I SA/Łd 1161/16

Dnia 3 marca 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – Z. C. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 10 stycznia 2017 roku skarżący Z. C., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 roku. W związku ze złożonym wnioskiem zobowiązano pełnomocnika skarżącego w drodze zarządzenia do złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na właściwym formularzu urzędowym (PPF), określonym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U z 2015 r., poz. 1257), w tym jego podpisania przez skarżącego, i do nadesłania tego wniosku do Sądu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, w tym do: nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2015 rok i ewentualnie za 2016 rok, udokumentowania miesięcznych kosztów opłat za media i czynsz oraz wydatków bieżących i innych stałych wydatków - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W nadesłanym w dniu 7 lutego 2017 roku wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu urzędowym (PPF), skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A., 22-letnią córką A. i 19-letnim synem P.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania o pow. 77,77 m2 i działki budowlanej o pow. 1.400 m2 (o wartości ok. 40.000 zł), a ponadto pięć samochodów marki: Mercedes Vito (2005 r.) o wartości 15.000 zł, Mercedes Sprinter (2003 r.), Mercedes Suzuki (2008 r.) o wartości 28.000 zł, Volkswagen Passat (2008 r.) o wartości 27.000 zł i Mazda RX8 (2004 r.) o wartości 2.000 zł. Ponadto jego żona posiada samochód Ford Fiesta (2008 rok) o wartości ok. 20.000 zł. Na wymienionych środkach transportu ustanowiono zastawy skarbowe. Jednocześnie skarżący podkreślił, że żona i dzieci nie pracują zarobkowo. Jedyne źródło utrzymania 4-osobowej rodziny stanowi zatem jego dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 5.000 zł. Wydatki na leczenie, opłaty za telefon, ubezpieczenie, utrzymanie środków transportu, opłaty za mieszkanie z mediami zamykają się kwotą 1.570 zł. Dodatkowo kwotę 1.500 zł rodzina przeznacza na wyżywienie. Ponadto z tytułu zobowiązania do zapłaty podatków dochodowych za 2010 rok ciąży na nim obowiązek spłat ratalnych w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 10 lutego 2017 roku ponownie wezwano pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, w tym do wyjaśnienia kwestii braku zatrudnienia i osiągania dochodu przez żonę skarżącego i pełnoletnie dzieci pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z nadesłaniem posiadanych przez te osoby wyciągów z rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, jednoznacznego wyjaśnienia kwestii posiadania domu i nieruchomości rolnej - z uwagi na braki w zakresie wypełnienia rubryki nr 7.1. urzędowego formularza PPF, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2016 rok i udokumentowania wykazanej kwoty dochodu osiąganego przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - w terminie 5 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 20 lutego 2017 roku nadesłał dodatkowe dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że żona skarżącego pozostaje bez zatrudnienia, dotychczas nieodpłatnie pomagała mężowi w prowadzeniu działalności gospodarczej. Zajmowała się sprawami biurowymi. Syn P. jest studentem, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Córka skarżącego we wrześniu 2016 roku ukończyła studia i do końca grudnia 2016 roku pracowała na umowę zlecenia. Obecnie kontynuuje naukę w Wyższej Szkole A na studiach zaocznych, co wiąże się z koniecznością opłacania czesnego w wysokości 430 zł miesięcznie. Od dnia 20 stycznia 2017 roku jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tego tytułu. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie wykazał w formularzu urzędowym domu, gdyż inwestycja ta nie została zakończona. Dom nie został oddany do użytkowania. Małżonkowie nie złożyli jeszcze zeznania podatkowego za 2016 rok. Do pisma załączono wyciągi z rachunków bankowych i odpis z Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów B Z. C. za 2016 rok. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej jako "p.p.s.a.". Stosownie do postanowień art. 243 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Jednocześnie zauważyć należy, że stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić przy tym należy, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów źródłowych wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A., 22-letnią córką A. i 19-letnim synem P.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania o pow. 77,77 m2 i działki budowlanej o pow. 1.400 m2 (o wartości ok. 40.000 zł), domu (w trakcie realizacji inwestycji), a ponadto pięć samochodów marki: Mercedes Vito (2005 r.) o wartości 15.000 zł, Mercedes Sprinter (2003 r.), Mercedes Suzuki (2008 r.) o wartości 28.000 zł, Volkswagen Passat (2008 r.) o wartości 27.000 zł i Mazda RX8 (2004 r.) o wartości 2.000 zł. Ponadto żona skarżącego posiada samochód Ford Fiesta (2008 rok) o wartości ok. 20.000 zł. Na wymienionych środkach transportu ustanowiono zastawy skarbowe. Żona skarżącego pozostaje bez zatrudnienia, dotychczas nieodpłatnie pomagała mężowi w prowadzeniu działalności gospodarczej. Syn P. jest studentem, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Córka skarżącego we wrześniu 2016 roku ukończyła studia i do końca grudnia 2016 roku pracowała na umowę zlecenia. Obecnie kontynuuje naukę w Wyższej Szkole A na studiach zaocznych, co wiąże się z koniecznością opłacania czesnego w wysokości 430 zł miesięcznie. Od dnia 20 stycznia 2017 roku jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tego tytułu. W związku powyższym, jak podaje skarżący, jedyne źródło utrzymania 4-osobowej rodziny stanowi jego dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 5.000 zł. Wydatki na leczenie, opłaty za telefon, ubezpieczenie, utrzymanie środków transportu, opłaty za mieszkanie z mediami zamykają się kwotą 1.570 zł. Dodatkowo kwotę 1.500 zł przeznacza na wyżywienie rodziny. Ponadto z tytułu zobowiązania do zapłaty podatków dochodowych za 2010 rok ciąży na nim obowiązek spłat ratalnych w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Jednocześnie z analizy nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy saldo środków na rachunku skarżącego figurujących jako "dostępne" opiewało na kwotę rzędu 9.742,32 zł (wyciąg z dnia 31.01.2017 r.). Kwota ta niewątpliwie umożliwiała skarżącemu uiszczenie wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w tym kwotę dochodu skarżącego i niezbędnych wydatków oraz wykazany majątek, referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec przedstawionej sytuacji majątkowej, w tym kwoty środków dostępnych na rachunku skarżącego w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, posiadania istotnych składników majątkowych w postaci działki budowlanej o pow. 1.400 m2, domu (inwestycja w trakcie realizacji) oraz 6 samochodów, których łączna wartość wynosi 99.000 zł, należało bowiem uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że wbrew oczekiwaniom skarżącego koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a taką niewątpliwie kolejność wyznacza im skarżący występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Strona ma bowiem obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem referendarza sądowego, skarżący w świetle przedstawionej sytuacji materialnej nie należy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. E.J.