I SA/Łd 1164/14
WyrokWSA w Łodzi2015-02-13
Skład orzekający: Sędzia NSA Paweł Janicki, Sędzia NSA Teresa Porczyńska, Sędzia WSA Cezary Koziński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wydatki udokumentowane fakturami, które nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji gospodarczych, mogą stanowić koszty uzyskania przychodu w podatku dochodowym od osób prawnych?Ratio decidendi
Wydatki udokumentowane fakturami, które nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji gospodarczych, nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodu w podatku dochodowym od osób prawnych. Podatnik ma obowiązek udowodnienia poniesienia wydatku, a prawomocny wyrok karny stwierdzający nierzetelność faktur jest wiążący dla sądu administracyjnego.Stan faktyczny
Spółka z o.o. "A" wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., która określiła jej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. Organ kontroli skarbowej stwierdził zawyżenie kosztów uzyskania przychodu o kwoty wynikające z faktur zakupu złomu od M. K. i A J., które nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji gospodarczych, a także zawyżenie przychodów. Spółka skorygowała zeznanie, uwzględniając jedynie część ustaleń organu. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając wydatki za nieuzasadnione. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym brak przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędzia WSA Cezary Koziński Protokolant: Pomocnik sekretarza Dominika Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2015 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. oddala skargę.
Pismem z dnia [...] r. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. określającą spółce zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 rok.
W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. - Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. stwierdził, iż spółka w roku 2011 dokonała:
I. zawyżenia kosztów uzyskania przychodu o kwoty:
580.447,00 zł - wynikającą z faktur zakupu złomu, wystawionych przez M. K. (E, [...] B., ul. A 19c/64),
12.323,40 zł - wynikającą z faktur zakupu złomu, wystawionych przez A J. ([...] Ł., ul. B 8 lok. 17), które nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji gospodarczych.
32.163,86 zł - na skutek ujęcia w ewidencji księgowej wydatków na zakup towarów w wartościach nie wynikających z otrzymanych faktur:
- faktury VAT nr [...] z dnia [...] r. - dotyczącej zakupu paliwa-wystawionej przez Spółkę jawną "B" w Z.;
- faktury zakupu złomu nr 10/11 z dnia [...] r. dotyczącej zakupu złomu stalowego – wystawionej przez Skup Złomu B. K..
II. zawyżenia przychodów o kwotę 384.377,35 zł, wynikającą z faktur wystawionych na rzecz M. K. (E, [...] B., ul. A 19c/64), które nie dokumentują rzeczywistych transakcji gospodarczych.
W dniu 23.10.2013r. Spółka A złożyła - w trybie art. 14c ustawy z dnia 28.09.1991 r. o kontroli skarbowej - do Ł.. Urzędu Skarbowego korektę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych - CIT-8 - za rok podatkowy 2011, w której wykazała: przychody ze źródeł przychodów położonych na terytorium RP: 41.300.111,70 zł - tożsame z wykazanymi w pierwotnym zeznaniu, koszty uzyskania przychodu: 39.748.551,63 zł - niższe od wykazanych w pierwotnym zeznaniu CIT-8 o kwotę: 32.163,86 zł, podatek należny: 294.796,00 zł — wyższy od wykazanego w pierwotnym zeznaniu o 6.111,00 zł.
W wymienionej korekcie spółka uwzględniła zatem jedynie ustalenia kontroli podatkowej w zakresie punktu dotyczącego zawyżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 32.163,86 zł — na skutek ujęcia w ewidencji księgowej wydatków na zakup towarów w wartościach nie wynikających z otrzymanych faktur.
Podatnik nie uwzględnił natomiast ustaleń kontrolnych w zakresie kosztów uzyskania przychodów wynikających z faktur wystawionych przez M. K. i A J. oraz w zakresie zawyżenia przychodów o kwotę wynikającą z faktur wystawionych przez M. K., które nie dokumentowały rzeczywistych transakcji gospodarczych.
Wobec powyższego Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] r. Nr [...], określił Spółce z o.o. A, zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. w kwocie 334.391,00 zł.
