III SA/Kr 956/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Sędzia WSA Jakub Makuch Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/305/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę Skarżąca M. Ś. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem T. Ł., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją Wójta Gminy S. z dnia 16 lutego 2022 r., znak: [...], orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia uzasadniono niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ nie kwestionował okoliczności, że stan zdrowia ojca skarżącej wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą jednakże odnotowano, że ojciec skarżącej ma jeszcze pięcioro dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które mogą pomóc w sprawowaniu opieki nad ojcem. Zwrócono także uwagę, że zgodnie ze świadectwem pracy z 31 października 2022 r. skarżąca utraciła zatrudnienie w związku z likwidacją stanowiska pracy stwierdzono więc brak powiązania pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca nie zgodziła się z zapadłym rozstrzygnięciem. Podniosła, że decyzja organu I instancji jest dla niej krzywdząca, ponieważ nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym etacie, a rodzeństwo nie jest w stanie pomóc w opiece nad ojcem, który jest osobą całkowicie zależną od pomocy innych. Decyzją z 11 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/305/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że jakkolwiek w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, to jednak zaskarżona decyzja jest słuszna, albowiem w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Kolegium nie zakwestionowało okoliczności, że stan zdrowia ojca skarżącej wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą oraz że skarżąca tę opiekę świadczy. Jednakże, jak wskazano, ojciec skarżącej ma jeszcze pięcioro dzieci, którym nie został zniesiony obowiązek alimentacyjny i które mogą pomóc w sprawowaniu opieki. Organ odwoławczy w swojej argumentacji odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, iż brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem w celu sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki w tym: - oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności ze skarżącą, poza samym wnioskodawcą, - uznanie, iż utrata zatrudnienia w związku z likwidacją stanowiska pracy stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, w sytuacji kiedy w przepisie mowa jest o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r.". Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd zauważa, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że mimo błędnego stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie ww. aspektu, decyzję należało utrzymać w mocy z uwagi na niezaistnienie przesłanki w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ odwoławczy prawidłowo rozstrzygając sprawę w swojej argumentacji oparł się na fakcie posiadania przez skarżącą 5 rodzeństwa. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W stosunku do piątki rodzeństwa skarżącej nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w możliwości wsparcia skarżącej w opiece nad matką w wybranej formie. Ponadto czwórka z piątki rodzeństwa skarżącej mieszka w odległości nie większej niż 15 km od domu ojca. Organ odwoławczy w swoich rozważaniach nie zakwestionował okoliczności, że stan zdrowia ojca skarżącej wiąże się z koniecznością sprawowania przez nią opieki i że skarżąca tę opiekę świadczy. Nie odniósł się jednak do zakresu opieki świadczonej przez skarżącą nad ojcem w kontekście związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy nieodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zatem w ocenie Sądu w ww. zakresie argumentacja organu jest niepełna. Niemniej jednak, z uwagi na prawidłowość rozstrzygnięcia, uchybienie to w zakresie wymogów art. 107 § 7 pkt 6 k.p.a. nie było na tyle istotne aby mogło doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy sądowa kontrola wykaże naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu o naruszenie, które skutkuje przyjęciem, że bez jego popełnienia nie doszłoby do wydania rozstrzygnięcia określonej treści (por. wyrok NSA z 26 lutego 2021, sygn. akt II OSK 3020/20). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi albowiem z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w odniesieniu do stanu zdrowia ojca nie wypełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niesporne okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że ojciec skarżącej cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów, nadciśnienie tętnicze, demencję, nietrzymanie moczu, przerost gruczołu krokowego, ma też gangion na nadgarstku, który ogranicza mu ruchomość stawów. Natomiast jest w stanie sam lub przy niewielkiej pomocy umyć twarz, zęby, dłonie, samodzielnie ubiera też górną część garderoby. Porusza się po domu przy asekuracji balkonika lub wózka inwalidzkiego tudzież drugiej osoby. Posiłki spożywa sam po wcześniejszym pokrojeniu na mniejsze kawałki. Skarżąca w ramach sprawowanej opieki pomaga ojcu wstać z łóżka, zmienia pieluchomajtki, pomaga w ubraniu się. Asekuruje w ojca w przemieszczaniu się, podaje leki, posiłki, mierzy ciśnienie, pomaga w kąpieli. W nocy w razie potrzeby podaje wodę lub asekuruje do łazienki. Ponadto dowozi ojca na wizyty lekarskie, realizuje recepty i załatwia wszystkie sprawy urzędowe. Sąd wskazuje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21). Tymczasem stan faktyczny sprawy wskazuje, że ojciec skarżącej niewątpliwie jest osobą z wieloma schorzeniami i wymaga wsparcia, ale jednak nie jest osobą obłożnie chorą, czy bez kontaktu, tudzież z objawami wymagającymi ciągłej obecności opiekuna. Wykazuje on samodzielność w podstawowych czynnościach samoobsługowych, a jego stan nie wskazuje aby był on zależny od drugiej osoby w stopniu uniemożliwiającym pozostawienie go samego w domu na część dnia. Skarżąca podniosła, że stale asekuruje ojca przy przemieszczaniu się z obawy przed utratą równowagi i upadkiem ale również ustalono, że ojciec korzysta z balkonika i wózka inwalidzkiego. Urządzenia te w swej funkcji mają eliminować ryzyko utraty równowagi i upadku. Skarżąca opisując stan ojca nie wskazała aby nie był on w stanie sam usiąść na wózku i się na nim przemieszczać w obrębie mieszkania. Opieka sprawowana przez skarżącą, nie ma więc takiego charakteru, żeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji i niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie sposób przyjąć, aby takie czynności jak: przygotowanie posiłków, pomoc w ubieraniu, gotowanie, wyjazdy do lekarzy, wykupywanie leków i pomoc w ich zażywaniu mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Również pomoc w czynnościach higienicznych jest wykonywana zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas, a zatem i ta czynność nie ma charakteru ciągłego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, mające pod opieką starszych zwykle schorowanych rodziców. Ponadto rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Reasumując prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności opieki oraz faktu, że skarżąca tę opiekę sprawuje. Jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Musi to być opieka o takim charakterze i natężeniu, że wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w częściowym wymiarze. Taka opieka – w ocenie Sądu – nie miała miejsca w realiach kontrolowanej sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.