III SA/Kr 724/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2013 r. Nr: [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a wniosek oddalić Wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2013 roku w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami skarżący K. G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, iż na skutek zastosowanego środka zapobiegawczego i orzeczonego środka karnego nie dysponuje on środkami pieniężnymi na pokrycie opłaty. Rubryki formularza "PPF" stanowiące oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy zostały wykreślone. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez: oświadczenie, gdzie aktualnie mieszka i czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów, oświadczenie, czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami – w drugim przypadku należało wykazać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich stan majątkowy, źródło oraz wysokość uzyskiwanych w miesiącu dochodów, oświadczenie z jakiego źródła i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje środki na bieżącą egzystencję oraz udokumentowanie wysokości tych dochodów, przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za rok 2012, oświadczenie czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem strony (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, leczenie, telefon, itp. oraz przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. W odpowiedzi na wezwanie K. G. oświadczył, iż aktualnie zamieszkuje w K. przy ul. [...]. Nieruchomość ta stanowi własność J. G., która ponosi koszty utrzymania lokalu. Skarżącego nie interesują koszty utrzymania nieruchomości. Wnioskodawca podał, iż "nie prowadzi gospodarstwa domowego". Odmówił wydania oświadczenia z jakiego źródła i w jakiej wysokości uzyskuje środki finansowe, podał, iż nie posiada możliwości udokumentowania tych dochodów. Odmowa uzasadniona została możliwością narażenia się na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową. Strona nie posiada zeznania podatkowego za 2012 rok. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie posiada rachunków potwierdzających koszty utrzymania. Wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie i telefon są różne i skarżący nie jest w stanie sprecyzować tej kwoty. Obecnie strona nie posiada rachunku bankowego, ani nie ma możliwości uzyskania wyciągów z takiego rachunku za okres trzech ostatnich miesięcy. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Po przeprowadzeniu analizy przedłożonych przez skarżącego oświadczeń nie można uznać, aby K. G. przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W złożonym formularzu "PPF" skarżący nie podał żadnych informacji o swoim stanie rodzinnym, posiadanych składnikach majątkowych, źródle oraz wysokości uzyskiwanych w miesiącu dochodów. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia tych danych. W odpowiedzi na wezwanie K. G. odmówił podania informacji skąd czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania oraz jaka jest wysokość tych dochodów, uzasadniając swoją odmowę możliwością narażenia się na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową. Pomimo wyraźnego wezwania nie przedłożył zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2012 roku. Nie przesłał też kopii rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, nie podał nawet szacunkowych danych dotyczących takowych wydatków oświadczając, jedynie że są one różne i trudno je sprecyzować. Orzekający nie posiada zatem żadnych informacji o wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje w miesiącu skarżący oraz o wydatkach, jakie ponosi, a takie dane są niezbędne dla ustalenia czy ma on możliwość poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym, czy też nie. Należy przypomnieć, że podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10, LEX nr 591337). Nie podając informacji o źródle i wysokości uzyskiwanych w miesiącu dochodów i wydatków skarżący uniemożliwił orzekającemu wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.