III SA/Kr 888/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 września 2014 r. sprawy z wniosku J. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia 2 kwietnia 2014 r. nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia oddalić wniosek. Skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, córką i synem. Podał, że należy do niego dom o powierzchni ok. 270 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 9,055 ha, budynek gospodarczy o powierzchni ok. 760 m2, ciągnik Ursus 3512 z 2002 r. Do żony należą natomiast akcje PGE o wartości nominalnej ok. 20000 zł oraz samochód Opel Vectra z 2006 r. W dochodach wskazał na swoją dietę przewodniczącego Rady Gminy w wysokości 1307 zł i na dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący w ujęciu rocznym 15600 zł. Wyjaśnił, że za 2013 r. otrzymał także dopłaty unijne w kwocie ok. 18000 zł. Uzasadniając swoje starania podniósł, że jego wydatki znacznie przewyższają zarobki. Podniósł, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci oraz niepracującą żonę. Jego córka studiuje w K na Politechnice. Syn natomiast uczęszcza do gimnazjum. Skarżący od 2012 r. podjął studia na Uniwersytecie Pedagogicznym, za które opłaca czesne w wysokości 3100 zł rocznie. Dodatkowo obciąża go spłata 18500 zł kredytu obrotowego zaciągniętego w 2013 r. Ponadto w 2013 r. wykonał generalny remont kotłowni za ok. 12000 zł. Określając swoje miesięczne wydatki podał, że koszty wyżywienia to ok. 1500 zł, media 500 zł, paliwo 500 zł, odzież 250 zł, środki czystości 250 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 20 czerwca 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Powyższe postanowienie doręczono wnioskodawcy w dniu 3 lipca 2014 r. W dniu 10 lipca 2014 r. J. Z. wniósł sprzeciw od wyżej powołanego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca wskazał, że w świetle uregulowań prawnych przyznanie prawa pomocy następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie wnioskodawcy, bez znaczenia jest fakt, że posiada on gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje dochód, jeżeli koszty utrzymania jego rodziny kształtują się na wyższym poziomie. Ustawodawca nie wskazuje konkretnej kwoty uzyskiwanego dochodu, która statuuje możliwość przyznania prawa pomocy, a jedynie wskazuje, że prawo to przysługuje osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku na utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Bez wątpienia, koszty postępowania, jak również ewentualne koszty profesjonalnego pełnomocnika, które musiałby ponieść, przy odmowie przyznania prawa pomocy, uszczerbek taki spowodują. Wnioskodawca podniósł, że opłacenie powstałych kosztów postępowania oraz pomoc profesjonalnego pełnomocnika może spowodować, że nie będzie w stanie na bieżąco regulować płatności rachunków, utrzymać domu, gospodarstwa i rodziny. Podkreślono, że w orzecznictwie panuje ugruntowany pogląd, że w rozumieniu przepisu 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. niezbędnymi kosztami utrzymania są wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Bezspornie za takie koszty można uznać wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (stałe opłaty z tytułu czynszu, opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci) - tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 sygn. akt II OZ 127/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie przyznania mu prawa pomocy w zakresie żądanym przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie sprzeciwem skarżącego objęto rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze oświadczenie skarżącego o wysokości jego dochodów, jak i ponoszonych miesięcznie wydatków stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o całkowite zwolnienie od ponoszenia kosztów jest nieuzasadniony. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy skarżący ma zapewnione stałe źródło dochodu z własnego gospodarstwa rolnego, posiada własny dom, dysponuje papierami wartościowymi o wysokości nominalnej 20000 zł, posiada samochód. Na bieżące utrzymanie przeznacza ok. 3000 zł. Stać go na wydatki związane z edukacją. Przeprowadził też modernizację kotłowni. Skoro wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, to jej majątek (papiery wartościowe) zaliczają się do majątku wspólnego, a zatem składają się na sytuację finansową wnioskodawcy. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który obejmuje również prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04 a także postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). Skoro zaś sytuacja materialna skarżącego przedstawia się w ten sposób, to przyznanie mu w takich warunkach prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego na koszt Skarbu Państwa nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Odnosząc przedstawione na wstępie zasady przyznawania skarżącym prawa pomocy do sytuacji majątkowej wnioskodawcy stwierdzić należy, że J. Z. jest w stanie ponieść koszty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.