I SA/Łd 1308/15

Dnia 8 grudnia 2015 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – S. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. S. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 rok. W związku z powyższym wnioskiem zarządzeniem z dnia 12 listopada 2015 roku zobowiązano pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na właściwym formularzu urzędowym (PPF), określonym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U z 2015 r., poz. 1257) i do nadesłania tegoż wniosku do Sądu - w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego, jego rodziców oraz brata rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, wskazania kwoty dochodu osiąganego przez rodziców i brata skarżącego, określenie aktualnej kwoty wydatków przeznaczanych miesięcznie przez rodzinę na opłaty eksploatacyjne i utrzymanie oraz nadesłanie odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W wykonaniu powyższych wezwań skarżący w złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i 23-letnim bratem M.. Do rodziców należy gospodarstwo rolne o pow. około 7 ha i dom w S. o pow. 150 m2. Łączny dochód rodziny wynosi 4.800 zł, a miesięczne wydatki na opłaty eksploatacyjne i utrzymanie rodziny zamykają się kwotą rzędu 2.000 zł – 2.500 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pomaga rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym, za pomoc otrzymuje jedzenie i możliwość nieodpłatnego zamieszkiwania wraz z nimi. Obecnie nie posiada żadnego stałego źródła utrzymania, nie osiąga też żadnych dochodów z innych źródeł. Toczące się postępowania załamały go psychicznie, cierpi na depresję i nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Do wniosku zostały załączone dodatkowe dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Referendarza sądowego, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Jednocześnie wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawionych dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i 23-letnim bratem M.. Rodzice utrzymują się z gospodarstwa rolnego o pow. około 7 ha, a ich średni miesięczny dochód wynosi ok. 3.000 zł. Do rodziców skarżącego należy dom w S. o pow. 150 m2. Skarżący pomaga rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym, pozostaje na ich utrzymaniu i nie ponosi opłat za mieszkanie. Obecnie nie posiada żadnego stałego źródła utrzymania, nie osiąga też żadnych dochodów z innych źródeł. Cierpi na depresję i nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Wydatki rodziny skarżącego na opłaty eksploatacyjne zamykają się kwotą rzędu około 2.000 – 2.500 zł. Brat skarżącego osiąga dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. 1.800 zł brutto. Saldo należącego do niego rachunku, w badanym okresie, opiewa na kwotę 12.100,05 zł (vide: wyciąg z dnia 23 listopada 2015 roku). Jednocześnie saldo rachunku ojca skarżącego na dzień 30 września 2015 roku stanowi kwotę 17.797,50 zł i środki te figurują jako "wolne". Podkreślić przy tym należy, że z uwagi na zagraniczny wyjazd ojca skarżący nie przedstawił aktualnych wyciągów bankowych z jego rachunku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał bowiem dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazana dobra sytuacja majątkowa rodziny znajduje potwierdzenie w wyciągach bankowych z rachunków należących do brata i ojca skarżącego. Niewątpliwie środki zgromadzone na tych rachunkach kilkakrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi w niniejszej sprawie (5.977 zł). Wobec tak kształtującej się sytuacji majątkowej rodziny skarżącego nie sposób uznać, że skarżący znajduje się na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia dla utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, a tym samym uzasadniała zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jednocześnie nie kwestionując przyczyn braku osiągania dochodu przez skarżącego, referendarz sądowy podziela w niniejszej sprawie ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że koszty sądowe – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, a taką niewątpliwie kolejność wyznacza im skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, mimo dobrej sytuacji majątkowej jego rodziny, umożliwiającej mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tymczasem strona postępowania ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których - zdaniem referendarza sądowego - wobec sytuacji materialnej członków rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, skarżący nie należy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.