III SA/Kr 970/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Ewa Michna Sędziowie: S WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz zasad ich zwrotu oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 maja 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] 2021 r. orzekającej o: ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Burmistrza nr [...] z dnia [...] 2010 r. oraz decyzją Burmistrza nr [...] z dnia [...] 2011 r. w kwocie 3119, 00 zł za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. oraz od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. (punkt I); ustalającej zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w punkcie I za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. i od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. poprzez stwierdzenie, że zwrotu należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej po uprawomocnieniu się decyzji (punkt II). Podstawę prawną decyzji stanowił art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23 a ust. 9, art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] 2010 r. Burmistrz przyznał R. M. (dalej: "skarżący") świadczenia na dzieci na okres 01.11.2010 r. do 31.10.2011 r. Decyzją z dnia [...] 2011 r. Burmistrz orzekł o przyznaniu skarżącemu zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat – M. M. w kwocie 68 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r. (punkt 1), dodatku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka – M. M. w kwocie 1000 zł jednorazowo (punkt 2); dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na M. M. w kwocie 80 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 października 2011 r. Z informacji z dnia 22 czerwca 2012 r. Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wynika, że w sprawie wniosku z dnia 31 stycznia 2011 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres zasiłkowy 2010/2011 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 13 lipca 2011 r. do 07 września 2011 r. i od dnia 21 września 2011 r. do 31 października 2011 r. w związku z zatrudnieniem skarżącego na terenie Austrii. Ustawodawstwo austriackie ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa. Decyzją z dnia [...] 2012 r. Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...] 2010 r. w następujących okresach od 13 lipca 2011 r. do 7 września 2011 r. oraz od 21 września 2011 r. do 31 października 2011 r. Decyzją z dnia [...] 2012 r. Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...] 2011 r. w następujących okresach: od 13 lipca 2011 r. do 7 września 2011 r. oraz od 21 września 2011 r. do 31 października 2011 r. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wojewoda odmówił przyznania R. M. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w postaci dodatku dyferencyjnego na dzieci: P. M., ur. [...] 1993 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; O. M., ur. [...] 1994 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; M. M., ur. [...] 1995 r., w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; N. M., ur. [...] 1998 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; K. M. ur. [...] 2000 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; W. M. ur. [...] 2001 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; A. M. ur. [...] 2003 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; J. M. ur. [...] 2007 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; J. M. ur. [...] 2008 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r.; M. M. ur. [...] 2011 r. w okresie od 13.07.2011 r. do 07.09.2011 i od 21.09.2011 r. do 31.10.2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z informacji przekazanych przez instytucję austriacką tj. [...] z dnia 23 lutego 2012 r. wynika, że R. M. w okresie od lipca 2011 r. do grudnia 2011 r. pobrał za granicą świadczenia rodzinne w wysokości 11545, 30 €. Wysokość świadczeń w Austrii na dzieci P. M., O. M., M. M., N. M., K. M., W. M., A. M., J. M. i M. M. wyniosła 1924, 22 € miesięcznie, co stanowi równowartość 7614, 13 PLN. Porównanie kwot z wysokością świadczenia należnego według ustawodawstwa polskiego wskazuje, iż świadczenie rodzinne na terenie Austrii jest wyższe niż przewidziane przez prawo polskie. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wojewoda orzekł o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzjami Burmistrza nr [...] z dnia [...] 2010 r. oraz nr [...] z dnia [....] 2011 r. w kwocie 3119 złotych za okres od 1 sierpnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. oraz od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. w następujący sposób: zasiłek rodzinny z dodatkami za miesiąc sierpień 2011 r. 1481 zł oraz zasiłek rodzinny za miesiąc październik 2011 r. w wysokości 1638 zł. (punkt I) oraz ustalił zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w pkt I za okres 1 sierpnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. oraz od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r.: zawrotu należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej po uprawomocnieniu się decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie, którego przyznania odmówiono decyzją Wojewody z dnia [...] 2020 r., zostało wcześniej wypłacone skarżącemu w oparciu o decyzje, które zostały wyeliminowane z obrotu prawnego za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Organ podniósł, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznaje się kwoty wypłacone w przypadku, o którym mowa art. 23 a ust. 5 u.