III SA/Kr 987/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie Danuty Jantas sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt SKO.ŚR/4111/346/2022 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/346/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111; dalej: u.ś.r.) oraz obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. 2021. poz. 1021), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z dnia 24 lutego 2022 r. nr SR-5222-216-6206/22 o odmowie przyznania K. M. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. M. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca w dniu 24 stycznia 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na ojcem legitymującym się orzeczeniem wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2005 r. o uznaniu za trwale i całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca utraciła zatrudnienie w dniu 17 stycznia 2021 r. w związku z upływem czasu, na jaki zawarta była umowa, i następnie nie podejmowała zatrudnienia. Zdaniem organu nie nastąpił zatem ścisły i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Następnie organ wskazał na treść art. art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia, 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Niepełnosprawność ojca skarżącej powstała później niż we wskazanym wyżej okresie, a zatem nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego Burmistrz Miasta i Gminy Myślenice, w decyzji z dnia 24 lutego 2022 r. orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z Konstytucją. Ponadto skarżąca podniosła, że w dniu 17 stycznia 2021 r. utraciła zatrudnienie, jednak nie podejmowała kolejnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. W opisanej na wstępie decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Odnosząc się przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazanej przez organ pierwszej instancji, tj. faktu, że niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, orzekł że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium wskazało, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r.) sądy wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio, powinny stosować się do kierunku wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ pierwszej instancji z uwagi na datę powstania niepełnosprawności, nie jest prawidłowa. Badając akta przedmiotowej sprawy Kolegium stanęło na stanowisku, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W ocenie Kolegium materiał zgromadzony w sprawie nie uzasadnia twierdzenia skarżącej o niepodejmowaniu zatrudnienia z powodu opieki nad ojcem. Skarżąca podała okoliczności dotyczące sprawowanej opieki, a polegające na czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, dbaniu o porządek w mieszkaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów itp. Zdaniem Kolegium, wskazane czynności opiekuńcze nie mają charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Oceniając skalę i zakres niezbędnej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, która oznacza pieczę nad osobą i powinna mieć charakter trwały, ciągły oraz osobisty, należy wziąć pod uwagę także to, że winna ona mieć charakter na tyle absorbujący, iż jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek pracy zawodowej. Pranie, prasowanie, robienie zakupów, gotowanie, dbanie o porządek w mieszkaniu, załatwianie spraw urzędowych czy wizyt lekarskich, nie stanowią czynności tak bardzo czasochłonnych, że wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania), czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym wymiarze. Mając na uwadze powyższe Kolegium stanęło na stanowisku, że opisany w wywiadzie rodzinnym stan zdrowia ojca skarżącej oraz zakres opieki, jaki skarżąca świadczy ojcu, nie jest tego rodzaju, aby wymuszał konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby ojciec skarżącej wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2005 r. o uznaniu za trwale i całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca w ramach opieki nad ojcem wykonuje takie czynności, jak pomoc w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, dbaniu o porządek w mieszkaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów. W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby ojciec skarżącej był osobą leżącą, niemogącą się poruszać czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji. Zdaniem Sądu zakres opieki, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż ojciec skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej, skarżąca nie przedstawiła przy tym żadnej dokumentacji lekarskiej ojca, poza orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Czynności skarżącej związane z opieką nad ojcem, ograniczają się zaś do pomocy w czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, dbaniu o porządek w mieszkaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.