III SA/Kr 879/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 maja 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 maja 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie skarżący J. P. zwrócił się z prośbą o zwolnienie go od tej opłaty z uwagi na ciężkie warunki materialne rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 sierpnia 2010 roku skarżącemu został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak formalny składając wniosek na urzędowym formularzu. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. P. Ich miesięczny dochód wynosi 2.226,78 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 1.450,90 zł i emerytura jego żony w wysokości 775,88 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 54,2 m². Nie posiada on oszczędności, jak również przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jego żona wymaga stałej opieki z powodu przebytego wylewu, zawału serca oraz niewydolności krążeniowej, chorób zwyrodnieniowych, stawów kolanowych, uszkodzenia nerek i wątroby. Skarżący oczekuje na operację wszczepienia endoprotez kręgów lędźwiowych. Cierpi na zwyrodnienie stawów kolanowych i biodrowych. Wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego przedstawiają się następująco: podatki VAT + ubezpieczenie skarżącego 233 zł, ubezpieczenie żony 122 zł, opłata za mieszkanie 342 zł, prąd 70 zł, telewizor 17 zł, telefon 45 zł, gaz 42 zł, lekarstwa 250 zł, spłata kredytu 100 zł, rata za lodówkę 72 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy). Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżący jest emerytem, a wysokość pobieranego w miesiącu świadczenia wynosi 1.450,90 zł. Żona wnioskodawcy pobiera emeryturę w wysokości 775,88 zł. Łączne dochody netto małżonków P. wynoszą zatem 2.226,78 zł. Nie są to dochody wysokie, zważywszy na wysokość aktualnych kosztów opłat za dobra i usługi koniecznego utrzymania oraz koszty koniecznego leczenia. Zarówno skarżący, jak i jego żona są osobami schorowanymi. Miesięczne wydatki skarżącego na utrzymanie i leczenie wynoszą ponad 1.100 zł. Skarżący nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mógłby spieniężyć na pokrycie kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Dochody skarżącego i jego żony, choć nie są wysokie, stanowią jednak stałe i źródło dochodu. Wnioskodawca ma zatem możliwości zaplanowania wydatków w taki sposób, aby część dochodów mogła zostać zaoszczędzona na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto z oświadczenia o wydatkach wynika, że skarżący dokonuje spłat rat kredytowych w wysokości 100 zł i 72 zł za lodówkę. Podkreślić w tym miejscu należy, że zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Skoro skarżący z posiadanych dochodów jest w stanie wygospodarować środki na raty kredytowe, to tym samym stać go również na opłacenie części kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Podsumowując, w sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).