III SA/Kr 889/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Maria Zawadzka Protokolant Asystent Sędziego Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...]: 1) ustalił wysokość zobowiązania S. K. jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] 2011 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej P. K. na kwotę 1200,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 1524,53 zł; 2) zobowiązał do zwrotu w/w należności w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna; 3) ustalił, że w przypadku nie wpłacenia przedmiotowej kwoty w terminie, zostanie ona ściągnięta w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.). S. K. złożył odwołanie od ww. decyzji wskazując na swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną wynikającą z przewlekłej choroby i faktu bycia osobą bezrobotną. Wniósł również o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co uzasadnił faktem przebywania na zwolnieniu lekarskim. Postanowieniem z dnia [...] 2014 r. nr: [...] Kolegium odmówiło S. K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 953/14. Mając na uwadze zalecenia Sądu zawarte w wyżej opisanym wyroku Kolegium postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt: [...] przywróciło S. K. termin do wniesienia odwołania w przedmiotowej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr: [...], działając na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że: 1) ustalono wysokość zobowiązania S. K. jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta, nr [...] z dnia [...] 2011 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz na rzecz osoby uprawnionej – P. K., na kwotę 1200,00 zł za okres od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 575,32 zł liczonymi od dnia wypłaty każdej kwoty miesięcznej świadczeń do dnia wydania niniejszej decyzji; 2) zobowiązano S. K. jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu w/w należności wraz z odsetkami, płatnymi w kasie Urzędu Miasta lub na konto Urzędu Miasta . W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że sprawa ustalenia zobowiązań S. K., jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta, nr [...] z dnia [...] 2011 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – P. K. za okres od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. była już raz przedmiotem rozstrzygania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Rozstrzygnięciem z dnia [...] 2012 r., [...] Kolegium ustaliło wysokość tychże zobowiązań na kwotę 1200 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższa decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2013 r. Sąd w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia stwierdził, że nie jest poprawne naliczanie odsetek od globalnej kwoty, którą S. K. zobowiązany jest zwrócić, odsetki należą się bowiem od poszczególnych kwot wypłaconych świadczeń do dnia zwrotu przez dłużnika wypłaconego świadczenia. Organ ustalił, że S. K. nie dokonał żadnej wpłaty z tytułu zwrotu w/w należności pieniężnych. Wskazano, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a konkretnie art. 27 dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że kwota zadłużenia S. K. wynika z matematycznego wyliczenia, a organy nie orzekają w tego rodzaju sprawach w ramach tzw. uznania administracyjnego, dlatego nie mają w obecnym stanie prawnym możliwości zmniejszania dłużnikom alimentacyjnym należności, które obowiązani są zwrócić Skarbowi Państwa wraz z należnymi odsetkami. Wyjaśniono, że kwota należności głównej wskazana jako 1200 zł została ustalona przez organ pierwszej instancji prawidłowo, jak wynika bowiem z zestawienia niezapłaconych należności w okresie od dnia 10 maja 2011 r. do dnia 15 września 2011 r. została ona wypłacona w jednej części w wysokości 400 zł i czterech częściach po 200 zł każda, co daje łącznie kwotę 1200 zł. Kwotę odsetek ustawowych Kolegium obliczyło począwszy od terminu płatności poszczególnych rat, według tabeli znajdującej się w aktach sprawy na k. 2. W związku z tym, że nie jest znany termin zapłaty należności przez S. K., to Kolegium obliczyło wysokość odsetek do dnia wydania niniejszej decyzji, czyli do dnia 29 kwietnia 2015 r. Wyjaśniono, że: - kwota odsetek ustawowych od kwoty 400 zł począwszy od dnia 10 maja 2011 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r. wynosi: 199,56 zł, - kwota odsetek ustawowych od kwoty 200 zł począwszy od dnia 15 czerwca 2011 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r. wynosi: 97,22 zł, - kwota odsetek ustawowych od kwoty 200 zł począwszy od dnia 15 lipca 2011 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r. wynosi: 95,08 zł, - kwota odsetek ustawowych od kwoty 200 zł począwszy od dnia 16 sierpnia 2011 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r. wynosi: 92,80 zł, - kwota odsetek ustawowych od kwoty 200 zł począwszy od dnia 15 września 2011 r. do dnia 29 kwietnia 2015 r. wynosi: 90,66 zł. Łączna kwota odsetek ustawowych za wskazany wyżej okres od należności głównej na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi zatem 575,32 zł. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr: [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S. K. podnosząc, że zaskarżona decyzja została wydana w trakcie toczącego się postępowania o umorzenie należności wypłaconych zaliczek. Skarżący podał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wystąpiło z zapytaniem, czy składa wniosek umorzenie należności, po wcześniejszym złożeniu odwołania od decyzji. Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności i jego zdaniem sprawa ta powinna być najpierw rozpatrzona, skoro wszczęto postępowanie o umorzenie należności po złożeniu wniosku. Jednak Prezydent Miasta wydał w dniu [...] 