ś.r. (uchylenie decyzji przyznającej świadczenia rodzinne) za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku z zastosowaniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie zaistnienia elementu świadomości skarżącego odnośnie nienależności pobranych świadczeń. Skarżący zarzucił, że organ nie ustalił czy skarżący został pouczony o przesłankach nienależności świadczenia. Skarżący podniósł, że nie miał świadomość nienależnego pobierania świadczeń. Wskazał, że uznał, że gdyby świadczenia mu się nie należały nie zostałyby przyznane. Decyzją z dnia 28 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenia, w stosunku do których odmówiono przyznania dodatku dyferencyjnego w związku z równoczesnością pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce i Austrii, zostały skarżącemu uprzednio wypłacone w oparciu o decyzje wyeliminowane z obrotu prawnego. Organ podniósł, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. wymagane jest spełnienie dwóch zasadniczych przesłanek po pierwsze zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. wypłacenia świadczenia, po drugie została wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że skarżący może złożyć wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń lub odroczenie terminu płatności. Odnosząc się do zarzutu braku pouczenia, SKO wskazało, że decyzja nie była wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1, zgodnie z którym świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustalenie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a takiej przesłanki nie przewiduje art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organy postępowania dowodowego odnośnie zaistnienia elementu świadomości strony odnośnie nienależności pobranych świadczeń, wskutek czego brak jest odpowiednich ustaleń w uzasadnieniu decyzji i jest ono niekompletne. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, wstrzymanie wykonania decyzji oraz w przypadku ewentualnego poniesienia kosztów postępowania o zasądzenie ich zwrotu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W sprawie bezsporną okolicznością jest, że skarżący w okresie pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce był zatrudniony w Austrii i pobierał tam również świadczenie rodzinne w wysokości wyższej niż przyznana w Polsce. Sporną okolicznością jest czy skarżący miał świadomość nienależnego pobierania świadczeń rodzinnych (równocześnie w Polsce i w Austrii) oraz czy organy I i II instancji powinny prowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność stanu świadomości skarżącego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Świadczenie rodzinne jest świadczeniem nienależnie pobranym jeżeli za ten sam okres przyznano, a następnie wypłacono świadczenia rodzinne w Polsce i innym państwie członkowskim (por. m in. wyrok WSA w Opolu z dnia 1 kwietnia 2021 r., II SA/Op 9/21, CBOSA). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt równoczesnego pobierania przez skarżącego świadczenia rodzinnego w Polsce oraz w Austrii (w wyższej wysokości). Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ustalenie powyższych przesłanek nie jest wystarczające do stwierdzenia nienależnego pobrania świadczenia rodzinnego. Orzeczenie o nienależnie pobranych świadczeniach wymaga bowiem ustalenia przez organ przesłanki subiektywnej w postaci świadomości świadczeniobiorcy, która jest relewantna dla stwierdzenia faktu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2021 r., I OSK 2198/20, CBOSA). Nie można zgodzić się z zawartym w zaskarżonej decyzji stwierdzeniem, że okoliczność pouczenia strony o ciążących na niej obowiązkach i zasadach pobierania świadczenia rodzinnego, podlega badaniu tylko w przypadku stwierdzenia nienależnego pobrania świadczenia w oparciu o art. 30 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Okoliczność ta podlega bowiem ustaleniu również w przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 1a, 3 i 5 u.ś.r. (por. wyrok NSA z wyrok z dnia 26 stycznia 2021 r, sygn. akt I OSK 2198/2). Zdaniem Sądu naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ skarżący został prawidłowo pouczony o zasadach pobierania świadczenia rodzinnego i związanych z jego pobieraniem obowiązkach informacyjnych względem organów. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, do uznania pobranego świadczenia rodzinnego za pobrane nienależnie nie wystarcza fakt jego wypłacenia pomimo zaistnienia okoliczności wpływających na możliwość dokonania jego wypłaty w całości lub w części, ale konieczne jest także ustalenie, że osoba, która otrzymała takie świadczenie, została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania konkretnego świadczenia (por. wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 678/21, CBOSA). Jak podkreśla się w orzecznictwie, skuteczne pouczenie, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z 22.10.2021 r., I OSK 708/21, CBOSA). Zdaniem Sądu skarżący przy składaniu wniosku został skutecznie pouczony o obowiązkach związanych z informowaniem organu o zaistniałych zmianach w okolicznościach faktycznych stanowiących podstawę do przyznania świadczenia rodzinnego. We wniosku skarżący oświadczył, że na dziecko nie przysługuje zasiłek rodzinny za granicą. Skarżący został ponadto pouczony, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęcie przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolite, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, osoba ubiegająca się o świadczenie powinna powiadomić o zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Skarżący potwierdził zapoznanie się z pouczeniem własnoręcznym podpisem. Pouczenie było sformułowane w sposób jasny i niebudzący wątpliwości- wynikało z niego, że niedopuszczalne jest pobieranie świadczeń rodzinnych równocześnie w różnych państwach, a także obligowało pobierającego świadczenie do poinformowania organu o podjęciu zatrudnienia za granicą. Skarżący tego obowiązku niewątpliwie nie wykonał. Ponadto pobierał równocześnie świadczenia rodzinne przyznane przez organy właściwe w Polsce i w Austrii. Skoro skarżący został pouczony o obowiązku powiadomienia organu o podjęciu zatrudnienia za granicą i pobieraniu tam świadczenia, należało stwierdzić, że pobierając równocześnie świadczenie rodzinne w Polsce i w państwie zatrudnienia (Austria) miał świadomość, że pobiera je nienależnie, a w rezultacie zasadnie orzekły organy I i II instancji o nienależnie pobranych świadczeniach i nakazały ich zwrot. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.