We wniesionym odwołaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie ze względu na brak merytorycznych podstaw do jej wydania. W odwołaniu powołano następujące zarzuty:
1.Naruszenia przepisów prawa procesowego, tj:
- art. 121 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez prowadzenie postępowania podatkowego w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych w szczególności poprzez brak wskazania dostatecznych dowodów oraz podstaw faktycznych rozstrzygnięcia,
- art. 187 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez przeprowadzenie przez organ podatkowy postępowania dowodowego w sposób wybiórczy oraz niekompletny, w szczególności poprzez bezpodstawne oparcie decyzji o treść protokołu z przesłuchania w charakterze podejrzanego M. K., pominięcie dowodu z zeznań świadka M. K., na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy ze spółką A, pominięcie dowodu z zeznań świadka G. G., na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A, a W. J. oraz M. K., pominięcie dowodu z zeznań świadka T. O., na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A , a W. J. oraz M. K., pominięcie dowodu z zeznań świadka E. W. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A a W. J. oraz M. K.,
- art. 187 ustawy Ordynacja podatkowa Ordynacja podatkowa poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, a jedynie poprzestanie na włączeniu do materiału dowodowego dokumentów pochodzących od innych organów, przyjmując zawarte w nich twierdzenia za własne, bez poddawania ich jakiejkolwiek merytorycznej ocenie,
- art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez: pominięcie dowodu z przesłuchania świadka M. K. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy ze spółką A, pominięcie dowodu z przesłuchania świadka A J. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy ze spółką A, pominięcie dowodu z przesłuchania świadka G. G. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A a W. J. oraz M. K., pominięcie dowodu z przesłuchania świadka T. O. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A a W. J. oraz M. K., pominięcie dowodu z przesłuchania świadka E. W. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A a W. J. oraz M. K., i tym samym w toku prowadzonego postępowania podatkowego brania pod uwagę jedynie okoliczności kreujących obowiązek podatkowy.
Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej "O.p.") oraz art. 12 ust. 3 i art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ uznał za zasadne stanowisko organu kontroli w odniesieniu do zakwestionowania zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków skarżącej spółki w kwocie 580.447 zł, udokumentowanych fakturami VAT wystawionymi przez M. K., E. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. K. nie złożył do organu podatkowego żadnych deklaracji za I kwartał 2011 r., nie przedstawił w toku prowadzonego wobec niego postępowania kontrolnego żadnych ewidencji i dokumentów. Dokumentacji takiej nie stwierdzono również w toku przeszukania pomieszczeń i samochodu podatnika przeprowadzonego przez Komendę Wojewódzką Policji w B. w dniu [...] r. Ustalono ponadto, że podany przez podatnika adres prowadzonej działalności gospodarczej przy ul. A 19C/64 był adresem fikcyjnym. Podatnik nie zatrudniał również w 2011 r. pracowników na co wskazuje brak danych w tym zakresie w bazie C, ale również zeznania M. K.. W dniu 24 marca 2011 r. w wyniku zatrzymania w charakterze podejrzanego w siedzibie spółki "D" i złożonych w związku z tym zeznań M. K. przyznał się do udziału w procederze wystawiania "pustych" faktur VAT i niejako do jego współorganizacji. Zeznał, że aktywował zawieszoną działalność gospodarczą pod wpływem namowy swojego znajomego T. R.. Z samego założenia działalność ta miała być nielegalna, a za współpracę podatnik miał otrzymywać ok. 2,5 tys. zł miesięcznie. O czynnym udziale podatnika w grupie przestępczej kierowanej przez T. R. świadczy też fakt znalezienia podczas przeszukania jego samochodu pieczątek firmowy S. W., J. S. oraz bloczku niewypełnionych faktur z pieczątkami J. Z.. Na fakturach dokumentujących rzekomy zakup złomu przez M. K. figurują: K. R., B. T. P., W. D., J. Z. i S. W. (tylko w zakresie usług transporotowych). Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że rzekomi dostawcy M. K., to osoby które faktycznie nie prowadziły działalności gospodarczej a jedynie zajmowały się wystawianiem fikcyjnych faktur VAT same, bądź też wyraziły zgodę na posługiwanie się nazwą ich firm, przy wystawianiu takich faktur przez osoby trzecie. Wobec wymienionych osób były prowadzone postępowania kontrolne i wydane zostały decyzje, w których Dyrektor UKS w B; określił wysokość zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. W konsekwencji ustalono, że skoro podmioty te nie nabywały w ramach swoich działalności towaru (złomu), to nie mogły go również odsprzedać, a więc M. K. nie dysponował, którym rzekomo handlował, co więcej nie mógł też nabyć usług transportowych do przewożenia złomu którego nie posiadał. Ustalenia te potwierdza prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w B [...] Wydział Karny z dnia [....] r., sygn. akt [...] w którym M. K. został uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na tym, że "w okresie od stycznia 2010 r. do marca 2011 r. w B. i innych miejscowościach na terenie kraju, działając w ramach jednego czynu zabronionego, w wykonaniu tego samego zamiaru oraz działając w zorganizowanej grupie, mającej na celu popełnianie przestępstw skarbowych, kierowanej przez T. R. w ramach założonej działalności gospodarczej o nazwie: Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe M. Ł. K. E, ul. A 19c/64, [...] B. wystawiał w sposób nierzetelny, m.in. wspólnie z T. R., faktury dotyczące rzekomej sprzedaży złomu oraz świadczenia usług, które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, w ten sposób, że: w okresie od 9 grudnia 2010 do 2 lutego 2011 wystawił w sposób nierzetelny 5 faktur VAT, dotyczących sprzedaży złomu dla podmiotu o nazwie "A" Sp. z o.o. na łączną kwotę 713.949,81 zł oraz, że we wskazanym okresie wspólnie z innymi ustalonymi i nieustalonymi osobami w celu osiągnięcia korzyści majątkowej brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej, mającej na celu popełnienie przestępstw skarbowych polegających na wystawianiu nierzetelnych faktur VAT. Za winnych popełnienia powyższego czynu uznani zostali przy tym również wystawcy faktur dla M. K., tj. S. W., K. R., J. Z. i B. P..
Resumując organ uznał, że wydatek zaliczony przez spółkę A do kosztów uzyskania przychodów w wysokości 580.447,00 zł, nie może stanowić tego kosztu. Organ stwierdził, że pomiędzy zakwestionowanymi wydatkami, a uzyskanym przez spółkę przychodem nie występuje żaden związek przyczynowo skutkowy, ponieważ transakcje za które firma M. K. wystawiła faktury w ogóle nie miały miejsca, a zatem faktury te nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Tymczasem przesłanką umożliwiającą zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów jest to, aby faktura dokumentowała rzeczywistą czynność gospodarczą. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. ugruntowane przez orzecznictwo administracyjne poglądy oraz materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wskazują, iż transakcja kupna-sprzedaży złomu nie miała w rzeczywistości miejsca, w związku z czym, stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wydatki z tego tytułu nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodu.
