III SA/Kr 955/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 25 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym dnia 28 października 2008 r. na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną . Określając swój majątek uwidocznił, że jedynie zamieszkuje u matki w mieszkaniu o powierzchni 36 m2. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Szacując stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego podał, że uzyskuje 554 zł a żona 1000 zł. Uzasadniając swoje starania ograniczył się do zaakcentowania, iż obecna wysokość jego renty to 554 zł a w czasie kiedy opłacał samochód było to 392 zł. . Wezwany o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych złożył w dniu 28 listopada 2008 r. kolejny formularz wniosku PPF w którego rubrykach skupił swą uwagę na wyeksponowaniu treści jakie uznał za stosowne a nie złożył wszystkich oczekiwanych oświadczeń i nie przedłożył żądanych kopii dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych obejmujące zwolnienie od opłat sadowych i wydatków (art. 241 ppsa w zw. z art. 245 §3 ppsa) o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z wolą ustawodawcy wniosek o przyznanie prawa pomocy (art. 243 ppsa) powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Dokładność owych danych stopniowana jest przeświadczeniem sądu (referendarza), że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Takie jest bowiem rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. -udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić- (...) 2. -dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić- (...) 3. -ujawnić, stwierdzić coś- wykazać się - wykazywać się -udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się-. (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.). Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest norma zawarta w przepisie art. 255 ppsa. Wynika z niej, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub wzbudzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Odnosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący skupiając uwagę na naświetleniu takich informacji, które w jego zamyśle potwierdzałyby zasadność jego wniosku nie przedstawił w sposób przekonywujący swojej sytuacji. Wiarygodność wyjaśnień skarżących podważa sprzeczność składanych przezeń oświadczeń, zauważalna w nich skłonność do nadinterpretacji określonych faktów oraz zatajanie informacji istotnych dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć wypada, że wobec powzięcia przez orzekającego wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości składanych przez skarżącego oświadczeń został on wezwany do wyjaśnienia wątpliwości związanych ze swoją sytuacją rodzinną. W szczególności skarżący miał wyjaśnić dlaczego na formularzu wniosku PPF złożonym w dniu 28 października 2008 r. uwidocznił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z żoną skoro z dalszych jego oświadczeń wychodzi, że zamieszkuje u matki. Zarazem skarżący wiedział bo został o tym pouczony, że jeśli okazałoby że się, że matka skarżącego zamieszkuje ze skarżącym pod tym samym adresem powinien określić źródło i wysokość jej dochodu a także wskazać składniki posiadanego przezeń majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmioty wartościowe. W reakcji na to wezwanie skarżący ograniczył się jednak do poczynienia na nowym formularzu wniosku enigmatycznej wzmianki, z której daje się wywieźć to, że postaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym i że otrzymuje ona 1000 zł renty. Równocześnie przedstawiając kopię małżeńskiej umowy majątkowej starał się dać do zrozumienia, że wbrew swym pierwotnym twierdzeniom nie prowadzi takiego gospodarstwa z małżonką. Powodując się tym odseparował jej dochody, unikając też odpowiedzi o tytuł, źródło i prawdziwą wysokość jej dochodów. W efekcie takich działań skarżącego niewiadomo jakie naprawdę są stosunki rodzinne skarżącego a na przyjętą przez skarżącego taktyki procesową nie sposób spoglądać inaczej jak tylko przez pryzmat celowego zaniżania dochodów. Prosta arytmetyka wskazuje bowiem, że jeśli matka skarżącego ma 1000 zł renty, żona 1000 zł dochodu, a skarżący 554 zł renty to sytuacja akurat tego gospodarstwa domowego nie jest tak zła jak stara się to przedstawić skarżący. Zarazem myli się skarżący, co do tego, że przedstawienie umowy małżeńskiej załatwia kwestię Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej niczego nie przesądza. Umowa ta jedynie kształtuje stosunki majątkowe istniejące w małżeństwie skarżącego. Trzeba zaś pamiętać, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wyraźnego podkreślenia wymaga bowiem, że póki małżeństwo trwa, istnieje stosunek prawny z którego wynika taki ich obowiązek, który obejmuje swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postan. NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04). W konsekwencji wyjaśnienia skarżącego nie dość, że wewnętrznie sprzeczne są też dalece niewystarczające. Chociaż bowiem ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani wydane na podstawie jej art. 256 rozporządzenie wykonawcze nie zawiera definicji użytego w rubryce 6 formularza PPF pojęcia <> to jednak nie powinno ulegać wątpliwości, że jego istota zasadza się w łącznym zaopatrywaniu się przez osoby wspólnie zamieszkujące na potrzeby codzienne dla domu i wspólne prowadzenie kuchni. Tajemnicą skarżącego pozostanie też dlaczego nie udzielił odpowiedzi jakie są stałe wydatki gospodarstwa domowego na prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, RTV, telefon i nie przedstawił na tę okoliczność kopii stosownych rachunków z ostatniego miesiąca. W ten sposób skarżący sam bowiem sobie szkodzi. Na aprobatę zasługuje pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (post. z dnia 4 października 2006 r. sygn. III SA/Wa 604/06). Wreszcie zasadnicze wątpliwości wzbudzają i pozostałe twierdzenia skarżącego, zwłaszcza te, gdy pytany o powody nie ujawnienia w rubryce 7.2.2 samochodu [...] odparł, iż "Samochód jest mu potrzebny do prowadzenia jakiejś działalności zarobkowej (...)" Skarżący zdaje się bowiem zapominać, że wcześniej twierdził z całą stanowczością iż jedne źródło jego utrzymania stanowi otrzymywana renta. To budzi sprzeciw i każe powątpiewać w rzetelność składanych przez skarżącego oświadczeń. Podsumowując to wszystko należy stwierdzić, że jeśli oświadczenie w którym skarżący mimo wymogu rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji nie zawiera potrzebnych danych a przy tym jeśli skarżący zbywa kierowane doń wezwania udzielając wykrętnych odpowiedzi, więc tym samym logiczny a przez to prawidłowy jest wniosek, że oświadczenie strony nie jest dokładne lecz fragmentaryczne. Dalszą konsekwencją takiego stanu rzeczy jest zaś to, że jeśli skarżący mimo spoczywającego na nim ciężaru dowodu (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04) i podejmowanych przez sąd prób, nie chce przekonać sądu, jaka jest jego rzeczywista sytuacja a zwłaszcza dochody bo wiarygodność jego wyjaśnień dyskwalifikuje rażąca ich nieprzystawalność do zasad doświadczenia życiowego więc jego wniosek podlega oddaleniu. Wskazując na to wypada też zwrócić uwagę skarżącemu, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04) bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Mając na uwadze powyższe należało postanowić jak w sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).