2013 r. decyzję o zwrocie należności, co uniemożliwiło wydanie decyzji w postępowaniu o umorzenie należności sprawiło, a to jest sprzeczne z k.p.a. Zdaniem skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wprowadziło go w błąd proponując złożenie wniosku o umorzenie zwrotu należności. Wydając decyzję o zwrocie należności, pozostawiło w toku postępowanie o umorzenie zwrotu należności. Decyzja o zwrocie należności została już wcześniej zaskarżona nim został wniosek o umorzenie, tym samym obecna decyzja pozostaje w związku z postępowaniem o umorzenie wypłaconych zaliczek. Skarżący wniósł o uchylenie wydanych decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Kolegium nie odniosło się do zarzutu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zasygnalizować należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Sąd administracyjny bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr: [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu przez S. K. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – P. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. w kwocie 1200,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 575,32 zł liczonymi od dnia wypłaty każdej kwoty miesięcznej świadczeń do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, "Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami." Jak stanowi ust. 1a. ww. przepisu "odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty". Stosownie natomiast do treści ust. 2 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym "w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Skoro nie może tego zrobić na etapie nakładania nań obowiązku zwrotu świadczenia organowi, może to czynić tylko na etapie postępowania w sprawie ustalenia na rzecz wierzyciela prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. To na tym etapie rozstrzyga się los jego przyszłego obowiązku określonego w art. 27 ust. 1 ustawy. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów tylko deklaratoryjnie stwierdza, że w związku z niewykonaniem obowiązku alimentacyjnego, dłużnik obowiązany jest zwrócić świadczenia, wypłacone wierzycielowi. Obowiązek zwrotu świadczenia na podstawie decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest nieunikniony, jeśli wydano wcześniej decyzję stanowiącą podstawę wypłat świadczenia wierzycielowi (G. Zdziennicka-Kaczocha "Świadczenia rodzinne. Zaliczka alimentacyjna" Skierniewice 2006 s. 156). Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ nie bada, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (w tym przesłanka bezskuteczności egzekucji alimentów), ani rozmiar świadczenia czy czasowe granice okresu świadczeniowego. Wszystkie te przesłanki badane są w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego prowadzonym na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., I OSK 800/11, LEX nr 1069681). Należy też podkreślić, że "w postępowaniu zobowiązującym dłużnika do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako związanym, będącym konsekwencją decyzji o przyznaniu tych świadczeń, nie było obowiązku dokonywania ustaleń takich, jakie miały być uczynione w postępowaniu zakończonym wydaniem tej decyzji, a jedynie o jakich mowa w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy" (wyrok NSA z dnia 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13). W sprawie nie jest sporny stan faktyczny. Skarżący nie kwestionuje też, że posiadał zobowiązanie alimentacyjne wobec P. K. i że świadczenia te były wypłacane z funduszu alimentacyjnego. Brzmienie cytowanego wyżej przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że w przypadku wystąpienia przesłanki zakończenia okresu świadczeniowego (co miało miejsce w niniejszej sprawie) właściwy organ jest zobowiązany do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przepisów tych jasno wynika, że postępowanie w tym zakresie wszczynane jest z urzędu, a decyzja która zostaje wydana w postępowaniu prowadzonym w opisanym trybie jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. Przepisy nie przewidują zatem możliwości odstąpienia przez organy od tego obowiązku. W wyroku z dnia 27 czerwca 2012 r., I OSK 60/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. W powołanym wyroku NSA wskazał też, że w postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela to stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że w myśl art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wnosić należy, że decyzja o umorzeniu należności alimentacyjnych jest konsekwencją wcześniejszego postępowania dotyczącego ustalenia jej wysokości. Jest bowiem oczywiste, że dopiero ustalenie ostateczną decyzją obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego w trybie art. 27 ust. 2 wspomnianej ustawy pozwala na rozpatrzenie wniosku o jej umorzenie. Natomiast umorzenie należności o którym mowa w art. 30 cytowanej ustawy może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika w sytuacji, kiedy przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna, ale decyzja ta ma już charakter uznaniowy. Uznać zatem należy, że decyzje o których mowa w przepisach art. 27 ust. 2 i art. 30 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, są decyzjami, które zapadają w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia w przedmiotowym postępowaniu argumentów dotyczących stanu majątkowego skarżącego. Dopiero ustalenie ostateczną decyzją obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwoli na rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności. Zatem sygnalizowany w skardze wniosek skarżącego w tym zakresie co do ustalonych wobec niego należności z funduszu alimentacyjnego będzie stanowił przedmiot odrębnego postępowania, w którym decyzja nie może zapaść przed ustaleniem ostateczną decyzją obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy w niniejszej sprawie nie miały zatem podstaw do oczekiwania na rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych. W tym stanie rzeczy Sąd nie dostrzegając wadliwości zaskarżonej decyzji i podzielając stanowisko Kolegium również co do sposobu i wysokości naliczenia odsetek ustawowych, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.