W konsekwencji organ uznał również, ze kwota 384.377,35 zł wynikająca z faktur wystawionych na rzecz M. K., które nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych nie stanowi przychodu spółki A na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
W odniesieniu do faktur wystawionych w styczniu i lutym 2011 r. przez A J. na rzecz spółki A tytułem sprzedaży złomu organ stwierdził, iż z tego tytułu skarżąca spółka niezasadnie zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów kwotę 12.323,40 zł, ponieważ przedmiotowe faktury nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Z materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji wynika, iż podatnik ten nie ma aktualnego miejsca pobytu stałego, a jedyny odnotowany w Centralnej Ewidencji Ludności adres pobytu tymczasowego w Ł., przy ul. B 8/17dotyczy okresu od 21 listopada 1997 r. do 30 listopada 1998 r. W odpowiedzi na wezwanie UKS w Ł. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.–B. poinformował, że podatnik ten posiadał otwarty obowiązek podatkowy w podatku VAT w okresie od 1 września 2010 r. do 30 września 2011 r. i z tym dniem został wykreślony z rejestru podatników VAT na podstawie art. 96 ust. 9 ustawy o VAT. Ponadto w wyniku kontroli krzyżowej przeprowadzonej w związku z postępowaniem prowadzonym wobec A ustalono, że w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, tj. pod adresem w Ł, przy ul. B 8/17 zamieszkują obcy ludzie i nie jest tam prowadzona żadna działalność gospodarcza. Ustalono jedynie, że W. J. mieszkał pod tym adresem krótko w latach 90-tych u swojej ciotki, a następnie przebywał w zakładzie karnym za rozbój i posiadanie narkotyków, co potwierdziło pismo z Centralnego Zarządu Służby Więziennej, w którym poinformowano, że W. J. ostatnio przebywał w AŚ w Ł. w okresie od [...] r. do 12 lipca 2010 r., przy czym już w dniu 18 sierpnia 2010 r. zarejestrował działalność gospodarczą pod adresem w Ł., przy ul. B 8/17. Ustalono, że w szczególności pod adresem tym (mieszkanie w bloku) nie było możliwości prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na hurtowej sprzedaży drewna, materiałów budowlanych, czy hurtowej sprzedaży odpadów i złomu. Ustalono także, że podatnik ten choć wystawił zakwestionowane faktury nie złożył żadnych deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług. Na podstawie powyższych ustaleń organ uznał zatem, że dostawcą złomu do skarżącej spółki nie był. W. J., lecz niezidentyfikowany dostawca nie posiadający stosownych uprawnień do recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Za niezasadne uznał również Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. W szczególności organ wskazał, że odmawiając przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów z przesłuchań świadków M. K., W. J. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy ze spółką A oraz przesłuchania G. G., T. O. i E. W., a także K. R., B. P., W. D., J. Z. oraz S. W. miał na uwadze, że okoliczności istotne dla wyjaśnienia niniejszej sprawy zostały wyjaśnione przy pomocy zgromadzonego materiału dowodowego, a wnioski dowodowe są nakierowane na potwierdzenie samego faktu dostaw złomu, co nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Dodatkowo organ wskazał, że z wyroku z dnia [...] r. bezspornie wynika, iż M. K., S. W., K. R., B. P. i J. Z. zostali uznani za winnych wystawiania nierzetelnych faktur. Dodatkowo do postępowania włączone zostały decyzje wydane w trybie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, które są ostateczne i zarówno one, jak i ww. wyrok są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 194 § 1 O.p. i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.
W skardze do sądu administracyjnego spółka A wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji podnosząc zarzuty:
I. Naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu:
1. art. 121 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez prowadzenie postępowania podatkowego w sposób niestaranny i niemerytoryczny, a tym samym nie budzący zaufania do organów podatkowych w szczególności poprzez przyjmowania jako merytoryczną podstawę wydania decyzji materiałów w stosunku do których organ nie prowadził postępowania dowodowego, (brak wskazania dostatecznych dowodów oraz podstaw faktycznych rozstrzygnięcia).
2. art. 122, art, 180, art. 187 oraz art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań mających na celu ustalenie stanu faktycznego, przeprowadzenie przez organ podatkowy postępowania dowodowego w sposób wybiórczy i niekompletny poprzez:
nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M. K. oraz A J. na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy ze spółką A.
nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka G. G.,T. O., E. W., na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy spółką A W. J. oraz M. K.,
nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka K. R. B. T. P., W. D., J. Z., S. W., na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w 2010 r. w ramach współpracy pomiędzy nimi a M. K.,
nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka D. M., na okoliczność wykonania czynności objętych fakturami wystawionymi w ramach współpracy pomiędzy Spółką A a W. J. oraz M. K. oraz na okoliczność nie posiadania wiedzy na temat prowadzenia działalności przestępczej przez M. K. oraz dołożenia należytej staranności przy weryfikacji M. K. jako dostawcy przed rozpoczęciem z nim współpracy gospodarczej.
