I SA/Łd 1309/13

Dnia 14 kwietnia 2015 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej I. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z 6 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił I. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku ustalającą skarżącej zobowiązanie podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od odchodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego miesięczne koszty utrzymania zamykają się kwotą ok. 800 zł. Mimo wezwania strona nie przedstawiła wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, za pośrednictwem którego dokonuje opłata za mieszkanie i telefon nie wskazała też w sposób jednoznaczny źródeł pokrycia wydatków jej gospodarstwa domowego twierdząc, że od rodziców otrzymuje 100 zł miesięcznie zaś od babci 500 zł co jakiś czas. Strona wskazała też na dwie darowizny od najbliższych w sierpniu 2013 roku na łączną kwotę ok. 19.000 zł. Sąd podkreślił, że wnioskodawczyni posiada majątek, który przez nią samą został oszacowany na ok. 344.000 zł. Majątek ów stanowi mieszkanie o powierzchni 58 m², w którym strona zamieszkuje, nieruchomość rolna o pow. 2.16 ha oraz trzy zabytkowe samochody, a także Jeep Grand Cheronee rocznik 2005. W ocenie sądu dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości, czy też ruchomości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie, także kwota otrzymanych darowizn w zestawieniu z ponoszonymi przez skarżącą comiesięcznymi wydatkami w ocenie sądu pozwalała na poniesienie przez skarżącą kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Postanowieniem z 1 kwietnia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie I. K. na postanowienie z 6 lutego 2014 roku o odmowie przyznania prawa pomocy argumentując, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. NSA podkreślił, że skarżąca została wezwana do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych na wcześniejszym etapie postępowania i nie wywiązała się z tego obowiązku choćby w części, co wobec wątpliwości dotyczących jej źródeł utrzymania czyni uzasadnionym stanowisko WSA o braku wykazania przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo wartość posiadanego majątku oraz wartość uzyskanych darowizn wbrew twierdzeniom skarżącej wykluczają uznanie, iż spełnia ona przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a Wyrokiem z 15 grudnia 2014 roku Wojewódzki sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I. K.. W dniu 2 marca 2015 roku pełnomocnik skarżącej wystąpił ze skargą kasacyjna od powyższego rozstrzygnięcia, w której ponowił wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są jej dochody z tytułu zatrudnienia na stanowisku pracownik biurowy i zaopatrzeniowy w wysokości 840 zł brutto miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 58 m2, w którym zamieszkuje, nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha, dwóch z posiadanych uprzednio trzech samochodów zabytkowych oraz samochodu Jeep Grand Cherokee rocznik 2005. Miesięczne koszty utrzymania udokumentowane przez skarżącą zamykają się kwotą 650 zł (czynsz, energia elektryczna, telewizja i internet).Wnioskodawczyni wskazała, że jest wspomagana finansowo przez rodzinę wyjaśniła też, że na mocy aktu notarialnego z 23 stycznia 2014 roku podarowała swojemu ojcu działkę nr [...] o powierzchni 1,5 ha położoną w miejscowości P. o wartości 100.000 zł. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie nadesłał wyciągów ze swoich rachunków bankowych oświadczając, że nie są one używane z powodu zajęcia przez komornika. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2012 r.,poz. 270 ze zm.)- dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Odmawiając wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych WSA podkreślił, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania.. Ocenę te podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie skarżącej oraz wskazując, że wartość posiadanego przez stronę majątku oraz wartość uzyskanych darowizn wbrew twierdzeniom skarżącej wykluczają uznanie jej za osobę ubogą. W tym miejscu wskazać należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 roku sygn. akt II OZ 654/08). W obecnie rozpoznawanym, wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy nową okolicznością jest fakt jej pozostawania w stosunku pracy, z którego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 840 zł brutto, a więc już nie tylko pomoc rodziny stanowi źródło utrzymania wnioskodawczyni. Okoliczność ta jednak w żaden sposób nie wskazuje na pogorszenie sytuacji materialnej strony. Nową okolicznością jest także fakt zbycia zabytkowego samochodu marki Cadillac Park Avenue rocznik 1963 o wartości ok. 10.000 zł, mimo że w toku wcześniejszego postępowania strona wskazywała na niemożność sprzedaży tego zabytkowego środka transportu, w celu zgromadzenia środków na koszty procesu. Fakt jego zbycia podważa więc prawdziwość twierdzeń skarżącej co do braku możliwości spieniężenia posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów sądowych. Również za okoliczność świadczącą o pogorszeniu sytuacji materialnej strony nie można uznać darowizny posiadanej uprzednio nieruchomości o powierzchni 1,5 ha i wartości 100.000 zł na rzecz swojego ojca. Zwolnienia od kosztów sądowych nie może uzasadniać okoliczność wyzbycia się przez wnioskodawczynię nieodpłatnie będącego jej własnością majątku nieruchomego. Rozporządzając swoim majątkiem strona powinna mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków umożliwiających pokrycie jej zobowiązań wobec budżetu państwa związanych z trwającym z jej udziałem procesem. Co więcej, z treści art. 897 zd. pierwsze kodeksu cywilnego wyraźnie wynika, iż jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Z powyższych okoliczności wynika więc, że wnioskodawczyni nie jest osobą pozostającą w ubóstwie, bez możliwości uzyskania pomocy materialnej od członków rodziny. (por. np.: postanowienie NSA z 5 lutego 2010 roku sygn. akt I FZ 479/09 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na cbois.nas.gov.pl). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimikolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów procesu z jakichkolwiek źródeł. Podstawą przyznania prawa pomocy nie mogą być jedynie słowne deklaracje wnioskodawczyni o pogorszeniu jej sytuacji materialnej będącej rezultatem wyzbycia się przez nią posiadanego majątku pod tytułem darmym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 170 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Ake.