I SA/Łd 1363/13

Dnia 13 lutego 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – A. P. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od powyższej skargi w kwocie 956 zł skarżący złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem prawa użytkowania wieczystego zabudowanej działki o pow. 1,94 ha w T. Koszty utrzymania tej nieruchomości wynoszą miesięcznie ok. 11.000 zł. Jednocześnie skarżący podał, że osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 5.000 zł brutto miesięcznie. Wyjaśnił przy tym, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie budowy jachtów. Koszty wynagrodzenia 5 pracowników wynoszą 8.000 zł miesięcznie, a ponadto obsługa rachunkowa to wydatek stanowiący kwotę 750 zł brutto miesięcznie. Z uwagi na światowy kryzys popyt na towary luksusowe (w tym jachty) drastycznie spadł. W związku z tym skarżący podkreślił, że sprzedaje obecnie ok. 6-7 jachtów rocznie, podczas gdy przed kryzysem produkcja kształtowała się na poziomie ok. 50 jachtów rocznie. Wskazał także, iż spłaca dwa kredyty, których łączny koszt miesięczny wynosi ok. 19.000 zł i znacznie przekracza wysokość jego dochodów. Dodał przy tym, że ciążą na nim zobowiązania wobec ZUS (ok. 15.300 zł), Urzędu Miasta (30.000 zł – z tytułu podatku od nieruchomości), innych wierzycieli (ok. 70.000 zł). Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2013 roku wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i lokat bankowych (także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) - za ostatnie 3 miesiące, szczegółowe wyjaśnienie kwestii posiadania składników majątkowych w postaci budynków i innych nieruchomości oraz rzeczy ruchomych objętych zaskarżoną decyzją, nadesłanie deklaracji podatkowych VAT-7 skarżącego za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, przedstawienie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za 2012 rok, nadesłanie dokumentów potwierdzających zobowiązania skarżącego z tytułu kredytów, pożyczek, zaległości publicznoprawnych, faktur itp., wskazanych we wniosku oraz wskazanie kwoty źródła finansowania wydatków związanych z powyższymi zobowiązaniami - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 28 stycznia 2014 roku nadesłał dokumenty i informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącego. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wyjaśnić przede wszystkim należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Przy czym dokonywana w tym kontekście ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że uzyskuje on lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jak podaje, nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem prawa użytkowania wieczystego zabudowanej działki o pow. 1,94 ha w T. Aczkolwiek z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący w 2011 roku oprócz ruchomych składników majątkowych (np. łodzi motorowej, samochodu Toyota ETM 64T, samochodu ciężarowego) o wartości 200.000 zł, nabył także liczne budynki murowane (stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności) o wartości netto 1.400.370 zł. Skarżący nie wyjaśnił wprawdzie kwestii aktualnego posiadania tych składników majątkowych, niemniej jednak fakt posiadania tych składników majątkowych wydaje się być bezsporny, znajduje bowiem potwierdzenie w przedstawionych opłatach związanych z utrzymaniem nieruchomości, które skarżący oszacował na kwotę ok. 11.000 zł (w tym: koszty związane z ogrzewaniem, opłatami za energię elektryczną, wodę, gaz, podatek od nieruchomości, koszty remontów i konserwacji). Jednocześnie z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że przychody skarżącego w okresie od sierpnia – grudnia 2013 roku kształtowały się odpowiednio: 5.290 zł (sierpień), 279.298 zł (wrzesień), 7.329 zł (październik), 32.953 zł (listopad) i 30.423 zł (grudzień). Skarżący, jak podaje, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie budowy jachtów osiąga dochód w kwocie 5.000 zł brutto miesięcznie. Ponosi przy tym koszty wynagrodzenia 5 pracowników w łącznej kwocie 8.000 zł miesięcznie, a ponadto koszty obsługi rachunkowej w wysokości 750 zł brutto miesięcznie. Obciążenie budżetu skarżącego stanowią dodatkowo raty kredytowe, których łączny koszt miesięczny wynosi ok. 19.000 zł, a ponadto zobowiązania wobec ZUS (ok. 16.531,15 zł), Urzędu Miasta (30.000 zł – z tytułu podatku od nieruchomości), innych wierzycieli (ok. 70.000 zł). Łącznie te obciążenia zamykają się kwotą ok. 19.000 zł z tytułu miesięcznych rat kredytowych oraz łączną kwotą pozostałych zobowiązań w wysokości ok. 116.551 zł. Zobowiązania te, jak oświadczył skarżący, spłaca z bieżących dochodów firmy. Jednocześnie analiza zawiadomienia o stanie środków na rachunkach bankowych, nadesłanego w miejsce wymaganych przez Referendarza sądowego wyciągów bankowych z okresu 3 miesięcy, dowodzi, że w okresie składania wniosku o przyznanie praw pomocy (stan na dzień 31.12.2013 r.) na rachunku skarżącego (konto "BIZNES START") znajdowała się kwota 13.203,14 zł, a saldo drugiego rachunku ("RACHUNEK BIZNES EUR") opiewało na kwotę 560,67 EUR. Niewątpliwie zgromadzone na tych rachunkach środki znacznie przekraczają kwotę wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 956 zł. Ponadto z nadesłanego zestawienia ("zapisy w buforze rok 2013") wynika, że w 2013 roku przychód skarżącego stanowił kwotę 1.484.484,53 zł, przy łącznej kwocie wydatków wynoszącej 834.016,95 zł. Również te dane potwierdzają dobrą kondycję finansową skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Referendarza sądowego skarżący nie wykazał bowiem dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Co więcej, fakt posiadania na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości znacznie przekraczającej kwotę wpisu od skargi przesądza jednoznacznie, iż sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jednocześnie nie bez znaczenia dla powyższej oceny sytuacji majątkowej skarżącego pozostaje fakt posiadania licznych składników majątkowych, w tym zwłaszcza budynków szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji przyjąć bowiem należy, że skarżący posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych, choćby poprzez ich wynajęcie bądź ewentualne zaciągnięcie niezbędnych kredytów bankowych, dla których ów majątek mógłby zostać wykorzystany jako zabezpieczenie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 507 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04). Ponadto podkreślić należy, że wbrew oczekiwaniom skarżącego koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem dopiero po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków, jak np. rat kredytowych i innych należności związanych z utrzymaniem nieruchomości. Strona ma bowiem obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Referendarza sądowego, skarżący w świetle przedstawionej sytuacji materialnej nie należy. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, aby skarżący nie był w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. AK.