II SA/Ke 554/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2011r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania L. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem E. S., który posiada znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 22.11.2010r. L. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej (OPS) w N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem (rok urodzenia 1937). Do wniosku załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] zaliczające ojca do znacznego stopnia niepełnosprawności. We wniosku podał, że opiekę nad rodzicami godzi z prowadzeniem niewielkiego gospodarstwa rolnego, w taki sposób aby nie miało to wpływu na sprawowanie opieki szczególnie nad ojcem. Dwie wydane w niniejszej sprawie decyzje organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylone, najpierw ze wskazaniem, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie jest wystarczający do odmowy przyznania ww. świadczenia osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, a drugi raz ze wskazaniem na konieczność wyjaśnienia kwestii zatrudnienia. Rozpatrując niniejszą sprawę po raz trzeci organ I instancji opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] odmówił przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i odmowę tę uzasadnił pozostawaniem ojca wnioskodawcy w związku małżeńskim. W odwołaniu od tej decyzji L. S. wskazał, że z powodu opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie może podjąć pracy zawodowej. Podał, że nie pobiera żadnych świadczeń i pozostaje bez środków do życia. Rozpatrujące odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wnioskodawca posiadając gospodarstwo rolne o pow. 7,9270 ha przeliczeniowego i będąc zobowiązanym do opłaty składek KRUS jest rolnikiem w rozumieniu art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Brak czasu na prowadzenie gospodarstwa rolnego nie oznacza jednak rezygnacji z zatrudnienia. Rolnik nie może być bowiem uznany za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Praca w gospodarstwie rolnym, pomimo że nie jest zatrudnieniem lub inna pracą zarobkową, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jednak zważywszy na istotę i cel świadczenia pielęgnacyjnego, które służy osobom nie mogącym pogodzić pracy zarobkowej z opieką nad osobą niepełnosprawną, wnioskodawca nie kwalifikuje się do otrzymania wnioskowanego świadczenia skoro sprawuje opiekę nad ojcem i posiadając gospodarstwo rolne osiąga z niego dochód. W myśl bowiem art. 5 ust. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zryczałtowany dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 7,9270 ha przeliczeniowego, bez względu na to czy gospodarstwo jest uprawiane, wynosi rocznie 15.124 zł, co miesięcznie stanowi kwotę ponad 1260 zł (wyrok NSA z dnia 18 marca 2011r., sygn. I OSK 2024/10). Organ wskazał, że matka wnioskodawcy orzeczeniem z dnia 2.12.2010r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Wynika z niego, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji matki wnioskodawcy nie dotyczy. Nie ma więc przeszkód aby wnioskodawca pomagał matce w sprawowaniu opieki nad chorym ojcem. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na wyrok NSA z dnia 11 marca 2011r. sygn. I OSK 1987/10, z którego wynika, że do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sama deklaracja o braku kolizji między pracą w gospodarstwie, a opieką nad osoba niepełnosprawną. Standardowym kryterium przyznania opisanego świadczenia jest bowiem faktyczna rezygnacja z zatrudnienia, co zdaniem organu w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Nieuprawniona jest natomiast w ocenie organu odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniona faktem pozostawania ojca wnioskodawcy w związku małżeńskim, jak to uczynił organ I instancji. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. S. wskazał, że osoby w takiej sytuacji jak on otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne. Podniósł, że w roku 2010 praca w gospodarstwie rolnym nie była możliwa ponieważ plony zostały zniszczone wskutek powodzi i podtopień. Od operacji matki skarżący zajmuje się tylko opieką nad rodzicami, gdyż matka nie potrafi zadbać o siebie, a tym bardziej opiekować się ojcem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały błędnej wykładni prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę kwestionowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W stanie faktycznym sprawy bezspornym jest, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem ubiega się mieszkający z nim syn L. S., na którym ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a pracę w tym gospodarstwie godzi z opieką nad rodzicami. Wprawdzie ojciec skarżącego E. S. pozostaje w związku małżeńskim, należy jednak w całości podzielić pogląd Kolegium wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że osoba niepełnosprawna, wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, skoro, jak wynika z akt sprawy, jego małżonka również jest osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 26.03.2010r., sygn. akt I OSK 1699/09). Ostatecznie jednak, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na fakt, że nie rezygnuje on z pracy w gospodarstwie rolnym, z którego uzyskuje określony dochód, co nie wyczerpuje dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy. Rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy wymaga zatem odpowiedzi na pytanie, czy sam fakt pracy w gospodarstwie rolnym stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym celu należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności na definicję ustawową pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż rezygnacja z tak określonej aktywności zawodowej jest wymogiem przyznania świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Przepis art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Dodatkowo podkreślić należy, że wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawarto w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, świadczenia te nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wśród przytoczonych wyżej przesłanek ustawowych przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia nie wymieniono zatem rolnika, uzyskującego dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co w ocenie Sądu oznacza, że osoba taka co do zasady może świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Wskazać również należy na dość częste sytuacje, w których posiadacze małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych podejmują zatrudnienie poza rolnictwem. W zależności bowiem od wielkości czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w taki sposób, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Oczywistym jest, że wykonywanie opieki nad osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego (i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem), jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Z uwagi na powyższe Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011r. (sygn. II SA/Ke 229/11), 11 sierpnia 2011r. (sygn. II SA/Ke 439/11) i 8 września 2011r. (sygn. II SA/Ke 465/11), iż nie zasługuje na aprobatę wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, albowiem w sposób nieuprawniony rozszerza ona katalog przesłanek negatywnych wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, enumeratywnie wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Sąd doszedł zatem do przekonania, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, nie jest uzależnione od rezygnacji przez niego z pracy w gospodarstwie rolnym ani od wykazania, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Koniecznym jest natomiast spełnienie pozostałych przesłanek określających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, prawidłowe natomiast jest stanowisko Kolegium co do naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ I instancji. Z tego względu zachodziła potrzeba wyeliminowania z obrotu prawnego również decyzji z dnia [...] znak: [...]. Odmawiając przyznania L. S. świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji przywołał art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. W pierwotnym brzmieniu przepis art. 17 ust. 1 przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował zapis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku w art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w dacie orzekania przez organy w niniejszej sprawie przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka (w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak poprzednio). Powyższa nowelizacja nie zmieniła (nie uchyliła) natomiast przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010r. sygn. S 1/10 wskazywał, że literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a cyt. ustawy jest niedostosowane do aktualnych zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i traktowane dosłownie – sprzeczne z Konstytucją. Podkreślono również brak w obecnym stanie prawnym ratio legis powyższego wymogu. Uwzględniając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni aprobuje taką wykładnię powołanego przepisu, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące co do zasady możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2010r. sygn. I OSK 1105/10 oraz z dnia 26 kwietnia 2010r. sygn. I OSK 61/10). W ocenie Sądu nie ma także podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innych członków rodziny (syna, córki) osoby niepełnosprawnej, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, mimo że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przypomnieć również należy, iż świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło od dnia 1 maja 2004r. (data wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych) zasiłek stały, przewidziany w art. 27 ust. 1, 2, 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), które to przepisy wyrokiem Trybunał Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05) zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim uniemożliwiają one nabycie prawa do zasiłku stałego osobie "zdolnej do pracy, lecz niepozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym, pełnoletnim członkiem rodziny". W związku z powyższym powtórzenie obecnie, w obowiązującej ustawie o świadczeniach rodzinnych, normy prawnej, której niekonstytucyjność została poprzednio stwierdzona przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który na skutek wydania ww. wyroku ukształtował w odpowiedni sposób stan prawny, pozwala aktualnie na dokonanie wykładni omawianych norm w taki sposób, aby umożliwić najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Dokonana w ten sposób wykładnia nie narusza przy tym w żaden sposób art. 6 k.p.a. nakazującego organom działanie na podstawie przepisów prawa. Należy bowiem mieć na względzie, że jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 maja 2005r. (sygn. akt SK 22/99) orzeczenie o niezgodności przepisu z Konstytucją oznacza przypisanie atrybutu konstytucyjności nie pewnej jednostce redakcyjnej bez względu na jej treść, lecz określonej treści normy zawartej w tym przepisie, ustalonej w wyniku interpretacji. Z powyższych względów w ocenie Sądu, organ I instancji dokonał niewłaściwej, z pogwałceniem zasady równości, wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zatem decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II oparto o treść art. 152 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona oceny stanu faktycznego mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię prawa, a w razie konieczności poczyni dodatkowe ustalenia mające na celu wyjaśnienie, czy skarżący spełnia wszystkie przesłanki z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.