III SA/Kr 925/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) NSA Piotr Lechowski Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy ze skarg J. Ł. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 czerwca 2013 r. nr [...] z dnia 26 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala. Burmistrz Miasta i Gminy działając, na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8 i art. 17, ust. 1, pkt 5, oraz art. 39, ust. 1 i 2, oraz art. 106, ust. 1 ustawy z dr 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz.1362 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, oraz art. 104 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) - decyzją z dnia 26 lutego 2013 r. nr [...], przyznał J. Ł. (dalej: skarżącemu) zasiłek celowy z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb w tym na leki i leczenie w kwocie 100,00 zł jednorazowo, - decyzją z dnia 26 lutego 2013 r. [...], odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego na przejazd z miejsca zamieszkania tj. G do K w dniu 26 lutego 2013 r. w celu uczestnictwa jako strona w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniach decyzji organ wskazał, że skarżący jest, osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Obecnie skarżący nie posiada żadnego źródła dochodu oraz nie podejmuje żadnej pracy, zamieszkuje w drewnianym, parterowym domu stanowiącym własność jego brata, gdzie ma wraz z matką notarialnie ustanowioną dożywotnią nieodpłatną służebność mieszkania w całym budynku. Matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną utrzymuje się z renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, opłaca wszystkie rachunki związane z eksploatacją domu, jak również kupuje żywność i przygotowuje posiłki. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 443,46 zł. Organ ustalił, że skarżący pomimo, że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie ponosi również wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, ponieważ mieszkając z matką korzysta ze wspólnych urządzeń gospodarstwa domowego oraz wspólnych mediów nie płacąc za to żadnych opłat. Ponadto ustalono, że brat skarżącego wraz z żoną i dziećmi mieszka w oddzielnie w nowo wybudowanym domu nr [...] w G i tam prowadzi własne gospodarstwo domowe. Jednocześnie organ wskazał, że ponieważ skarżący mieszka wraz z matką w budynku należącym do brata, to uznać należy, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Nadto organ stwierdził, że środki finansowe pozostające w dyspozycji Ośrodka Pomocy Społecznej są ograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i ciągle rośnie. Na terenie Gminy zamieszkują także inne osoby i rodziny, niejednokrotnie wielodzietne, które również borykają się z problemami finansowymi i oczekują na pomoc. Ośrodek rozpoznając wniosek o przyznanie pomocy finansowej zmuszony jest do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami mając na względzie zarówno potrzeby wnioskodawcy, jego sytuację materialno-bytową jak również potrzeby innych osób będących w trudnej sytuacji. Zatem Ośrodek przyznaje zasiłki tylko w takim rozmiarze, który mieści się w granicach jego możliwości. Ponadto przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej w przeciwnym razie pomoc ograniczać się będzie do rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Tymczasem, jak podkreślił organ, skarżący jest klientem Ośrodka od 1997 r. i regularnie składa wnioski o udzielenie pomocy do czasu podjęcia pracy i uzyskania pierwszych dochodów, jednak od tego czasu nie zrobił nic w tym zakresie aby swoją niekorzystną sytuację zmienić wykorzystują własne możliwości jak np. intensywne poszukiwanie pracy czy podejmowanie prac dorywczych. Zatem zasiłki z pomocy społecznej stały się dla skarżącego sposobem na życie i źródłem utrzymania a nie pomocą w wyjściu z trudnej sytuacji życiowej. Odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego na przejazd z miejsca zamieszkania do K w dniu 26 lutego 2013 r., w celu uczestnictwa jako strona w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, organ wskazał, że bilet kredytowany jest przyznawany osobie potrzebującej takiej pomocy, kiedy zachodzi konieczność załatwienia ważnych spraw w innym miejscu niż miejsce zamieszkania. Jak wynika z zawiadomienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stawiennictwo skarżącego na rozprawie jest nieobowiązkowe a ewentualna nieobecność nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Skoro Sąd jedynie zawiadamia o rozprawie i zaznacza, że obecność strony jest nieobowiązkowa to oznacza, że Sąd ma dostateczny materiał aby rozpoznać sprawę bez udziału stron. W odwołaniach J. Ł. zarzucił, że zaskarżone decyzje rażąco naruszają prawo, oparte zostały na plotkach, błędach, podstępnie i na groźbach, a nadto naruszają art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 kpa. Skarżący podniósł ponadto w że nie prowadzi razem ze swoim bratem wspólnego gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 26 czerwca 2013 r. znak: [...] oraz znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8, art. 39 oraz art. 36 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, uznając je za prawidłowe. W ocenie Kolegium trudna sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej, a jej wysokość mieściła się w granicach uznania administracyjnego, jakim dysponują organy pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji wydając decyzję, uwzględnił wszystkie istotne okoliczności i prawidłowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. W szczególności prawidłowo ustalono, że J. Ł. wraz z matką mają zapewnione zaspokojenie podstawowych potrzeb, ponieważ posiadają stabilny dochód, mają zapewnione mieszkanie oraz dodatkowo wsparcie ze strony organów pomocy społecznej. Kolegium wskazało również, że skarżący wraz z matka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na przejazd z miejsca zamieszkania do Krakowa, celem uczestnictwa w rozprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji który stwierdził, że skoro WSA jedynie zawiadamia skarżącego o rozprawie i zaznacza, że jego obecność nie jest obowiązkowa to oznacza, że Sąd ma dostateczny materiał aby rozpoznać sprawę bez obecności zainteresowanego. W rezultacie przyznanie biletu kredytowanego nie było zdaniem organu konieczne. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. Ł., zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego i przepisów postepowania, w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 i 217 k.p.a. Zdaniem skarżącego ustalenia organów dotyczące składu jego rodziny oraz dochodu gospodarstwa domowego były całkowicie wadliwe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg na ww. decyzje i zdecydował o ich dalszym prowadzeniu pod wspólną sygn. akt III SA/Kr 925/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżone decyzje naruszały prawo w sposób uzasadniający ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Dla oceny prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć niezbędne jest w pierwszej kolejności odwołanie się do zasad ogólnych zawartych we wskazanej powyżej ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Ponadto wskazać należy, że w myśl art. 7 omawianej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przeznaczony w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest spełnienie kryterium dochodowego przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Brzmienie przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s. wskazuje jasno, ze przyznanie tego zasiłku leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Przyznanie takiego zasiłku warunkuje nie tylko sytuacja materialna skarżącego, cel na który ma być on przyznany, ale również możliwości finansowe organu świadczącego pomoc społeczną. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Konstrukcja taka nie wyklucza przy tym możliwości odmowy przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, publ.: LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje także prawo organów do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, którą należy ustalać nie tylko w oparciu o zgłoszone żądania, ale także wysokość środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1950/10, dostępny na: http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 937/13, dostępny na: http//orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla oceny zasadności przyrzynania skarżącemu zasiłku celowego z pomocy społecznej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb w tym na leki i leczenie w kwocie 100,00 zł oraz odmowy przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego na przejazd z miejsca zamieszkania do K w dniu 26 lutego 2013 r. w celu uczestnictwa jako strona w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Zaskarżone decyzje zostały wydane w granicach uznania administracyjnego, po szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ pierwszej instancji przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy, zbadał sytuację materialną rodziny uwzględniając przedłożone przez skarżącego dokumenty i oświadczenia. W szczególności organ trafnie ustalił, że J. Ł. zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoją matką, a więc w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, stanowią oni razem dwuosobową rodzinę. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, natomiast jego matka jest osobą niepełnosprawną. Prawidłowo również organ ustalił, że skarżący zamieszkuje wspólnie z matką i wspólnie z nią gospodaruje w budynku nr [...] w G, natomiast sześcioosobowa rodzina brata skarżącego – J. mieszka w oddzielnym nowo wybudowanym budynku nr [...] w G i tam prowadzi własne gospodarstwo domowe. Zatem trafnie organ odwoławczy wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z matką i brak podstaw do przyjęcia, że prowadzi on to gospodarstwo zarówno z matką, jak i rodziną brata. Słusznie również organy ustaliły, że skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, gdyż nie osiąga sam dochodu, ale zamieszkuje w domu razem z matką, korzystając z tego domu bez konieczności ponoszenia z tego tytułu jakichkolwiek opłat, mając jednocześnie zapewnione wyżywienie w całości finansowane przez matkę. Organy prawidłowo udokumentowały także dochód, dołączając do akt sprawy decyzje o waloryzacji renty matki skarżącego z dnia 7 marca 2012 r., z której jasno wynika wysokość co miesięcznych dochodów matki skarżącego. W ocenie Sądu kwota 100 zł, przyznana skarżącemu na zaspokojenie podstawowych potrzeb w tym na leki i leczenie, stanowiła rzeczywiste wsparcie skarżącego w trudnej sytuacji i uwzględniała dochody gospodarstwa domowego skarżącego oraz całokształt sytuacji materialno – bytowej skarżącego. Organy pomocy społecznej prawidłowo uzasadniły wysokość przyznanego zasiłku, odwołując się do konkretnych ustaleń co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, a także zadań i możliwości finansowych organów pomocy społecznej. Dodatkowo organy wskazały, że od 1997r. skarżący objęty jest stałą pomocą społeczną, która co prawda w odczuciu skarżącego jest niewystarczająca, lecz uznać ją należy za adekwatną do możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Również wysokość świadczenia przyznanego J. Ł. zaskarżoną decyzją jest adekwatna do możliwości finansowych OPS. Brak podstaw do przyjęcia za niewiarygodne oświadczeń organu, że na terenie Miasta i Gminy zamieszkują też inne osoby i rodziny, niejednokrotnie wielodzietne, które również borykają się z problemami finansowymi i oczekują na pomoc, a Ośrodek dysponując ograniczonymi środkami pieniężnymi na pomoc społeczną jest w stanie przyznawać zasiłki tylko w takim rozmiarze, który mieści się w granicach jego możliwości. Odnosząc się do zarzutów skarżącego odnośnie decyzji odmawiającej mu przyznania zasiłku celowego na przejazd z miejsca zamieszkania do K, celem uczestnictwa w rozprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Sąd w całości podziela stanowiska organów, że obecność skarżącego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jest nieobowiązkowa. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, przekazanych Sądowi wraz ze skargą skarżącego. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może przeprowadzić jedynie uzupełniające dowody z dokumentów i to pod warunkiem, że jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie doprowadzi do przedłużenia postępowania. Zatem w przypadku, gdyby skarżący przed rozprawą chciał jeszcze przedstawić Sądowi jakiś istotne dokumenty lub przedstawić swoje stanowisko, może przesłać je przez pocztę. Reasumując, stwierdzić należy, że organy orzekające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. W konsekwencji zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne, a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone decyzje zostały dotknięte innymi – niż powołane przez skarżącego – wadami, które mogłyby uzasadnić ich eliminację z obrotu prawnego. Wobec powyższego, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skargi oddalono. Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy skarg na w/w. zaskarżone decyzje, Sąd działał w trybie art. 111 § 2 P.p.s.a., który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu we wszystkich zaskarżonych decyzjach skarga opiera się na jednakowych podstawach naruszenia przepisów postępowania przy identycznym stanie faktycznym – stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy w/w sprawami związek, o którym mowa w ww. art. 111 § 2 P.p.s.a., a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron procesu dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, a strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do ich połączenia.