III SO/Kr 5/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. o wymierzenie Komendantowi Powiatowemu Policji w Krakowie grzywny za nieudzielenie odpowiedzi na skargę postanawia oddalić wniosek. K. J. (dalej skarżący) w piśmie z dnia 1 stycznia 2025 r. złożonym drogą elektroniczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarł wniosek "z podstawy art. 55 par. 1 kodeks postepowania administracyjnego o wymierzenie skarżonemu organowi administracyjnemu Policji grzywny za niedopełnienie ustawowego obowiązku czynności materialno-technicznej udzielenia odpowiedzi na wniesioną skargę i podniesione w niej zarzuty i okoliczności prawne, jak i faktyczne po przeprowadzeniu przed przekazaniem skargi i sprawy do rozpoznania sądowoadministracyjnego samokontroli, a w tym odniesienia się do zarzutów, okoliczności prawnych, faktycznych, wykazania ich niezasadności, ze wskazaniem ich uznania za niezasadne w całości, czy wyłącznie w części uniemożliwiającej organowi jej uwzględnienie w trybie samokontroli (...) Sygn. akt II DK/Wa 150/24 z dnia 11 października 2024 r. Odpowiedź na skargę jest pismem procesowym w rozumienie art. 45 p.p.s.a., a zatem ze swej istoty powinna ona wyrażać stanowisko organu wobec zarzutów i wniosków skargi." Skarżący wskazał ponadto, że organ po otrzymaniu skargi jest zobowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w trybie autokontroli i w razie uznania skargi za zasadną w całości wydać orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Stosownie zaś do art. 54 § 2 p.p.s.a., organ ten przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Jak stanowi art. 55 § 1 p.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z akt sprawy o sygn. III SAB/Kr 105/24, skarga K. J. z dnia 20 października 2024 r. wraz z odpowiedzią na skargę i aktami postępowania została przesłana do sądu w dniu 25 października 2024 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o nieuwzględnienie kolejnej skargi skarżącego na bezczynność tut. organu złożonej w trybie art. 149 p.p.s.a. Komendant zaznaczył, że od początku 2018 r. skarżący zainicjował tylko w samej Komendzie Powiatowej Policji w Krakowie ponad 1300 spraw domagając się ich załatwienia w trybie administracyjnym. W piśmie z dnia 21 listopada 2024 r. pod nazwą "Uzupełnienie odpowiedzi na skargę" organ administracyjny poinformował, że w treści odpowiedzi na skargę omyłkowo nie zamieszczono informacji w przedmiocie technicznego rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 10 grudnia 2017 r. (w przedmiocie którego skarżący zarzucił bezczynność organowi). Jednocześnie organ zaznaczył, ze wskutek omyłki pisarskiej błędnie wskazał datę "1 lipca 2005 roku" jako daty wniosku stanowiącego przedmiot skargi, w miejsce prawidłowej "10 grudnia 2017 roku". Postanowieniem z dnia 20 lutego 2025 r. sygn. akt III SAB/Kr 105/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę K. J. Istotą odpowiedzi na skargę jest to, że powinna ona wyrażać stanowisko organu wobec zarzutów i wniosków skargi. Z akt sprawy o sygnaturze III SAB/Kr 105/24 wynika, że organ pismem z 23 października 2024 r., uzupełnionym pismem z dnia 21 listopada 2024 r. zawarł stanowisko odnośnie wniesionej przez K. J. skargi, żądając jej oddalenia. W ocenie Sądu, argumentacja zawarta w piśmie z dnia 21 listopada 2024 r. pod nazwą "Uzupełnienie odpowiedzi na skargę" jest w pełni wystarczająca z perspektywy wymogów jakie spełniać winna odpowiedź na skargę. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do wymierzenia grzywny organowi, bowiem w kontekście liczby spraw kierowanych przez skarżącego do organu, uchybienie terminu do przekazania "uzupełnionej odpowiedzi na skargę" (zawartej w piśmie z 21 listopada 2024 r.) sądowi, należy ocenić jako znikome. Zdaniem Sądu, na aprobatę zasługuje pogląd WSA w Warszawie zawarty w postanowieniu z dnia 21 listopada 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SO/Wa 500/16, LEX nr 2299303, że przy rozstrzyganiu o nałożeniu grzywny należy wziąć pod uwagę również przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązku z art. 55 p.p.s.a. Przepisy dopuszczające wymierzenie organowi grzywny mają wprawdzie na celu dyscyplinowanie organów, jak również stosowanie wobec nich finansowych środków represyjnych, to jednak Sąd, orzekając o zasadności wymierzenia