I SA/Łd 1309/13

Dnia 6 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić skarżącej I. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 8 października 2013 roku I. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 4005 zł podatniczka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazał, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są jej dochody z tytułu zatrudnienia na stanowisku pracownik biurowy w wysokości 800 zł miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 56 m2, w którym zamieszkuje, nieruchomości rolnej o powierzchni 2, 16 ha, trzech samochodów zabytkowych ora samochodu Jeep Grand Cherokee rocznik 2005. Wnioskodawczyni wskazała, że obecnie jest wspomagana finansowo przez rodziców oraz babcię ma zablokowany rachunek bankowy na kwotę 1.000.600 zł, nie może spieniężyć samochodów zabytkowych ani mieszkania na poczet kosztów sądowych zaś samochód Jeep jest zajęty przez komornika. Z uwagi na fakt, iż zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości finansowych skarżącej pełnomocnik strony został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącej za rok 2012; wskazanie wartości posiadanego majątku (mieszkanie, nieruchomość rolna, samochody); udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę z okresu ostatnich trzech miesięcy, nadesłanie zaświadczenia z właściwego Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich do rolnictwa ze środków UE, bądź o niewystępowaniu z wnioskiem o ich otrzymanie, udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawczyni; nadesłanie wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych skarżącej za ostatnie 2 miesiące, wskazanie wysokości wsparcia finansowego uzyskiwanego od rodziców oraz babci. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni oświadczyła, że nie była zatrudniona w okresie ostatnich trzech miesięcy, nie starała się o żadne dopłaty z ARiMR przedłożyła dowody zajęcia rachunków bankowych na łączną sumę 982.753 zł oraz 163.009 USD. Z nadesłanego zeznania podatkowego skarżącej za 2012 rok wynika, że nie osiągnęła żadnych dochodów. Wartość posiadanego majątku. wnioskodawczyni oszacowała na kwotę ok. 344.000 zł. Udokumentowane wydatki eksploatacyjne wnioskodawczyni zamykają się kwota ok. 700 zł miesięcznie (czynsz za mieszkanie, energia elektryczna, telewizja i Internet), do tego dochodzi opłata za telefon komórkowy w wysokości ok. 80 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że co miesiąc od rodziców uzyskuje wsparcie w wysokości 100 zł, a od swojej babci 500 zł co jakiś czas, nadesłała także 2 umowy darowizny z 7 sierpnia 2013 r. na podstawie których została przez swojego ojca oraz babcię obdarowana kwotą po 9.600 złotych. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów uznając, że skarżąca nie przedstawiając wszystkich żądanych dokumentów uniemożliwiła ocenę swojej rzeczywistej kondycji finansowej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik strony zarzucił postanowieniu referendarza naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez nieprawidłowe ustalenie, że kondycja finansowa skarżącej pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że wbrew ocenie referendarza skarżąca przedstawiła kompleksowe dane co do swojej sytuacji finansowej, stanu majątku i źródeł utrzymania. Zarzucono, iż w sprawie pominięto kluczową dla prawidłowego ustalenia sytuacji finansowej kwestię zajęcia rachunków bankowych skarżącej na kwotę 982.753,82 zł oraz 163.009,23 USD, czego konsekwencją jest brak przepływów finansowych na tych rachunkach oraz podkreślono, że skarżąca utrzymuje się z darowizn pochodzących od najbliższych, które zostały złożone na wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem rozpoznanie jej wniosku sprowadza się do ustalenia, czy spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi więc wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana, zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4005 zł. Wskazać również należy, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09). Dokonując oceny powołanych przez skarżącą w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie okoliczności przede wszystkim należy wskazać, iż nie zostały przedłożone wszystkie zażądane w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumenty, które pozwoliłyby Sądowi na dokonanie wyczerpującej i nie budzącej wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. W ocenie Sądu zebrane w niniejszej sprawie informacje nie są wystarczające dla prawidłowej oceny, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Jeżeli zatem oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W tym kontekście warto jednoznacznie podnieść, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem brak wyciągów z rachunku bankowego za pośrednictwem którego skarżąca dokonuje comiesięcznych opłat za mieszkanie i telefon, a także brak należytego wyjaśnienia pochodzenia kwoty 800 zł przeznaczonej na utrzymanie strony oraz fakt, iż we wniosku (z dnia 13 listopada 2013 r.) o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż kwotę tę uzyskuje pracując jako pracownik biurowy, podczas gdy w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. udzielonej w dniu 3 grudnia 2013 r. pełnomocnik strony stwierdził, iż I. K. nie była zatrudniona w okresie ostatnich trzech miesięcy czynią w ocenie Sądu niewiarygodnym oświadczenie strony o braku jakichkolwiek środków, którymi mogłaby pokryć koszty procesu. Za nieuwzględnieniem wniosku strony przemawia dodatkowo w ocenie Sądu również fakt posiadania przez skarżącą znacznego majątku, który przez nią samą został oszacowany na ok. 344.000 zł. Majątek ów stanowi mieszkanie o wartości 56 m², w którym strona zamieszkuje, nieruchomość rolna o pow. 2.16 ha oraz trzy zabytkowe samochody, a także Jeep Grand Cheronee rocznik 2005. W tym miejscu wypada podkreślić, że dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości, czy też ruchomości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Sąd w pełni podziela przy tym stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05, opubl. CBOiIS, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Zatem, mając na uwadze przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd podkreśla również, iż ma świadomość, ze zajęcie rachunków bankowych skarżącej na tak znaczne kwoty (982.753 zł oraz 163.009 USD) stanowi dla strony poważne utrudnienie, nie może jednak przesądzać o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza w świetle realiów niniejszej sprawy. Dodatkowo znaczna kwota darowizny (19.200 zł) otrzymana od najbliższych w sierpniu 2013 r. w zestawieniu z ponoszonymi przez skarżącą comiesięcznymi wydatkami w ocenie Sądu pozwala stwierdzić, iż jest ona w stanie ponieść koszty zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. AK.