru trwałego, ani dobrowolnego, nie można uznać, że zachodzą podstawy do ich wymeldowania przez organ administracyjny, o których stanowi przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, stąd też rozstrzygnięcie reformatoryjne organu odwoławczego było zasadne. Przypomnieć należy, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie mają charakter ściśle ewidencyjny i nie wiążą się z prawem do lokalu, co więcej nie można tych instytucji traktować instrumentalnie w tym znaczeniu, że mają stanowić środek do osiągnięcia przez skarżącego celu w postaci odwetu za opuszczenie go przez żonę, z resztą wskutek jego zachowań karnoprawnych. Sad oddalił wobec powyższego skargę K. C. na podstawie przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.