III SA/Kr 803/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego 1. skargę oddala; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. Ś. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o obowiązującą w dniu orzekania stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu; 3. oddala wniosek pełnomocnika o zwrot poniesionych wydatków. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 maja 2020 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] 2019 r., znak: [...] (sprostowane postanowieniem z dnia 10 grudnia 2019 r.) w którym odmówiono M. M. wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] 2017 r., znak: [...] w przedmiocie zmiany decyzji własnej z dnia [...] 2015 r. znak: [...] poprzez przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki do dnia 31 sierpnia 2017 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że odmowa wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] 2017 r., znak: [...] w przedmiocie zmiany decyzji własnej z dnia [...] 2015 r. znak: [...] poprzez przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki do dnia 31 sierpnia 2017 r. jest zasadna ze względu na przekroczenie przez skarżącego terminu na złożenie wniosku o wznowienie. Został on bowiem złożony w dniu 24 października 2019 r. wraz z zaświadczeniem z 16 listopada 2017 r. o kontynuowaniu nauki w szkole wyższej – Uniwersytet, podczas gdy skarżący wiedział o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, tj. kontynuowaniu nauki jeszcze przed wydaniem ww. decyzji z dnia 7 grudnia 2017 r. Mimo to skarżący nie przedłożył organowi zaświadczenia o kontynuowaniu nauki w szkole wyższej ani w toku postępowania ani po wydaniu decyzji (od której się nie odwołał), pomimo że zostało mu ono wydane w 2017 roku. Dopiero we wniosku o wznowienie skarżący podniósł, że w trakcie wydania decyzji istniał dowód nieznany organowi, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co do drugiego zaświadczenia, z Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej, organ stwierdził że zostało ono wydane w 2018 r., a zatem nie istniało w dniu wydania decyzji ostatecznej. Ponadto organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, stwierdził że nie znalazł podstaw prawnych ani faktycznych uzasadniających wznowienie postępowanie z urzędu. Powyższe postanowienie skarżący, działający przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył w ustawowym terminie. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 6, 7, 8 § 1 kpa oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 i 147 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuwzględnienie przez organ II instancji zażalenia skarżącego i niewydanie orzeczenia reformatoryjnego, lecz utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy pomimo niewznowienia przez organ I instancji postępowania z urzędu — nawet mimo złożenia przez skarżącego spóźnionego wniosku — choć zgodnie ze zgromadzonym w sprawie i niekwestionowanym materiałem dowodowym występowała obligatoryjna ku temu przesłanka, która winna była doprowadzić do podjęcia przez organ, w interesie skarżącego, w granicach obowiązujących przepisów, inicjatywy w kierunku wzruszenia decyzji z dnia [...] 2017 r. na jego korzyść. W oparciu o sformułowany wyżej zarzut skarżący wniósł o: ( uchylenie zaskarżonego postanowienia SKO, jak również poprzedzającej decyzji Dyrektora PCPR z dnia [...] 2017 r. ( zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych; ( o przyznanie na rzecz pełnomocnika: - kosztów reprezentacji z urzędu w niniejszej sprawie według norm przepisanych, tj. w wysokości 295,20 zł brutto (240 zł netto + 55,20 zł VAT) - oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części, - wydatków w kwocie 6,30 zł (koszty wysłania skargi przesyłką poleconą). W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in., że organ II instancji nie dokonał oceny istnienia przesłanek wznowienia postępowania z urzędu. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Organ podkreślił, że organ I instancji słusznie odmówił wznowienia postępowania, a to z uwagi na fakt uchybienia przez skarżącego miesięcznemu terminowi na wniesienie podania o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwana dalej w skrócie "p.p.s.a.". Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego wykazała, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Bezsporne jest, że wniosek o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie został złożony po upływie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (o kontynuacji nauki, co potwierdzały dołączone do wniosku zaświadczenia). Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest natomiast prawidłowość odmowy wznowienia z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] 2017 r. Podkreślić trzeba, że istotą postępowania wznowieniowego jest zbadanie, czy postępowanie poprzedzające wydanie kwestionowanej decyzji, dotknięte jest kwalifikowanymi wadami prawnymi wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. lub w art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a., a w wypadku pozytywnych ustaleń w tym zakresie - wydanie nowej decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ze względu na szczególny charakter tego trybu postępowania, które zmierza do weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, przyjmuje się że wykładnia przepisów określających warunki wznowienia musi być ścisła. Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, z tym że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz w art. 145a i 145b k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego ograniczają w czasie uprawnienie do złożenia podania o wznowienie postępowania. W świetle bowiem art. 148 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania może być wniesione ze skutkiem prawnym w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a w razie gdy żąda wznowienia na podstawie określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - od dnia, w którym dowiedziała się o decyzji. Miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie, przewidziany w art. 148 k.p.a., wiąże wnioskodawcę we wszystkich przypadkach, w odniesieniu do wniosków o wznowienie opartych na wszystkich dopuszczalnych przesłankach wznowienia, a nie tylko wtedy, gdy wznowienie może nastąpić na jej wniosek (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1964/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdza to wyraźnie treść art. 148 § 1 k.p.a., w którym sposób obliczania tego terminu odniesiono zarówno do tych sytuacji, w których wznowienie może nastąpić wyłącznie na wniosek strony (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), jak też i do tych, w których może to nastąpić zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu (pozostałe przesłanki z art. 145 § 1 k.p.a.). W związku z powyższym ograniczeniem czasowym, organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu badać zachowanie tego jednomiesięcznego terminu. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowiłoby bowiem rażące naruszenie prawa, godzące w zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Stwierdzenie przez organ administracji publicznej, w fazie wstępnej postępowania, uchybienia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, uniemożliwia zatem merytoryczne rozpoznanie sprawy, gdyż skutkować musi odmową jego wznowienia z przyczyn formalnych. W przedmiotowej sprawie prawidłowo, na podstawie ww. przepisów, przyjęto, że w przypadku złożenia podania o wznowienie przez stronę, organ wszczyna postępowanie wstępne, w którym bada wyłącznie, czy we wniosku o wznowienie powołano ustawowe przesłanki wznowienia oraz czy podanie o wznowienie zostało wniesione z zachowaniem terminów, a brak pozytywnych ustaleń w tym zakresie obliguje organ do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Dokonana zatem w tej sprawie wykładnia przytoczonych przepisów 147, 148 i 149 § 3 w zw. z art. 145 k.p.a. była prawidłowa. Przepis art. 148 § 1 k.p.a. ten przewiduje bowiem wyraźnie, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania wynosi jeden miesiąc i biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, z tym że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1964/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest zatem zasadne stanowisko skarżącego, że jeżeli żądanie strony jest uzasadnione istnieniem jednej z okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., to bez względu na to, czy strona zachowała termin, czy nie, organ powinien wznowić postępowanie (w przypadku niezachowania terminu – z urzędu). W każdym bowiem wypadku organ w fazie wstępnej ma obowiązek badania, czy termin przewidziany na dokonanie czynności – złożenie wniosku został zachowany. Wbrew zatem zarzutowi skargi, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do uchybienia wymienionych w skardze przepisów k.p.a. Odnośnie natomiast możliwości wznowienia postępowania z urzędu, wskazać należy, że organ nie ma obowiązku wznowienia postępowania z urzędu w przypadku złożenia takiego wniosku przez stronę, lecz jedynie wówczas, gdy sam uzna, że zachodzi któraś z przesłanek wznowieniowych. Natomiast jeśli organ uznaje, że nie ma podstaw do wszczęcia takiego postępowania z urzędu, nie ma obowiązku wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania z urzędu bądź też wszczęcia takiego postępowania, a następnie jego umorzenia (patrz: wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2487/14, dostępny jw.). W tym wypadku wszczęcie postępowania z urzędu w przedmiocie wznowienia postępowania jest prawem organu i żaden z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie daje możliwości wyegzekwowania od organu inicjatywy w tym zakresie (por. np. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2108/15, wyrok NSA z 19 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2162/17 ). Strona nie ma zatem możliwości "wymuszenia" na organie właściwym do wznowienia postępowania, aby ten wszczął z urzędu postępowanie wznowieniowe, bowiem wszczęcie postępowania nadzwyczajnego z urzędu jest prawem organu i nie istnieją środki prawne pozwalające na wyegzekwowanie tego sposobu wszczęcia postępowania, skoro brak jest przepisów prawa zobowiązujących organ do tego typu zachowania. Traktowanie postępowania wszczętego na wniosek, tak jak postępowania wszczętego z urzędu (i odwrotnie) jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. (patrz m.in. wyroki NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 554/08 i 16 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 1879/16.). Stanowisko to w pełni odnosi się do kwestii wznowienia postępowania i wykładni przepisu art. 147 k.p.a. Z przepisu art. 147 k.p.a. wynika, że w każdym przypadku złożenia żądania dotyczącego wznowienia postępowania organ zobowiązany jest ustosunkować się do niego w formie procesowej, tj. wydać postanowienie o wznowieniu postępowania lub odmowie wznowienia takiego postępowania. Treść tego przepisu wskazuje jednak, że jeśli w takich warunkach organ nie znajdzie podstaw do wznowienia postępowania z urzędu, to nie ma on obowiązku wydania orzeczenia i wszczęcia z urzędu postępowania w każdej ostatecznie zakończonej sprawie w celu sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy wznowienia (tak NSA w wyroku z dnia 19 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 484/17, dostępnym jw.). W związku z powyższym w żadnym wypadku zaniechanie wznowienia postępowania z urzędu nie może być podstawą zarzutu w sprawie odmowy wznowienia postępowania z powodu uchybienia terminu do złożenia przez stronę wniosku o wznowienie. Skarżący nie może zatem skutecznie kwestionować postanowienia o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego, podnosząc, że kwestia zachowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania nie ma znaczenia, ponieważ postępowanie może zostać wznowione z urzędu na podstawie art. 147 k.p.a. (tak NSA w wyroku z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 1675/15, dostępnym jw.). Z uwagi na to, że przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, Sąd nie może odnieść się do zarzutów dotyczących prawidłowości postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji. Można jedynie zwrócić uwagę, że jeżeli skarżący rzeczywiście, jak wielokrotnie podkreślał, przed wydaniem decyzji informował, że studiuje na Uniwersytecie, to nie byłaby to nowa nieznana organowi okoliczność w sprawie. Jeżeli natomiast jest to nowa, nieznana, choć istniejąca w dniu wydania decyzji okoliczność (potwierdzona zaświadczeniem z dnia 16 listopada 2017 r.), to jedynie od organu zależy, jak wcześniej wskazano, prawo do wznowienia postępowania z urzędu. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ww. ustawy Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18) orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku. Odnośnie zwrotu kosztów wysłania skargi przesyłką poleconą, to w orzecznictwie przyjęto, że w katalogu niezbędnych kosztów nie mieszczą się wydatki drobne i zwykle występujące przy okazji postępowania sądowego, takie jak m.in. koszty korespondencji związanej z przesyłaniem skargi do organu administracji (zob. postanowienie NSA z 26 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1531/15 oraz wyroki WSA w Lublinie z 29.04.2014 r., sygn. III SA/Lu 932/13 i 22.05.2014 r., sygn. III SA/Lu 935/13). Dlatego orzeczono jak w pkt III sentencji. Sąd orzekł w nin. sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie.