III SA/Kr 867/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 stycznia 2023 r., znak: SKO-NP-4115-543/22, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Zaskarżoną przez A. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. znak: SKO-NP.-4115-543/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17, 24 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), uchyliło decyzję Prezydenta Miasta N. z dnia 23 listopada 2022 r., znak: [...] i orzekło w ten sposób, że odmówiło przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – I. M. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 23 listopada 2022 r., znak: [...], Prezydent Miasta N. orzekł o odmowie przyznania skarżącej na okres zasiłkowy 2021/2022 świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji podał, że w dniu 14 października 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. W orzeczeniu tym ustalono, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 1995 r., tak więc powstała ona w momencie gdy ww. była w wieku 55 lat. Organ ustalił, że matka skarżącej jest osobą zamężną, a jej współmałżonek również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazał organ, dołączone do wniosku dokumenty potwierdzają rezygnację przez skarżącą z dniem 30 września 2022 r. z prowadzenia działalności gospodarczej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a fakt sprawowania opieki został potwierdzony wywiadem środowiskowym z dnia 2 listopada 2022 r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie organ ustalił, że od czasu zachorowania na COVID-19 (sierpień 2020 r.) stan zdrowia matki skarżącej ulegał ciągłemu pogorszeniu. Opiekę, najpierw doraźną, a później w coraz szerszym zakresie sprawuje skarżąca, a sprawowana opieka uniemożliwia jej kontynuację prowadzenia działalności gospodarczej. Wykonywane przez skarżącą wobec matki czynności polegają na zapewnieniu higieny osobistej, przygotowaniu i pomoc w spożywaniu posiłków, prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych, spraw związanych z leczeniem. Nadto, ze względu na problemy z pamięcią matka skarżącej wymaga stałego nadzoru. Organ ustalił nadto, że oprócz skarżącej istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji na rzecz wymagającej opieki: małżonek, który ze względu na wiek, przebyte choroby nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną oraz córka R. S. i syn J. M. Córka i syn wymagającej opieki nie są jednak w stanie podjąć się tej opieki nad matka ze względu na pracę zawodową. Ponadto jak wynika z zebranych w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego dnia 14 listopada 2022 r. oraz z dnia 10 listopada 2022 r. osoby te nie są w stanie fizycznie oraz finansowo współuczestniczyć w opiece nad swoją matką. Wobec powyższego, zdaniem organu skarżąca jest jedyną osobą która może zapewnić swojej mamie opiekę, a zakres wymaganej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze godzinowym. Organ podniósł jednak, że nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca otrzymanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. Organ wskazał, że zna treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) lecz z uwagi na fakt, że nie uległy zmianie przepisy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie może go stosować. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że organ dokonał wykładni literalnej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zamiast wykładni prokonstytucyjnej. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekło na nowo odmawiając przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów: art. 17, w tym mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podało, że stanowisko organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy. Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1 b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. W realiach niniejszej sprawy okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 55-go roku życia, nie może więc stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie niniejszej, zdaniem Kolegium ustaleniu podlegało jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Kolegium wskazało, że z ustaleń wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego dniu 2 listopada 2022 r. wynika, że skarżąca sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad swoją matką od kilkunastu lat. Ze względu jednak na pogarszający się jej stan zdrowia zmuszona była od 1 października 2022 r. całkowicie zaprzestać pracy zawodowej, skupiając się na czynnościach usługowo-opiekuńczych. Aktualnie praktycznie przez całą dobę wspomaga matkę m.in. przy codziennych czynnościach higienicznych, przygotowuje posiłki i pomaga przy ich spożywaniu, robi codzienne zakupy, utrzymuje stały kontakt z lekarzami, umawiając terminy wizyt zarówno domowych jak i w gabinetach lekarskich. Dolegliwości matki wnioskodawczyni sprowadzają się do dysfunkcji w stanie zdrowia psychicznego nie zaś do stanów fizycznych. Wizyty lekarzy specjalistów wypadają praktycznie co tydzień, w zależności od potrzeb i stanu zdrowia matki. Matka skarżącej ma również zapewnione wizyty pielęgniarek środowiskowych. W aktach niniejszej sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia 13 października 2022 r., w którym oświadczyła, że od pięciu lat sprawuje doraźną opiekę nad rodzicami. Od 2-ch lat odkąd rodzice zachorowali na COVID-19 i bardzo podupadli na zdrowiu, mama wymaga stałej opieki, ma bardzo duże problemy z pamięcią z sercem nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Z kolei w oświadczeniu dnia 14 października 2022 r. skarżąca podała, że od sierpnia 2020 r. sprawuje opiekę nad matką, zakres opieki jaką sprawuje obejmuje: pomoc przy higienie codziennej (mycie, ubieranie), pomoc przy kąpaniu, wizyty lekarskie, podawanie leków (dozowanie), organizowanie czasu wolnego (spacery), załatwienie spraw urzędowych, pomoc przy jedzeniu, podwożenie w różne miejsca w miarę potrzeb (urzędy, lekarze), realizacja recept oraz pomoc we wszystkich dziedzinach życia codziennego z funkcjonowaniem mamy. Mama ma zaniki pamięci, stany lękowe, nie może zostawać sama. Oświadczyła ponadto, że przynajmniej raz w miesiącu mają wizyty u psychiatry i neurologa - stan zdrowia jaj mamy z dnia na dzień się pogarsza. Na podstawie oświadczeń skarżącej ustalono nadto, że osobami zobowiązanymi do alimentacji są: - J. M. (syn), który nie może uczestniczyć w opiece nad matką ponieważ pracuje w delegacjach od poniedziałku do piątku, jego sytuacja finansowa jest trudna, ponieważ ma wysokie koszty utrzymania domu w tym spłata kredytu we frankach. - R. S. (córka), nie może uczestniczyć w opiece nad matką, ponieważ pracuje na pełny etat, z powodów osobistych musi mieszkać w wynajmowanym mieszkaniu, wraz z częściowo niepełnosprawnym synem, który aktualnie jest bezrobotny i w niektórych sytuacjach sam wymaga pomocy. - E. M. (mąż) nie może zajmować się żoną, ponieważ sam ma poważne problemy ze zdrowiem i wymaga opieki innej osoby, jest pod stałą opieką kardiologa, pulmonologa, hipertensjologa oraz diabetologa, po ciężkim przechorowaniu w 2020 r. COVID 19. W dniu 14 listopada 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z J. M. w trakcie którego ustalono, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, obydwoje pracują zawodowo, osiągane dochody przeznaczają na bieżące życie i miesięczne wydatki związane z kosztami mieszkaniowymi i kredytem. Ww. nie deklaruje pomocy usługowej i finansowej ze względu na charakter pracy zawodowej (kierowca) i posiadane miesięczne obciążenia finansowe związane z wysokimi wydatkami. Z kolei podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 listopada ustalono, że R. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu, ogółem miesięczne koszty utrzymania mieszkania wraz z wynajmem wynoszą 1.700,00 zł, pracuje zawodowo w Wojskowym [...] w N., w związku z powyższym nie jest w stanie sprawować opieki nad matką. Ww. utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.500,00 zł netto, nie jest w stanie partycypować w kosztach opieki nad mamą, sporadycznie robi niewielkie zakupy gdy odwiedza matkę. E. M. (mąż niepełnosprawnej) legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 stycznia 2021 r., znak: [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N., którym został zakwalifikowany do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu schorzeń określonych symbolem przyczyny niepełnosprawności "07-S" (choroby układu oddechowego i krążenia). W dniu 14 października 2022r. ww. oświadczył, że nie jest w stanie opiekować się żoną, ponieważ od momentu zachorowania na COVID 19 sam potrzebuje pomocy osoby drugiej. Oświadczył, że jest po zabiegu, ma rozrusznik, leczy się u kardiologa, pulmonologa, pulmonologa, hipertensjologa, diabetologa, dlatego dużo czasu spędza u lekarzy. Również wymagająca opieki w dniu 14 października 2022 r. oświadczyła, że jej córka – skarżąca sprawuje nad nią opiekę doraźnie od 5 lat, a całkowitą od 2 lat, kiedy to w sierpniu 2020 r. obydwoje z mężem zachorowali na COVID - 19 ich stan zdrowia się pogorszył. Oświadczyła, że ma poważne problemy z sercem co doprowadziło do niedotlenienia mózgu, ma duże problemy z pamięcią, ostatnio przeszła zabieg na zaćmę, córka musi wszędzie z nią jeździć do lekarzy i do urzędów. Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W ocenie organu Kolegium wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również to że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką. Czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, realizowanie recept, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, organizowanie wolnego czasu spacery, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego, zdaniem organu wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, z którą mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (matka jest osobą kontaktową, może samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne, nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą) jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Dolegliwości matki skarżącej sprowadzają się bowiem do dysfunkcji w stanie zdrowia psychicznego nie zaś do stanów fizycznych. Co więcej w aktach niniejszej sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego, że stan zdrowia matki uległ pogorszeniu i wymaga ona ciągłego nadzoru ze strony opiekuna. Kolegium nie zakwestionowało tego, że matka skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy jej udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych dwóch osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Okoliczności