IV SA/Wr 857/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...], nr [...] II. Nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia[...], nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania J. Ł. (dalej: skarżący), utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działającego z upoważnienia Wójta Gminy P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną – E. Ł. Wnioskiem z dnia 15 lipca 2001 r. skarżący wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną E. Ł., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 15 maja 2011 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 05.2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia z dnia [...], odmówił przyznał wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze.zm.) dalej ustawa, określającego przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ponadto wskazał art. 128 i 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określające pojęcie obowiązku alimentacyjnego i krąg osób na których obowiązek ten ciąży. Podając wskazane przepisy prawa oraz dokumenty załączone do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji stwierdził, że skarżący nie jest spokrewniony z osobą, nad którą sprawuje opiekę, w myśl powołanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zatem na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony, będący podstawą do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe okoliczności stanowiły podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie spornego świadczenia. W uzasadnieniu podał, że w styczniu 2011 r. żona bardzo ciężko zachorowała i 3 miesiące przebywała w szpitalu. Obecnie ma ogromne problemy z samodzielnym poruszaniem się i wymaga stałej pomocy w wykonywaniu czynności samoobsługowych oraz w prowadzeniu domu. Wskazał, że ze względu na niepełnosprawność żony zmuszony jest opiekować się nią, dbać o posiłki, dom i dzieci. To spowodowało, że nie może pracować zawodowo. Wskazał również, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,1875 ha przeliczeniowego, ale jest to mały areał, przy którym nie ma wiele pracy. Na poparcie zasadności odwołania powołał się również na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt. 27/02. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z [...] Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu powtórzyło argumentację zawartą w decyzji organu I instancji wskazując, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Z treści zaskarżonej decyzji wynikało, że podstawą odmownego załatwienia wniosku strony był przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a także fakt, iż w ocenie organu I instancji, na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony. Wskazano, że na wykładnię cytowanego wyżej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy - ustanawiającego negatywną przesłankę wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim - ma wpływ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/02 (Dz. U. Nr 138, poz. 872). W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że "w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącym przedmiotem zaskarżenia, mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżony art. 17 ust. 1 ustawy pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym." W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, które podzielił skład orzekający Kolegium, że wskazany w treści przepisu art. 17 ust. 1 obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jak to uczynił organ I instancji. Obowiązek alimentacyjny wynika również z treści art. 23 i art. 27 Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, np.: z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1000/10, z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, np.: we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/ Wr 657/07 (LEX Nr 461207) i z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 279/09, w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 272/10, w Gliwicach z dnia 7 września 2009 r., sygn. akt IV SA/G1 52/09 i 9 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/G1 276/10, w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 814/08, w Warszawie z dnia 4 marca 2009r., sygn. akt I SA/Wa 7/09, w Olsztynie z dnia 11 września 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 748/09 i 6 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 747/09, w Białymstoku z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 546/09, w Poznaniu z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Po 513/09 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). O tym, iż obowiązek małżonka przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny przesądzają także poglądy doktryny ("Prawo rodzinne i opiekuńcze" Tadeusz Smyczyński, Warszawa 2001, s. 373). Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym, przy uwzględnieniu treści wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uzasadnione jest przyjęcie, że żona lub mąż sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wypełniają w ten sposób spoczywający na nich ustawowy obowiązek, wynikający z faktu zawarcia związku małżeńskiego, który to obowiązek ma charakter alimentacyjny. A zatem w takiej sytuacji przesłanka negatywna pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może mieć wpływu na prawo współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc w pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, natomiast w przypadku, gdy istnieją obiektywne przyczyny braku możliwości sprawowania takiej opieki, nie wynikające z relacji między małżonkami, ale dotyczące w szczególności stanu zdrowia małżonka, wówczas o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się inne osoby (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009r. sygn. akt I OSK 723/09, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Kolegium na podstawie akt sprawy ustaliło, że skarżący jest mężem E. Ł., która jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy i opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Fakt ten potwierdza znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...], którym została zaliczona do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu, okresowo do 30 maja 2012 r. Dodatkowo orzeczono o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając te okoliczności na uwadze oraz powyższe wywody nie można było – wg Kolegium - zgodzić się z uzasadnieniem decyzji organu I instancji, który wykluczył możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, tylko z tego powodu że osoba sprawująca opiekę i osoba nad którą opieka jest sprawowana pozostają w związku małżeńskim, a na małżonkach nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem siebie. Kolegium przyjęło jednak, że pomimo nieprawidłowej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia, jej sentencja odpowiadała prawu, co skutkuje pozostawieniem zaskarżonego rozstrzygnięcia w obrocie prawnym. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, które podzielił organ odwoławczy w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych wyżej przepisów (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wskazano, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy uregulował dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: 1. w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, 2. w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Przesłanką przyznania świadczenia z cytowanego już wyżej art. 17 ust. 1 ustawy jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 ustawy pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. A więc wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa. W przypadku rolnika nie może być mowy o tym, że jest bezrobotnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 69, poz. 145 ze zm.) za osobę bezrobotną nie uznaje się bowiem posiadacza nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Dodatkowo podkreślono, na co szczególnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205, poz. 1585 ze zm.). Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 6 ust. 2b ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej, zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podkreśliło w oparciu o akta sprawy, że skarżący jest rolnikiem - posiada gospodarstwo rolne o pow. 2,1875 ha, stanowiące źródło utrzymania jego i rodziny, a także jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Okoliczności te wynikają z decyzji Wójta Gminy P. nr [...] z dnia [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. oraz oświadczenia strony z dnia 17 maja 2011 r. W takiej sytuacji wnioskowana pomoc nie mogła być przyznana, a także nie można było uwzględnić argumentacji skarżącego zawartej w odwołaniu. Bez wpływu na wynik sprawy pozostawało też oświadczenie skarżącego, że prowadzenie gospodarstwa rolnego o tak małej powierzchni nie uniemożliwia mu sprawowania opieki nad żoną. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu domagając się zweryfikowania zasadności odmówienia mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Wskazał, że żona jest po ciężkiej operacji układu pokarmowego. Przez okres trzech miesięcy przebywała w szpitalu, gdzie była poddawana zabiegom operacyjnym. Aktualnie nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Mimo długiego leczenia nadal wymaga osoby drugiej, co orzekła komisja lekarska. Wskazał, że we wszystkich czynnościach samoobsługowych jest zmuszony pomagać żonie. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniami Kolegium, że posiadanie gospodarstwa rolnego o małym areale, jak w jego przypadku, stanowi powód do odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. O ile należy podzielić pogląd organu odwoławczego, że fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi - wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą i że o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki, o tyle skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela wykładni przepisów art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, w wyniku której organ doszedł do przekonania, że fakt bycia rolnikiem i prowadzenia działalności rolniczej stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Należy odnotować, że stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie jest odosobnione, albowiem zostało ono wyrażone między innymi w wyrokach: WSA