3. art. 187 oraz art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, a jedynie poprzestaniu na włączeniu do materiału dowodowego dokumentów pochodzących od innych organów, przyjmując zawarte w nich twierdzenia za własne, bez poddawania ich jakiejkolwiek merytorycznej ocenie,
4. art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez uznanie za udowodnione, że faktury wystawione pomiędzy M. K. oraz W. J. a Spółką A nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji gospodarczych; że A Sp. z o.o. nie poniosła rzeczywiście kosztów wskazanych w spornych fakturach i uznanie że koszty te nie pozostają w związku przyczynowo – skutkowym z osiągniętym przez Spółkę przychodem i tym samym w toku prowadzonego postępowania podatkowego brania pod uwagę jedynie okoliczności kreujących obowiązek podatkowy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zgodnie z art. 15 ust.1 ustawy z dnia 15 lutego 2012r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity Dz. U. z roku 2014, poz. 851 ze zmianami) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.
Z punktu widzenia prawa podatnika do pomniejszenia przychodu o koszty jego uzyskania najistotniejsze przesłanki uznania wydatku za koszt podatkowy to jego związek z osiągnięciem przychodu (zabezpieczeniem źródła przychodu) oraz udokumentowanie jego poniesienia. Do uznania danego wydatku za koszt nie wystarcza samo posiadanie przez podatnika towaru. Niezbędne jest również wykazanie za pomocą stosownych dowodów, że wydatek na zakup tego towaru został poniesiony. Pod pojęciem poniesienia wydatku należy rozumieć wskazanie przez podatnika dowodów przebiegu transakcji, jej przedmiotu i podmiotu, od których towar został nabyty.
Powyższe wskazania mają charakter oczywisty i niesporny, wobec czego nie wymagają potwierdzenia poprzez cytowanie stanowiska doktryny i judykatury w tym zakresie.
Podobnie poza sporem pozostaje, że o ile co do zasady ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym obciąża organ podatkowy o tyle w zakresie kosztów uzyskania przychodów podatnik ma rolę szczególna, gdyż tylko on, z wyłączeniem organów podatkowych, ma wiedzę o rzeczywistym przebiegu zdarzeń gospodarczych, w tym w zakresie poniesionych wydatków i tylko on może wykazać poniesienie kosztów. Obowiązek ten w szczególności dotyczy osób prawnych, obciążonych obowiązkiem pełnego dokumentowania i ewidencjonowania wszelkich istotnych zdarzeń gospodarczych zarówno w zakresie wydatków jak i przychodów.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie dopełnił ustawowego obowiązku udowodnienia poniesienia wydatku na rzecz M. K. i A J..
Odnośnie zakupów od M. K. rację należy przyznać organom podatkowym, że kluczowe znaczenie ma dowód w postaci prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [....] r., sygn. akt [...] , na podstawie którego rzekomy dostawca złomu M. K. został uznany winnym tego, że w okresie od stycznia 2010 r. do marca 2011 r. działając w ramach jednego czynu zabronionego, w wykonaniu tego samego zamiaru oraz działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw skarbowych kierowanej przez inną osobę w ramach własnej działalności gospodarczej wystawiał w sposób nierzetelny, w tym z inną osobą nierzetelne faktury dotyczące rzekomej sprzedaży złomu, które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, w tym w okresie od [....] r. do 2 lutego 2011 r. wystawił w sposób nierzetelny 5 faktur VAT na rzecz spółki skarżącej na łączną kwotę 713.949,81 zł (odpis wyroku k. 11 i następne akt administracyjnych).
O tym, ze jest to dowód decydujący dla uznania, iż spółka skarżąca nie jest w stanie udokumentować nabycia złomu od M. K. świadczy fakt, że faktury wymienione w cytowanym wyroku karnym to te same faktury, które jako dowód rzekomych transakcji zakupu zakwestionowały ograny podatkowe w rozpoznawanej sprawie.
Sąd Okręgowy w B. w cytowanym wyżej prawomocnym wyroku ustalił i przyjął, że przedmiotowe faktury VAT "nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych". Przestępstwa przypisane M. K. polegały na wystawianiu nierzetelnych faktur VAT. Faktury te nie dokumentowały żadnych zdarzeń w tym sprzedaży złomu przez M. K. na rzecz spółki skarżącej.
Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny.
W rozpoznawanej sprawie sąd administracyjny jest zatem związany nie tylko stwierdzeniem, kto jest sprawcą przestępstwa lecz także i tym, na czym przestępstwo to polegało. Skoro zaś polegało na wystawianiu faktur VAT nie dokumentujących faktycznych sprzedaży to spółka skarżąca nie może w rozpoznawanej sprawie domagać się uznania, że transakcje te jednak miały miejsce w rzeczywistości.
Nie wyklucza to oczywiście możliwości dowodzenia, że spółka skarżąca jednak nabyła złom od M. K.. Jednak jeśli nawet tak się stało to funkcjonowanie w obrocie prawnym cytowanego wyżej prawomocnego wyroku sądu karnego wyklucza możliwość przyjęcia, że miało to miejsce w okolicznościach wskazanych w cytowanych fakturach. Dotyczy to zarówno przedmiotu rzekomego zakupu jak i stron tej transakcji.
Z tych względów organy podatkowe w rozpoznawanej sprawie były uprawnione do zakwestionowania jako kosztów uzyskania przychodów wydatków spółki skarżącej rzekomo udokumentowanych omawianymi fakturami.
Poza tym owa odmowa uznania za koszty przedmiotowych wydatków znajduje także inne uzasadnienie. Jak ustaliły organy podatkowe M. K. zarejestrował działalność gospodarczą w postaci sprzedaży złomu dopiero w marcu 2011 r., a więc po rzekomych dostawach dla spółki skarżącej. Za I kwartał 2011 r nie składał deklaracji w podatku od towarów i usług. Nie zostało ustalone skąd pochodzić miał złom rzekomo sprzedany przez niego spółce skarżącej, zaś sam dostawca nie zatrudniał ludzi i sprzętu, nie dysponował też terenem, na którym mógł prowadzić działalność w zakresie sprzedaży złomu.
Sam zresztą w ramach postępowania karnego przyznał, że jego działalność gospodarcza była fikcyjna, czego wyrazem było między określenie wobec niego zobowiązania w podatku od towarów i usług na podstawie art. 108 ust.1 ustawy o VAT dotyczące między innymi faktur wystawionych dla spółki skarżącej.
W tych warunkach znajduje uzasadnienie stanowisko organów podatkowych, że nie ma żadnych podstaw prawnych by uwzględnić jako koszty podatkowe wydatki poniesione w omawianym zakresie przez spółkę skarżącą.
W tej sytuacji nie może być uznany za zasadny zarzut skargi naruszenia art. 122, 180, 187 i 188 O.p. poprzez nieprzesłuchanie szeregu świadków wymienionych w skardze na okoliczność wykonania czynności objętych przedmiotowym i fakturami VAT. Wnioskowane dowody okazały się bowiem nieprzydatne do stwierdzenia powyższej okoliczności. Organy podatkowe wywiodły, co w całości zostało zaakceptowane przez sąd I instancji, że przedmiotowe transakcje nie miały miejsca w rzeczywistości. Jeśli zatem wnioskowani świadkowie mieliby składać zeznania na okoliczność transakcji sprzedaży złomu pomiędzy M. K. a spółką skarżącą to ponad wszelką wątpliwość nie mogło by to dotyczyć przedmiotowych transakcji. Jeśli zaś miały miejsce inne niż omawiane czynności gospodarcze między wymienionymi stronami to, z braku bliższych danych, pozostają one poza polem rozważań organów podatkowych i sądu administracyjnego w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2011.
Trafnie również organy podatkowe nie uznały za koszty uzyskania przychodu wydatków wynikających z faktur wystawionych przez A J.. Bezsporne jest, że wymieniona osoba mimo, iż rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w sierpniu 2010 r., nigdy, aż do wykreślenia z rejestru podatników VAT z dniem 30 września 2011 r. nie złożyła żadnych deklaracji podatkowych w celu rozliczenia się z budżetem. Pod adresem wskazanym jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej rzekomy dostawca złomu był zameldowany na pobyt czasowy jedynie w okresie od 21.11.1997 r. do 30.11.1998 r. zaś od 12.07.2010 r., to jest od chwili opuszczenia zakładu karnego. Od tej pory pozostaje nieuchwytny.
