III SO/Kr 26/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie dotyczącej zaskarżenia decyzji Wojewody z dnia 23 września 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie rozwiązania zgromadzenia publicznego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z dnia 23 września 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie rozwiązania zgromadzenia publicznego A w K zawarło wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu ze względu na rezygnację ze składek członkowskich z powodu zubożenia członków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 października 2011 roku, stronie skarżącej został przesłany urzędowy formularz wniosku "PPPr" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżąca uzupełniła brak składając wniosek na odpowiednim formularzu. We wniosku wskazano, iż A w K nie prowadzi działalności gospodarczej. Działa na terenie całej Polski i ostatnio przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w R zostało zwolnione z kosztów sądowych. A prowadzi działalność w zakresie ochrony obywateli oraz środowiska i opieki społecznej. Jego działalność oparta jest wyłącznie na działaniu społecznym. Wnioskodawca zrezygnował ze zbierania składek, gdyż jego członkowie są w trudnych sytuacjach wyrzucani na ulice przy odebranych kamienicach z działkami na podstawie podrobionych dokumentów, które przedstawiane są w sadzie cywilnym w postępowaniach spadkowych. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, nie dysponuje rachunkiem bankowym. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony skarżącej, dlatego została ona wezwana do uzupełnienia braków wniosku w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, poprzez: przedstawienie odpisu z KRS wskazującego na osoby uprawnione do reprezentacji stowarzyszenia, przedstawienie kopii statutu stowarzyszenia, przedstawienie kopii uchwały dotyczącej zaniechania poboru składek członkowskich, wyjaśnienie ilu członków liczy stowarzyszenie, przedstawienie kopii rocznych zeznań podatkowych, bilansów oraz rachunków zysku i strat za rok 2010, o ile dokumenty takie zostały przez stowarzyszenie sporządzone, w przeciwnym razie sprecyzowanie rodzaju i wysokości stałych wydatków ponoszonych przez stowarzyszenie na przestrzeni ostatniego roku, a także wysokości i źródeł przychodów oraz kosztów ich uzyskania, a także przedstawienie pisemnej informacji o wysokości wynagrodzeń (diet) wypłacanych członkom władz stowarzyszenia z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnionymi funkcjami, bądź oświadczenia, że członkowie władz stowarzyszenia pełnią swoje funkcje nieodpłatnie. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczący A wyjaśnił, że stowarzyszenie liczy 20 członków (tylu, ilu było w komitecie założycielskim). Członkowie stowarzyszenia nie pobierają wynagrodzeń, ani diet. Pełnią oni swoje funkcje nieodpłatnie. Stowarzyszenie nie pobiera przychodów w formie składek z uwagi na sytuację materialną członków. Członkowie zarządu stowarzyszenia, jak i jego członkowie pełnią swoje funkcje społecznie, a siedziba stowarzyszenia znajduje się w prywatnym mieszkaniu. Stowarzyszenie nie ma stałych wydatków. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: statutu stowarzyszenia oraz postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 18 stycznia 2010 roku o wpisaniu A do Krajowego Rejestru Sądowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie orzekającego A w K nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z § 27 statutu A w K środki finansowe na wykonywanie zadań statutowych Stowarzyszenie uzyskuje ze składek członkowskich, dotacji oraz darowizn. Źródłami powstania majątku Stowarzyszenia są a) składki członkowskie, b) darowizny, zapisy i spadki, c) wpływy z działalności statutowej Stowarzyszenia /dochodów z własnej działalności, dochody z majątku Stowarzyszenia/, d) dotacje. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Stowarzyszenie swój wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnia zaniechaniem pobierania składek członkowskich z uwagi na sytuację materialną członków. Po pierwsze, jak wskazano wyżej wnioskodawca, oprócz składek członkowskich ma również inne źródła pozyskania środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności. Po wtóre zaś, należy zauważyć, że regularne opłacanie składek jest obowiązkiem członków stowarzyszenia (§ 10 statutu), a składki powinny być wpłacane do końca I kwartału każdego roku. Zatem osoby zakładające stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji statutowych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Tym bardziej, że z § 6 pkt 18 statutu przewiduje występowanie Stowarzyszenia w sprawach sądowych, stąd z poniesieniem tego typu kosztów Stowarzyszenie powinno się liczyć. Fakt, że stowarzyszenie zrezygnowało z pobierania składek członkowskich nie czyni automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Rezygnacja ze składek członkowskich jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości (m. in. w postaci składek członkowskich) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 z dnia 6 stycznia 2006 r. i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Należy w tym miejscu zaakcentować, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć wszystkie odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez pobieranie składek od członków. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czy też ustanowienie pełnomocnika z urzędu, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).