polegającej na tym, że osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że w stosunku do zobowiązanych do alimentacji dzieci wymagającej opieki nie ma przeszkód, które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać bowiem na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżąca zaś koszty związane z opieką (pokrywane były przez pozostałe wymagającej opieki w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Tym bardziej, że z dokumentacji zalegającej w aktach sprawy nie wynika, aby osoby te ze względu na sytuację materialną i zdrowotną nie były w stanie współuczestniczyć i współfinansować opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto zarówno syn, jak i córka, mieszkają w tej samej miejscowości co niepełnosprawna matka w nieznacznej odległości. Posiadanie zaś przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i sprawowanie przez skarżącą opieki automatycznie nie powodują powstania po stronie skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło zatem, że ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że organ pomocowy pierwszej instancji naruszył art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie jego dyspozycji. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17. Prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Z kolei, jak stanowi art. 24 ust. 4 ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Powyższe przepisy prawa, jednoznacznie zdaniem Kolegium stanowią, że uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ustala się na okres zasiłkowy. Nie było więc uprawnione wyrzeczenie przez organ pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres zasiłkowy 2021/2022, z tegoż względu orzekło Kolegium, jak w sentencji decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakwie na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu naruszenie przepisów: - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni celowościowej i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje, jak również niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji w/w przepisu, podczas gdy osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym - jak matka skarżącej wymaga zgodnie z aktualnym stanem zdrowia stałej, całodobowej opieki - tj. przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem; - art. 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej oraz dokonanie dowolnej oceny dowodów zebranych w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem skarżącej i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.. Skarga ta nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W ocenie Sądu trafne jest więc stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł stanowić zatem samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącej prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu prawidłowo też skorzystało z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) uchylając decyzję organu pierwszej instancji i orzekając na nowo o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia. Z art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotnie wynika, że prawo do świadczeń ustala się na okres zasiłkowy, lecz z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17, w którym to art. 17 właśnie uregulowano kwestię świadczenia pielęgnacyjnego. Racje ma zatem Kolegium, że prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Z kolei, jak stanowi art. 24 ust. 4 ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ustala się więc na okres zasiłkowy. Zgodzić się więc należało z Kolegium, że błędnie wyrzekł organ pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia na okres zasiłkowy 2021/2022. Słusznie postąpiło Kolegium wydając decyzję reformacyjną, skoro ma kompetencję do korygowania wad prawnych decyzji. Trafne i prawidłowe jest też stanowisko Kolegium, że skarżącej nie mogło być przyznane w stanie faktycznym niniejszej sprawy przedmiotowe świadczenie. Istnienie bowiem osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ważna, jest też kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala też kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nie można również pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny małżonka(w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego krewnych, a co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61 oraz art. 130 k.r.o. Skoro nie budzą wątpliwości ustalenia organów administrujących, że wymagająca opieki – oprócz skarżącej - posiada dwójkę dorosłych dzieci, które pracują i wykonywane przez nie obowiązki zawodowe, w ich ocenie, nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na nich zobowiązania alimentacyjne, to winni wspomóc siostrę w opiece nad matka. Ojciec skarżącej i ich, a jednocześnie współmałżonek wymagającej opieki posiada obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad zoną, w świetle postanowień art. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotnie, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a , jak wskazał w wiążącej skład orzekający w niniejszej sprawie uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I OPS 2/22, publ. www.nsa.gov.pl). Tym niemniej zasadnie podniosło Kolegium, że w świetle treści § 2 art. 135 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o. osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Nie można zatem tracić z pola widzenia tego, że okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA). Trafnie więc podkreśliło Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Wprawdzie co do zasady obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego, ale nic nie stało na przeszkodzie, by to skarżąca przedstawiła dowody na okoliczności z których wywodzi swoje prawo do przedmiotowego świadczenia, w szczególności, że jest inicjatorem postępowania przed organami domagając się od nich władczego objawu woli w tym przedmiocie. Wobec tego zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, wynikającym z prawidłowo dokonanej oceny zgromadzonego w sposób wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy materiału dowodowego, że skarżąca nie wykazała, aby jej rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełnili je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o. Stanowiska tego, będącego konsekwencją oceny Kolegium materiału dowodowego nie są w stanie zmienić okoliczności związane z finansowymi możliwościami rodzeństwa skarżącej. Owszem ustalono w dniu 14 listopada 2022 r. podczas wywiadu środowiskowego miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania się, mieszkaniowymi i kredytem brata skarżącej, a w dniu 10 listopada ustalono, sytuację finansową siostry skarżącej, lecz ani skarżąca, ani też rodzeństwo nie wykazało w sposób przekonujący, iż pomimo przedstawionej przez nich pracownikom organu sytuacji finansowej, nie są w stanie partycypować w kosztach opieki nad matką także w części ich obciążającej bez uszczerbku związanego z ich utrzymaniem i rodziny. Nadto, stanowisko Kolegium jest również prawidłowe i zasadne z tegoż względu, że i charakter i zakres sprawowanej opieki nad matką przez skarżącą nie jest tego rodzaju i tak absorbujący, iż wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową po stronie skarżącej. Prawidłowa jest ocena Kolegium materiału dowodowego, z którego wynika, że dolegliwości matki skarżącej sprowadzają się do dysfunkcji w stanie zdrowia psychicznego nie zaś do stanów fizycznych. Rację ma Kolegium, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, realizowanie recept, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, organizowanie wolnego czasu spacery, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. W pełni zgodzić się należy z Kolegium, że opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Rzeczywiście więc wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, z którą mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (matka jest osobą kontaktową, może samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne, nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą) jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W aktach niniejszej sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego, że stan zdrowia matki uległ pogorszeniu i wymaga ona, co istotne, ciągłego nadzoru ze strony opiekuna. Nawet z załączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego, wydanego co podkreślić należy już po dacie zaskarżonej decyzji wynika, że co prawda rozpoznano zaburzenia procesów poznawczych, ale łagodne, które ulegają wprawdzie stopniowemu pogorszeniu się, ale matka skarżącej wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności. Skarżąca nie przedstawiła zatem takich okoliczności, które by świadczyły o tym, że po pierwsze rodzeństwo ma obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką, a po drugie, nie przedstawiła takich okoliczności obrazujących stan zdrowia wymagającej opieki, że jej funkcjonowanie w życiu codziennym w sposób samodzielny nie jest możliwe bez pomocy skarżącej w sposób ciągły i nieprzerwany, a więc taki, który wyklucza podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Żaden z organów, ani też Sąd nie neguje, że skarżąca zajmuje się matką, sprząta, gotuje, podaje posiłki, karmi, podaje leki, jednak przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest za sprawowanie opieki, jak trafnie podkreśliło Kolegium, lecz jest przyznawane wówczas, gdy jak Sąd podkreślił powyżej, wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Czynności takie jak sprzątanie, gotowanie są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Konieczność natomiast pomocy w czynnościach higienicznych, czy innych wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracę skarżącej. Sąd zdaje sobie również sprawę z trudności w funkcjonowaniu i dojścia do pełnego zdrowia po przebytej, zwłaszcza ciężkiej chorobie COVID-19, ale nie może to stanowić wystarczającej podstawy do uznania, że przedmiotowe świadczenie powinno skarżącej zostać przyznane zwłaszcza, że innych okoliczności wskazujących na takie absorbowanie skarżącej niweczącej jej możliwość ewentualnej pracy nie przedstawiono. Przypomnieć zatem należy, że prawo do tego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca nie przedstawiła organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, artykułów: 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ani przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez ich błędną wykładnię i zastosowanie, w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy. Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.