w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 521/11, WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 3371/11 oraz w wyroku NSA w sprawie I OSK 1987/10. Istnieje jednak także odmienny pogląd, zaprezentowany między innymi w wyrokach WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 257/11, WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 229/11, II SA/Ke 439/11, II SA/Ke 465/11, WSA w Gdańsku, II SA/Gd 897/11, (w: CBOSA), który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Zgodnie z nim, fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, ocena spełniania przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy. Wskazany kierunek wykładni przepisu art. 3 ust. 22 ustawy znajduje pełne uzasadnienie w wykładni historycznej i językowej. Otóż, zgodnie z początkowym brzmieniem normy art. 3 ust. 22 ustawy, która – poza trzema przepisami, weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r., ustawowe określenie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznaczało "zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu". Powyższe było równoznaczne z odesłaniem rozważanego terminu najpierw do definicji ustawowych zawartych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), a następnie w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 69, poz. 415 ze zm.). Wyłączając poza nawias pewne nieistotne różnice językowe, można wskazać, że obie wymienione ustawy dotyczące zatrudnienia i bezrobocia pojęcie "zatrudnienia" definiowały jako "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładową", a pojęcie "pracy zarobkowej" jako wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych" (por. odpowiednio art. 2 ust. 1 pkt 16 i 25 oraz art. 2 ust. 1 pkt 11 i 43). Mimo tego stosunkowo wąskiego określenia pojęcia "zatrudnienia" i "innej pracy zarobkowej", na równi z tymi terminami zostały w niej potraktowane inne formy aktywności zarobkowej mającej na celu uzyskiwanie zarobków, w tym również prowadzenie gospodarstwa rolnego. W związku z tym uzasadnione było szerokie traktowanie pojęć "zatrudnienie" i "inna praca zarobkowa" w kategoriach wszelkiej aktywności zawodowej w celach zarobkowych. Taki sposób rozumienia tego terminu przyświecał również projektowi ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555 /IV kadencja). Wynika z niego, że cel świadczeń opiekuńczych to częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku niepełnosprawnemu lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Analizowana wyżej, pierwotna treść definicji pojęcia "zatrudnienie i inna praca zarobkowa" zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy została zmieniona przez art. 27 pkt 2 lit., "i" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732). Zmiana ta weszła w życie z dniem 1 września 2005 r. Zgodnie z tą zmianą nowa ustawowa definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z sensu wprowadzonej zmiany wynikają następujące wnioski. Po pierwsze, wprowadzona definicja ma charakter definicji projektującej o znaczeniu regulującym, tzn. ustala na przyszłość obowiązujące ustawowe znaczenie definiowanego zwrotu w sposobie jego używania. Po drugie, jeżeli ustawodawca wprowadził na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych wiążące ustalenie znaczenia zwrotu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", to należy używać tego zwrotu w tym właśnie znaczeniu, chyba, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy używać zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego. Po trzecie, skoro obowiązująca od dnia 1 września 2005 r. ustawowa definicja pojęcia "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" całkowicie uniezależnia rozumienie znaczenia tego zwrotu od jego pierwotnego kontekstu znaczeniowego, przyjętego w treści ustaw o zatrudnieniu, które łączyły ten termin z wszelką aktywnością zawodową (w tym związaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), to odpadła również podstawa do wywodzenia, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy użyć rozważanego zwrotu w znaczeniu odmiennym ustalonego brzmieniem językowym, np. w znaczeniu funkcjonalnym. Znaczyłoby to bowiem, że ustawodawca mimo rezygnacji z szerokiego rozumienia pojęcia "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" obejmującego wszelkie formy zarobkowej aktywności zawodowej na rzecz ustalenia definicji w stylizacji enumeratywnej oznaczającej, że wyraz definiowany ("zatrudnienie, inna praca zarobkowa") odnosi się wyłącznie do podstaw zarobkowania wyliczonych w art. 3 pkt 22 ustawy, nadal miał na celu posługiwanie się tym pojęciem w szerokim funkcjonalnym znaczeniu przyjętym przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną w 2005 r. Należy zauważyć, że wybór metody wykładni przepisów nie należy do sfery swobodnego uznania interpretatora. Zgodnie z panującym poglądem nauki teorii prawa, jako podstawową przyjmuje się kategorię językowych dyrektyw interpretacyjnych. Dopiero w razie wątpliwości co do możliwych znaczeń tekstu prawnego należy odwołać się do innych dyrektyw, np. funkcjonalnych. Wykładnia funkcjonalna polega na wyborze tego spośród możliwych na gruncie wykładni językowej wariantów normy, która ma najsilniejsze uzasadnienie aksjologiczne, w przypadku, gdy wyniki wykładni językowej nie prowadzą do jednoznacznych ustaleń. W rozważanej sytuacji przypadek takiej wieloznaczności nie zachodzi. Przepis art. 3 pkt 22 ustawy w brzmieniu po nowelizacji podaje definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", która w sensie językowym nie budzi żadnych wątpliwości. Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy zostałaby taka działalność wprost wymienioną, wraz z innymi wyartykułowanymi w niej formami aktywności zawodowej. Wzgląd na praworządność w procesie stosowania prawa wyklucza całkowite pominięcie językowego sensu interpretowanych przepisów i zrekonstruowania na ich podstawie normy, która nie znajduje uzasadnienia w wynikach wykładni językowej. Tylko wyjątkowo wykładnia pozajęzykowa może polegać na rozszerzeniu lub zawężeniu oczywistego sensu przepisu prawnego określonego w wyniku wykładni językowej, co oznacza uznanie wykładni rozszerzającej lub zwężającej za dopuszczalną tylko w nadzwyczajnych przypadkach, np. w wypadku wyraźnych błędów redakcyjnych lub obowiązywania przepisów oczywiście przestarzałych. Zauważyć należy, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Dlatego okoliczność, czy i jakie dochody skarżąca otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do tego świadczenia. W orzecznictwie podkreśla się, że z treści art. 3 ust. 22 ustawy wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne - starający się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadzie art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi, dla wyczerpania przesłanek z tego przepisu, ani całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Również z treści przytoczonej powyżej art. 17 ust. 5 ustawy, zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika bowiem, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 897/11). Wskazuje się ponadto na częstą praktykę podejmowania przez właścicieli małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych zatrudnienia poza sektorem rolniczym. W zależności bowiem od wielkości, czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w takim zakresie, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła tak rozumiane zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wykonywanie opieki nad osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia mu sprawowanie bieżącej i stałej opieki na osobą niepełnosprawną (por. np. wyroki: WSA w Kielcach z dnia 28 września 2011 r., II SA/Ke 554/11, WSA w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 887/11, CBOSA). Należy zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Kielcach z dnia 8 września 2011 r., II SA/Ke 465/11, że nie do zaakceptowania w niniejszej sprawie jest powoływanie się przez organ na definicję osoby bezrobotnej, zawartą w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Po pierwsze przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób samodzielny regulują kwestie dotyczące uprawnień i wymogów jakie trzeba spełniać aby otrzymać te świadczenie. Po drugie, w świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy sam fakt bycia właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe wyklucza możliwość uznania takiej osoby za bezrobotnego, podczas, gdy niewątpliwie w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który wykluczałby z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego właściciela gospodarstwa rolnego, nie będącego rolnikiem, i który nie prowadzi w tym gospodarstwie żadnej działalności. Po trzecie, bycie posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej ponad 2 ha, uniemożliwia zakwalifikowanie takiej osoby jako bezrobotnego, jednakże ani z przepisów powołanej ustawy o promocji zatrudnienia ani z żadnych innych przepisów nie wynika, aby taki posiadacz nie miał prawa podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro zaś ma prawo taką pracę podjąć, to ma również prawo z niej zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy. Reasumując, zdaniem Sądu, sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Powyższy pogląd przedstawiony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. IV SA/Wr 668/11, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Organ odwoławczy, poprzestając na ustaleniu, że skarżący - jest objęty ubezpieczeniem społecznym jako rolnik i stwierdzeniu, że okoliczność ta wyklucza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przeprowadził również w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w sprawie. Ustaleniom faktycznym organu odwoławczego powinny bowiem były podlegać okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest: okoliczność sprawowania przez skarżącego rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, okoliczność niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia lub pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Organ nie podjął czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącego opieki nad żoną, jak i w odniesieniu do okoliczności, czy gdyby nie choroba żony byłby w stanie, mimo posiadania gospodarstwa rolnego, podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit ,a i c, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.