Jednocześnie z ustaleń organów podatkowych wynika, że nie ujawniono żadnych związków ani współpracy gospodarczej między W. J. a właścicielem posesji w Ł., przy ul. C, skąd następowały rzekome dostawy dla spółki skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że dostawy te jako dotyczące złomu w postaci karoserii pojazdów samochodowych wycofanych z eksploatacji mogły być wykonywane przez podmiot posiadający stosowne uprawnienia, których jak ustalono nie posiadał W. J..
Zgodzić się zatem należy z organami podatkowymi, że całokształt powyższych okoliczności wskazuje, iż przedmiotowe karoserie dostarczała spółce skarżącej inna osoba (inne osoby) z wyłączeniem A J., wobec czego wystawione przez niego faktury nie mogą być podstawą zaliczenia spornych wydatków do kosztów uzyskania przychodu. Faktury te, by stać się podstawą zaliczenia wydatków do kosztów podatkowych muszą wiernie odzwierciedlać rzeczywistość gospodarczą to jest nie tylko przedmiot transakcji lecz także podmioty, będące jej stronami. Skoro W. J., jak trafnie wywiodły organy podatkowe, nie był dostawcą złomu dla spółki skarżącej to faktury te nie dokumentują rzeczywistej transakcji.
Z przyczyn wskazanych wyżej, w odniesieniu do M. K., jak również w stosunku do A J. nie ma racji strona skarżąca podnosząc zarzut naruszenia art. 122, 180, 187 i 188 O.p.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 121 O.p. W szczególności spółka skarżąca nie wykazała na czym miałoby polegać naruszenie zasady zaufania do organów w toku przeprowadzonego postępowania podatkowego. Nie może być przy tym uzasadnieniem dla tego zarzutu okoliczność, że wyniki postępowania dowodowego przyniosły skutek odmienny od oczekiwanego przez stronę skarżącą, polegającego na uwzględnieniu dowodów o braku przedmiotowych transakcji, a w konsekwencji wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodu wydatków na zakup złomu. Sąd I instancji stwierdza, że materiał dowodowego będący podstawą ustaleń organów podatkowych był wystarczający i nie zachodziła potrzeba jego dalszego uzupełniania. Ocena tego materiału dokonana przez organy mieści się w granicach zasady swobodnej oceny dowodów i jako taka zasługuje na aprobatę.
Zaakcentować w tym miejscu wypada, że o zachowaniu bezstronności przez organy podatkowe w rozpoznawanej sprawie świadczyć może fakt, że wyeliminował z przychodów osiągniętych przez spółkę skarżącą tę ich część, która była udokumentowana fakturami wystawionymi na rzecz M. K.. Wykazał w ten sposób konsekwencję traktując jednakowo fikcję prowadzenia działalności gospodarczej przez wymieniona osobę tak w zakresie kosztów jak i przychodów spółki skarżącej. Zmniejszył w ten sposób podstawę opodatkowania przyjmując ją w rzeczywistych rozmiarach.
Nie sposób też uznać za trafny zarzut nieuwzględnienia braku świadomości spółki skarżącej co do przestępczego charakteru działalności M. K.. Odpowiedzialność podatkowa w zakresie podatków dochodowych ma charakter obiektywny, niezależny od winy, świadomości jak też dobrej lub złej woli podatnika. Owe elementy nastawienia psychicznego mogą mieć znaczenie dla prawno podatkowej oceny zachowania podatnika w tzw. podatkach zharmonizowanych, jak np. podatek VAT, lecz nie w podatkach dochodowych, których regulacje ustawowe mają charakter wewnętrzny i nie podlegają harmonizowaniu z ustawodawstwem unijnym.
Stąd też dołożenie (lub też niedołożenie) należytej staranności przy doborze kontrahenta gospodarczego nie ma wpływu na wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych.
Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.
P.C.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło