III SA/Kr 858/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata I. Ż. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. zdanie odrębne Decyzją z dnia 9 czerwca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23) i art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2016.1518), po rozpatrzeniu odwołania A. M. (dalej: skarżąca) od decyzji Kierownika MGOPS z dnia [...] 2017 r. nr [...] odmawiającej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem G. W. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Decyzją z dnia 9 czerwca 2017 r. organ odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżąca jest w drugim stopniu spokrewniona z bratem i nie jest osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, ponieważ w pierwszej kolejności do alimentacji G. W. jest zobowiązana jego matka B. M. Organ wskazał także, że sam fakt sprawowania opieki nad bratem nie uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub osoba spokrewniona w pierwszym stopniu legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast matka G. W. – B. M. (rozwiedziona) legitymuje się orzeczeniem wydanym przez lekarza orzecznika KRUS o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, jednak nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia. W odwołaniu skarżąca podniosła, że jej brat jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności od urodzenia. Ich matka ma kłopoty zdrowotne, które uniemożliwiają jej sprawowanie opieki nad synem i dlatego skarżąca musiała zrezygnować z pracy zawodowej, żeby zapewnić opiekę swojemu bratu. Decyzją z dnia 9 czerwca 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał stosowne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że decyzja w przedmiocie ustalenia albo odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy do tzw. "decyzji związanych". Oznacza to, że organ administracji nie ma swobody co do podejmowanego rozstrzygnięcia. Jeżeli strona spełnia wszelkie przesłanki wymagane przepisami prawa, organ zobowiązany jest świadczenie przyznać; w przeciwnym przypadku, zobowiązany jest wydać decyzję odmowną. Kolegium podkreśliło, że skarżąca nie jest osobą spokrewnioną ze swoim bratem w pierwszym stopniu (jest krewną drugiego stopnia w linii bocznej), co oznacza, ze organ I instancji prawidłowo zastosował art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wraz ze wskazanymi w nim obwarowaniami. Skoro więc przedmiotowej sprawie mamy do matka G. W., która jest osobą zobowiązaną względem syna do alimentacji w pierwszej kolejności, żyje i nie została pozbawiona prawomocnym orzeczeniem sądu praw rodzicielskich wobec niego, ani też nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem wydanym przez lekarza orzecznika KRUS o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym - które odpowiada orzeczeniu o ''umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to w konsekwencji oznacza to, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem syna, który, z uwagi na treść powołanego przepisu, nie przechodzi na osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To z kolei oznacza, iż skarżąca będąca krewną drugiego stopnia w linii bocznej nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Kolegium uznało zatem, że po stronie osoby w pierwszej kolejności zobowiązanej do alimentacji - matki G. W. – B. M. nie występują okoliczności, które stanowiłyby przeszkodę do sprawowania przez nią opieki nad synem, tym bardziej, że do tej pory tą opiekę sprawowała. Fakt, że został złożony prze nią wniosek o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może stanowić o istnieniu obiektywnej przeszkody w sprawowaniu przez nią opieki nad synem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że świadczenie rodzinne przysługuje tylko matce lub ojcu, a nie innym osobom spokrewnionym z osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (...) - naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez stwierdzenie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane innej osobie niż matce czy ojcu, gdy te osoby nie mogą z uwagi na stan zdrowia takiej opieki świadczyć. W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała się na wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 1 marca 2012 r. sygn.. akt IV SA/Wr 857/11. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369, dalej "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że jest ona niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2016.1518). Powołany przepis w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl natomiast art. 17 ust. 1a. powołanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.), obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). W odniesieniu do powyższej kwestii należy zdaniem Sądu przyjąć literalną wykładnię tych przepisów ustawy, która wyłącza z kręgu osób uprawnionych krewnych w linii bocznej w sytuacji nieziszczenia się przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy. Przenosząc powyższe przepisy prawa na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że bezspornym jest, że brat skarżącej – G. W. jest osobą niepełnosprawną, o znacznym stopniu niepełnosprawności od urodzenia oraz, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata, a tym samym należy ona do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Jednak organy słusznie wskazał, że skarżąca jako siostra jest krewną drugiego stopnia w linii bocznej, co oznacza, że zastosowanie w jej przypadku będzie miał przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazane w nim, obwarowania. Co do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, organ prawidłowo uznał, że została, spełniona przez nią ta przesłanka, gdyż skarżąca złożyła oświadczenie "jestem domownikiem i zaprzestałam wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 kwietnia 2017 r." Z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, że brat skarżącej ma rodziców, którzy nie spełniają przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniających skarżącą do ubiegania się o prawo do świadczenia. W szczególności matka brata skarżącej żyje, jest stosunkowo młodą osobą (ur. 1960 r.) i na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 30 listopada 2016 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym na okres jednego roku (od dnia 7 października 2016 r. do października 2017 r.), co odpowiada orzeczeniu o ''umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Na tej podstawie matka skarżącej pobiera rentę z KRUS. Pomimo tego, że w trakcie trwającego postępowania B. M. wystąpiła do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z wnioskiem o ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności, jej wniosek nie został uwzględniony. Podkreślić również należy, że skarżąca wskazywała, że matka ma problemy z "poruszaniem się", nie konkretyzując jednak na czym owe problemy polegają. Nie wspomniała również w żadnym piśmie procesowym żadnych innych chorobach matki. Nadto B. M. nie została pozbawiona prawomocnym orzeczeniem sądu praw rodzicielskich wobec brata skarżącej. W konsekwencji, jak słusznie wskazał organ oznacza to, że to na matce skarżącej (podobnie jak na ojcu G. W.) ciąży obowiązek alimentacyjny względem syna, który, z uwagi na treść powołanego przepisu, nie przechodzi na osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności na skarżącą, jako siostrę. Sam fakt, że skarżąca od marca 2017 r. została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego G. W., w żaden sposób nie wpływa na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, ponieważ nie jest to przesłanka z art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji nie mógł zatem w niniejszej sprawie orzec w inny sposób, jak tylko odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymanie w mocy zaskarżoną decyzją rozstrzygnięcia o tej treści należy więc uznać za zasadne. Odnosząc się do powołanego przez skarżącą wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 857/11, wskazać należy, że wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1511/12. W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić, o czym na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono w sentencji wyroku.