I SA/Łd 1257/07

Dnia 17 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak Asesor WSA Cezary Koziński Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za marzec, sierpień i wrzesień 2003 roku 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy W. 21 kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych, powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją nr [...]z dnia [...] roku orzekł o odpowiedzialności K. W. za zobowiązania podatkowe Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. spółka z o.o. z siedzibą w S. w zakresie podatku od towarów i usług za marzec, sierpień, wrzesień 2003 roku – w kwocie 41.759 złotych wraz z odsetkami w kwocie 20.749 złotych. W odwołaniu K. W. wniósł o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów oraz uchylenie zaskarżonej decyzji. Organowi podatkowemu zarzucił, iż w sposób wygodny dla siebie dopuścił dowód w postaci pisma Komornika Sądowego z dnia 5 lutego 2007 roku. Twierdzi, ze dowód ten wymaga dodatkowego postępowania w sprawie. Wskazał, że obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w S. i nie ma dostępu do dokumentacji prawnej i księgowej Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. sp. z o.o., zatem postępowanie powinno być zawieszone na podstawie art. 201 §1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. K. W. wskazał podmiot gospodarczy "A" S.A., którego wierzytelność wobec Przedsiębiorstwa Budowlanego K. W. spółka z o.o. w części powinna zaspokoić zobowiązania podatkowe i należne odsetki. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] roku Nr [...], działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 53 § 3, art. 107 §1 i § 2 pkt 2 lit. a, art. 116 Ordynacji podatkowej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia podjętego w przedmiotowej sprawie stanowi art.116 Ordynacji podatkowej. Za zaległości podatkowe spółek kapitałowych odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie ich zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko podatnikowi okaże się bezskuteczna. W przepisie art.116 §1 cytowanej ustawy prawodawca określił również wyjątki od tej zasady, albowiem członek zarządu m.in. spółki z o.o. może skutecznie uwolnić się od odpowiedzialności za długi podatnika jeżeli wykaże, że: we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości, albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy bądź też wskaże on mienie, z którego jest możliwa egzekucja. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż organ podatkowy I instancji wykazał istnienie przesłanek zezwalających na przeniesienie na K. W. odpowiedzialności za zaległe zobowiązania Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. spółka z o.o. Przesłanką mającą wpływ na możliwość orzekania o odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej jest stwierdzenie bezskuteczności postępowania egzekucyjnego wobec podatnika, którym w przedmiotowej sprawie jest Przedsiębiorstwo Ogólnobudowlane K. W. spółka z o.o. Stwierdzenie tego faktu dotyczy całego majątku podatnika. Organ egzekucyjny musi zatem wyczerpać wszelkie możliwe instrumenty postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie udowodniono bezskuteczność postępowania egzekucyjnego wobec Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. spółka z o.o. Podejmowane czynności mające na celu wyegzekwowanie od dłużnika zaległości podatkowych, skierowane zostały do wszystkich, ujawnionych składników majątku podatnika, a także wskazanych wierzytelności. Zaległości objęte zaskarżoną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. powstały w wyniku nie uregulowania przez Przedsiębiorstwo Ogólnobudowlane K. W. spółka z o.o., w ustawowych terminach płatności, zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług wykazanych w deklaracjach VAT-7 za miesiące: marzec, sierpień i wrzesień 2003 roku. Organ podatkowy stwierdził, że mimo działań podejmowanych przez Komornika Sądowego nie udało się wyegzekwować należności od dłużnika, postanowieniem nr [...] z dnia 27 marca 2007 roku umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. spółka z o.o. oraz zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze. Komornik Sądowy bowiem stwierdził, iż egzekucja z ruchomości, rachunków bankowych i wierzytelności jest bezskuteczna. Pismem Nr [...]z dnia 19 czerwca 2007 roku "A" S.A. w W. wskazała, iż P.O. K. W. spółka z o.o. z siedzibą w S. na dzień sporządzenia tego pisma nie posiada wymagalnych wierzytelności względem tejże spółki akcyjnej. Dodatkowo Komornik Sądowy w piśmie [...] z dnia [...]r. wyjaśnił, iż do wierzytelności w/w dłużnika od "A" S.A. została skierowana egzekucja, która okazała się nieskuteczna w związku z dokonaną cesją na rzecz firmy "B". Organ podkreślił, że kwestia wierzytelności "A" S.A. wobec Przedsiębiorstwa Budowlanego K. W. spółka z o.o., na które wskazał w odwołaniu K. W. została ostatecznie wyjaśniona już