grzywny na podstawie art. 55 p.p.s.a., powinien rozważyć całokształt okoliczności sprawy, związanych z nieterminowym przekazaniem skargi, a tym samym wziąć pod uwagę stopień winy organu (por. postanowienie NSA z 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OZ 281/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotny będzie zatem czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił swój obowiązek i skargę przekazał, wyjaśnił powody niedotrzymania terminu, czy może nieprzekazanie skargi było działaniem celowym, podjętym w zamiarze niedopuszczenia do szybkiego rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej. W konsekwencji należy przyjąć, że od zasady, iż wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny (art. 55 § 1 p.p.s.a.) jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 p.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, dopuszczalne są wyjątki. Z takim właśnie wyjątkiem mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy. W rozpatrywanym przypadku przekroczenie terminu do przekazania właściwej odpowiedzi na skargę (zawartej w piśmie z 21 listopada 2024 r.) , w przekonujący sposób zostało przez organ wyjaśnione i usprawiedliwione. Skarżący wnosząc szereg wniosków do organu administracji publicznej (w samej tylko Komendzie Powiatowej Policji w Krakowie od początku 2018 r. skarżący zainicjował ponad 1300 spraw) , a w konsekwencji i skarg do sądu administracyjnego (w WSA w Krakowie w samym tylko 2024 roku przez K. J. zostało zrastrowanych ponad 86 spraw), powinien liczyć się z tym, że pisma te nie zawsze będą rozpoznawane, czy też przekazywane do sądu w terminach wynikających z przepisów prawa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 12 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 605/16 i I OZ 606/16 (dostępnych na http://orzeczenia.nsa.gov.pl), działania (...) nie zasługują na ochronę prawną, ponieważ nie są nakierowane na obronę jego interesu prawnego, a zatem stanowią nadużycie przysługującego mu prawa do terminowego załatwienia jego sprawy. Nadużyciem prawa jest bowiem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Zakaz nadużycia prawa wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę (por. K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5 s. 69; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych, s. 57; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: H. Izdebski, A. Stępkowski (red.), Nadużycie prawa, Warszawa 2003, s. 204-205). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw - w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Warszawa 2005, s. 136). Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu (post. EKPC z: 10 lipca 1986 r., Winer p. Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 10871/84; 4 grudnia 1985 r., W. p. Niemcom, skarga nr 11564/85; 2 lipca1997 r., Steward-Brady p. Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 27436/95, por. również M. Stępień, Nadużycie prawa do sądu - czy sądy są bezsilne względem pieniaczy sądowych? w: M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska (red.), Europejska Konwencja Praw Człowieka i jej system kontrolny - perspektywa systemowa i orzecznicza, Toruń 2011, s. 423-424, 441-442). Naczelny Sąd Administracyjny podniósł dalej że, wniesiony przez skarżącego wniosek o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w (...) jest nadużyciem tego uprawnienia, bowiem instytucja wymierzenia grzywny organowi z powodu nieprzekazania akt sprawy, stanowiąca jedną z form realizacji prawa do sądu, nie może być zastosowana na żądanie podmiotu, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (por. Piotr Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, (w:) H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem, ze względu na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, nr 11/2007). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw. Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. (vide postanowienie NSA z dnia 7 marca 2017 r., sygn. akt I OZ 244/17, LEX nr 2292150). Zdaniem Sądu, tak też należy oceniać działania skarżącego w tej sprawie, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Z uwagi na powyższe, wniosek skarżącego o wymierzenie grzywny organowi Sąd oddalił na podstawie art. 151 w zw. z art. 64 § 3 i art. 55 § 1 p.p.s.a.