I SA/Łd 1315/05

Dnia 2 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Świderska (spr.), Sędziowie : Sędzia NSA Paweł Janicki, Asesor WSA Cezary Koziński, Protokolant asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Łd 1315/05 U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. odmówił R. K. umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, powstałych w wyniku zajęcia rachunku bankowego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Oddział ZUS w Ł.. W wyniku zażalenia strony Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, iż warunkiem umorzenia przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych jest spełnienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w artykule 64e § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). W ocenie organu II instancji strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nie udokumentowała też w żaden sposób, iż konieczność uiszczenia kosztów egzekucyjnych doprowadzi jego firmę do upadłości, a zatrudnieni w niej pracownicy stracą pracę. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swego stanowiska stwierdził, iż jego trudna sytuacja materialna powoduje, iż spełnia ustawowe przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jest to tym bardziej uzasadnione, iż ostatnio, na skutek zaniedbań władz samorządowych, uległ wypadkowi, w którym zniszczony został jego firmowy samochód, a także zagrożone zostało jego życie i zdrowie. Wskazał również na istniejące, jego zdaniem, nieprawidłowości w istniejącym systemie ubezpieczeń zdrowotnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., przytaczając argumenty podniesione już w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna o tyle, że skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia choć z inych przyczyn niż wskazane przez podatnika Zgodnie z art. 64e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie zaś do § 2 koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, bądź ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W myśl art. 17 § 1 oraz art. 18 ww. ustawy rozstrzygnięcie w tym zakresie winno zostać wydane w formie postanowienia, w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że postanowienie wydane w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy organom egzekucyjnym do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu egzekucyjnego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie postanowienia musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą – z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 1999 r., sygn. akt I SA/Lu 478/98, sygn. akt FSK 2211/04 publ. Biul. Skarb, z 1999 r. nr 6, poz. 30). Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Z kolei uzasadnienie takich decyzji (postanowień), szczególnie negatywnych dla podatnika, powinno szczegółowo wskazywać także przyczyny, dla których organ instytucji tej nie zastosował, pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji (postanowienia) uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, publ. POP z 2004 r., nr 4, poz. 77). Uprawnienie organu administracji państwowej do wydania decyzji uznaniowej nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości lub w części. Ograniczenie kontroli sądowej do badania zgodności postanowienia z prawem (a nie z punktu widzenia słuszności i celowości) nie oznacza, że Sąd bada jedynie, czy wydanie postanowienia w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego. Sąd Administracyjny ma obowiązek zbadać i ocenić, czy organ egzekucyjny, a także organ wyższego stopnia, prawidłowo zinterpretował pojęcie nieostre na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie (por. wyrok, NSA z 25 lutego 1983 r., sygn. akt II SA 2075/82, publ. OSP z 1983 r., nr 7 poz. 143). Negatywne rozstrzygnięcie, szczególnie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być szczególnie przekonywująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. W rozpatrywanej sprawie zarówno organ egzekucyjny, jak i organ wyższego stopnia w stosunku do organu egzekucyjnego, uznały, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Jednakże w żaden sposób nie wykazały, by twierdzenie takie było uzasadnione. W sprawie w ogóle nie ustalono sytuacji finansowej i rodzinnej strony. Co więcej – nie ustalono, a przynajmniej akta sprawy informacji takiej nie zawierają, jaka jest wysokość kosztów egzekucyjnych, których umorzenia domaga się strona. Tym samym nie była możliwa prawidłowa i pełna ocena występowania, bądź nie, przesłanek uzasadniających odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zwalnia organów od obowiązku dokonania oceny wszystkich przesłanek, nawet jeżeli potwierdzenie istnienia przesłanek umorzeniowych nie skutkuje obowiązkiem rozstrzygnięcia dla strony korzystnego (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2000 r., I SA/Gd 2722/98, Glosa 2002/5, str. 45). Umorzenie należności organu egzekucyjnego z tytułu poniesionych kosztów egzekucyjnych z pewnością nastąpić może jedynie w wypadkach wyjątkowych, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Jednakże w przedmiotowej sprawie nie dokonano obiektywnej i nieprzekraczającej granic uznania administracyjnego oceny występowania przesłanek określonych w art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a tym samym naruszono art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest przede wszystkim ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale następnie prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. Ani stan faktyczny, ani norma prawna, według której organ ocenia prawotwórczość faktów, nie są w stanie gotowym. Należy dokonać ich poszukiwania według obowiązujących reguł proceduralnych (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Lu 1608/98, niepubl.). Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., rozpatrując ponownie sprawę, ustali wysokość kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu od strony, a następnie dokona analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Dopiero wówczas, kierując się ustawowymi przesłankami zbada zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych, wyda rozstrzygnięcie, podając wyczerpujące motywy, którymi się kierował. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - pkt 2 wyroku. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności, orzekanie o wstrzymaniu wykonania decyzji jest bezprzedmiotowe (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).