w 2004r. Skoro zatem dłużnik dokonał cesji wierzytelności na rzecz innego podmiotu gospodarczego ponad trzy lata wcześniej, brak jest podstaw dochodzenia ich od "A" S.A. Warunkiem bowiem prowadzenia postępowania egzekucyjnego z wierzytelności jest jej faktyczne istnienie. Podobna sytuacja ma miejsce również w przypadku wierzytelności przypadającej od firmy "C" J. K. W wyniku podejmowanych działań, Komornik Sądowy stwierdził, iż postępowanie egzekucyjne w tym zakresie jest bezskuteczne. Wskazał, że Przedsiębiorstwu Budowlanemu K. W. Sp. z o.o. nie przysługiwały i nie przysługują wobec Firmy "C" J. K. żadne wierzytelności. Mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ podatkowy stwierdził, że K. W. pełnił obowiązki członka zarządu Przedsiębiorstwa Budowlanego K. W. spółka z o.o. w przedmiotowym okresie. W piśmie z dnia [...]r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. Sąd G. [...] Wydział Krajowego Rejestru Sądowego I Sekcja wskazał, iż Przedsiębiorstwo Budowlane K. W. spółka z o.o. postanowieniem wydanym w dniu [...] r., sygn. akt [...] zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego pod nr [...]. Dodatkowo Sąd potwierdził, iż zarząd spółki jest jednoosobowy, a Prezesem Zarządu, od dnia jej powstania do dnia 12.09.2006r., tj. do dnia sporządzenia przedmiotowego pisma, jest pan K. W. Organ stwierdził, iż dowody zgromadzone w sprawie niezbicie świadczą o tym, iż zobowiązany pełnił obowiązki członka zarządu w czasie powstania zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące marzec, sierpień i wrzesień 2003 roku. Organ podatkowy uznał, iż w toku prowadzonego postępowania w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatnika K. W. nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, iż skutecznie zostały wypełnione warunki uwalniające go od tej odpowiedzialności, a określone w art. 116 §1 Ordynacji podatkowej. W zakresie złożonego podania o otwarcie postępowania układowego organy podatkowe ustaliły, że zostało zwrócone wnioskodawcy. Następnie Sąd uznał, iż wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości nieodpowiadający wymogom określonym w ustawie lub nienależycie opłacony zwraca się bez wzywania o uzupełnienie lub opłacenie wniosku, albowiem przepisy te nie przewidują wzywania dłużnika do uzupełnienia braków złożonego wniosku. W związku z powyższym Sąd orzekł o zwróceniu przedmiotowego wniosku dłużnikowi, tj. Przedsiębiorstwu Budowlanemu K. W. spółka z o.o. W wyniku zażalenia Sąd Okręgowy w Ł. [..]Wydział Gospodarczy nie podzielił stanowiska dłużnika i postanowieniem z dnia [...]r., sygn.akt [...] orzekł o oddaleniu zażalenia Przedsiębiorstwa Budowlanego K. W. spółka z o.o. W piśmie z dnia [...]r., sygn.akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. Sąd G. [...]Wydział Krajowego Rejestru Sądowego I Sekcja wskazał, iż postanowieniem z dnia [....]r. Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. Sąd G. [..] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Budowlanego K. W. spółka z o.o. Z powyższego wynika, iż wnioski składane przez dłużnika reprezentowanego w osobie pana K. W. były bezskuteczne. Warunkiem zwolnienia członka zarządu od odpowiedzialności za długi podatnika jest wyłącznie prawidłowy i prawnie skuteczny wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania układowego. Skutków takich nie wywiera wniosek zwrócony lub odrzucony przez sąd, wniosek prawnie nieskuteczny. W skardze z dnia [...]roku K. W. wniósł o unieważnienie powyższej decyzji oraz uznanie przesłanek wynikających z art. 201 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Wskazał, że nie jest w stanie przedstawić żadnych dowodów przeciwko postępowaniu egzekucyjnemu, bowiem przebywa w zakładzie karnym. Nie zgodził się z twierdzeniem organów podatkowych, że Przedsiębiorstwo Ogólnobudowlane Sp. z o.o. K. W. dokonywało wyprzedaży majątku ruchomego dla innych firm. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] roku Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Na wstępie należy przypomnieć, że kwestia odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych uregulowana jest w art. 116 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2005 roku nr 8, poz. 60). Dla ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2004 roku, sygn. akt III SA/Wa 209/04, M. Pod. 2005, nr 4, s. 30). Analizując przesłanki konieczne dla uznania odpowiedzialności K. W. za zaległości podatkowe Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. sp. z o.o. za zaległości podatkowe należy uznać, że organy podatkowe właściwie przeprowadziły postępowanie podatkowe. Po pierwsze – egzekucja z całego majątku spółki okazała się bezskuteczna. Z akt administracyjnych wynika, że komornik sądowy podejmował szereg czynności zmierzających do wyegzekwowania należności od przedmiotowej Spółki. Komornik sądowy wielokrotnie wskazywał, że K. W. utrudniał przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a tym samym wyegzekwowanie należności. Należy podkreślić, iż egzekucja wierzytelności wskazanych przez K. W. od firmy "C" J.K. również nie przyniosła oczekiwanych efektów, komornik sądowy przedstawił pismo nr [...] z dnia 26 stycznia 2007 roku, z którego wynika, że przedmiotowej Spółce nie przysługują wobec Spółki "C" żadne wierzytelności. Z pisma tego wynika również, że w trakcie realizacji robót doszło do rozwiązania umowy zawartej w dniu 30 marca 2001 roku oraz rozliczenia robót według zasad określonych w umowie. Roszczenia regersowe J. K. są uzasadnione i na tyle wysokie, że dłużnikowi już wcześniej zabrakło majątki dla ich zaspokojenia. Natomiast w zakresie wierzytelności, które wskazał K. W. przysługujących od spółki "D" K.K., organ odwoławczy uznał, iż kwestia ta pojawiła się dopiero na etapie wnoszenia skargi, przy wniosku o zawieszenie postępowania na podstawie art. 201 §1 Ordynacji podatkowej. Jednak nie stanowi to podstawy do zawieszenia postępowania. Organy podatkowe słusznie oceniły brak wymagalności wierzytelności wskazanych przez skarżącego: od "A" S.A. w W., "C" J. K., jak również od "D" K. K., która wynika z pism Komornika sądowego. Zajęcie wierzytelności przysługujących od "D" K.K. okazało się nieskuteczne ze względu na dokonane przez dłużnika cesje. Dłużnik przed zajęciem wystawił faktury i pobrał należne środki, bądź też dokonał cesji wierzytelności na pokrycie swoich zobowiązań wobec innych podmiotów gospodarczych. Wobec braku możliwości prawnych jak i faktycznych do skutecznego egzekwowania należności od dłużnika, czyli Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. i zaspokojenia roszczeń wierzyciela, komornik sądowy postanowieniem z dnia 27 marca 2007 roku nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne. Komornik sądowy podjął ze swej strony wszelkie możliwe działania zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia podatnika. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego K. W. miał możliwość wykazania mienia dłużnika, czego jednak nie uczynił, a wręcz przeciwnie utrudniał prowadzone wobec dłużnika postępowanie. Po drugie, organy podatkowe skutecznie wykazały, że zaległości podatkowe powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że K. W. pełnił w okresie marzec, sierpień, wrzesień 2003 roku obowiązki prezesa zarządu. Z pisma z dnia 12 września 2006 roku sygn. akt [...] wynika, że postanowieniem z dnia [....] roku Przedsiębiorstwo Ogólnobudowlane K. W. sp. z o.o. zostało wpisane do Krajowego Rejestry Sądowego po nr [...], zarząd spółki jest jednoosobowy, a prezesem zarządu od dnia powstania do dnia przesłania informacji jest K. W. W ocenie Sądu powyższe dwie przesłanki przesądzające o odpowiedzialności K.W. za zaległości podatkowe zostały przez organy podatkowe wykazane. Aby można było orzec o odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej koniecznym jest, by organ podatkowy wykazał jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, bowiem ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu (por. wyrok NSA z 6 marca 2003 roku sygn. akt SA/Bd 85/03 Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2003, z . 4, poz. 93). Natomiast uwolnienie od przedmiotowej odpowiedzialności przepis art. 116 uzależnia od tego, czy członek zarządu "wykaże" istnienie przesłanek negatywnych lub "wskaże" mienie spółki umożliwiające egzekucję należności podatkowych. Nie oznacza to klasycznego ciężaru udowodnienia pewnych okoliczności spoczywającego na członku zarządu, lecz wymaga się wykazania pewnej inicjatywy, aktywności procesowej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Przedsiębiorstwo Ogólnobudowlane K. W. sp. z o.o. złożyła w dniu 17 września 2003 roku wniosek o otwarcie postępowania układowego, lecz nie spełniał on wymogów formalnych i został zwrócony. Na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60, poz. 535) Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. uznał, że wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości nie odpowiada wymogom określonym w ustawie. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie na powyższe zarządzenie o zwrocie. Jednocześnie w piśmie z dnia 12 września 2006 roku Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. poinformował o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego K. W. sp. z o.o. Z powyższego wynika, iż wnioski składane przez skarżącego były bezskuteczne i postępowanie upadłościowe nie zostało przeprowadzone. Na marginesie należy zaznaczyć, że w ocenie Sądu organy podatkowe zebrały materiał dowodowy zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 122, bowiem stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości oraz art. 187 Ordynacji podatkowej. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 cytowanej ustawy oraz § 18 punkt 1a i § 6 punkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) D.T.