I SA/Łd 1481/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Świderska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędzia NSA Teresa Porczyńska Protokolant: Tomasz Spodziewała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2009 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. 1. oddala skargę 2. przyznaje i nakazuje wypłacić adwokatowi M. B. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 zł (siedemnaście) złotych stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa. I SA/Łd 1481/08 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 5 lutego 2008 r. A.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności określonych decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 sierpnia 2007 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za długi firmy A Sp. z o.o., którą to decyzją został zobowiązany do uregulowania zadłużenia za okres od 5 kwietnia 2002 r. do 26 listopada 2002 r. w wysokości 76.909,22 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że zgodnie z wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 14 marca 2002 r. Prezesem Spółki A była I.W.. Z dniem 5 kwietnia 2002 r. powołano na Prezesa Spółki A jego osobę (wpisu do KRS-u dokonano 20 czerwca 2002 r.). A.K. wyjaśnił, że do tego czasu wszelkie dokumenty podpisywała I.W. oraz, że w czasie jej urlopu (w maju 2002 r.) podpisywał dokumenty Spółki, jednak wraz z jej pieczątką i znakiem "wz" przy podpisie. A.K. w dalszej części wniosku wskazał, że od dnia 2 lipca 2002r. (przez okres trzech miesięcy) przebywał na delegacji w Niemczech. Po powrocie do kraju, dnia 1 października 2002 r. doznał udaru mózgu. Z uwagi na zły stan zdrowia, postanowił zrezygnować z funkcji Prezesa Spółki A i w dniu 30 października 2002 r. wysłał pismo do wspólników Spółki z prośbą o odwołanie go z zajmowanego stanowiska. Nadto podniósł, że od czasu udaru przebywał na zwolnieniu lekarskim, później świadczeniu rehabilitacyjnym (do 4 marca 2004 r.), a obecnie jest na rencie inwalidzkiej. Nadmienił, że do dnia dzisiejszego łącznie miał trzy udary. Wnioskodawca wskazał, że od 1 października 2002 r. jego kontakt ze Spółką był tylko telefoniczny, ponieważ stan zdrowia nie pozwalał mu na chodzenie i przyjazdy do Warszawy. Wobec powyższego nie mógł być odpowiedzialny za dokonywanie zapłaty składek. Ponadto nadmienił, że w Spółce, na stanowisku Dyrektora Generalnego zatrudniona była właścicielka większości udziałów A.D., która decydowała o obrocie środków finansowych Spółki oraz zapłatach. Wnioskodawca podał, że jego miesięczne dochody wynoszą 1.403,01 zł brutto, przy czym, z kwoty tej dokonywane są potrącenia w wysokościu 350,75 zł na poczet egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego Rewiru VII przy Sądzie Rejonowym dla Ł. – Ś. na wniosek Banku A S.A. Podkreślił, że choruje na bardzo zaawansowaną cukrzycę powikłaną angiopatią i neuropatią kończyn dolnych, co powoduje znaczne trudności z chodzeniem. Do wniosku A.K. załączył dokumenty potwierdzające przedstawione przez niego okoliczności (m. in. kartę informacyjną z dnia 18 października 2002 r. III Szpitala Miejskiego im. dr. A Oddziału Neurologii w Ł.; kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 22 sierpnia 2006 r. SP ZOZ w Ł. – Szpitala Ogólnego Oddziału Neurologii). Decyzją z dnia [...], Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia A.K. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 76.909,22 zł wskazując, że w sprawie nie zachodzą przesłanki dające podstawę do pozytywnego rozpoznania wniosku. Organ pierwszej instancji podkreślił, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do umorzenia zaległości, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), a w szczególności jego zadłużenie nie jest całkowicie nieściągalne. Nie zgadzając się z powyższą decyzją pismem z dnia 8 maja 2008 r. A.K. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległości, w zakresie objętym poprzednim wnioskiem. Powielił argumenty zawarte we wniosku o umorzenie zaległości wskazując dodatkowo, że od momentu zakończenia pracy w firmie A Sp. z o.o. przebywa na rencie, która jest jego jedynym źródłem dochodu i ze względu na zły stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, iż dokonane ustalenia wykluczają umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Ze sprawy wynika bowiem, że A.K. uzyskuje stały dochód - pobiera świadczenie rentowe, z którego możliwe jest bezpośrednie prowadzenie egzekucji. Ponadto ustalono, że wdrożone zostało przymusowe dochodzenie należności, skierowane do rachunku bankowego w B Banku S.A., które jest w toku. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż należności wnioskodawcy nie mogły być umorzone na podstawie art. 28 ust. 3a w/w ustawy, albowiem przepis ten dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Na powyższą decyzję organu odwoławczego A.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W swoim środku zaskarżenia wskazał, iż jego zaległości powinny być umorzone na podstawie art. 28 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych albowiem koszty egzekucji przewyższą wysokość nieopłaconej składki. Skarżący zaznaczył, iż jego stan zdrowia nie rokuje możliwości podjęcia pracy i uzyskiwanie większych dochodów. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Wobec treści wniosku skarżącego, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2, jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego – tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., cytowanej dalej jako k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Podnieść trzeba również, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Zauważyć także należy, że nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szansę na ich wyegzekwowanie. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że decyzja ta, nie narusza przywołanych przepisów prawa co powoduje, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie jest bezspornym, że skarżący osiąga dochód w wysokości 1.494,21 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w łącznej wysokości 627,03 zł, tj. na podatek i składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 253,48 zł oraz na rzecz Komornika Sądowego Rewiru VIII Łódź Śródmieście w wys. 373,55 zł, prowadzącego postępowanie egzekucyjne na wniosek Banku A S.A. Już ta okoliczność – pomijając podniesioną wcześniej kwestię, że decyzja organu ma charakter uznaniowy - w ocenie składu orzekającego przesądza o tym, iż nie można mówić całkowitej nieściągalności zaległych składek. Sytuacja materialna skarżącego jest bowiem trudna, lecz nie na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd miał również na względzie okoliczność, iż umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125). Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Tym samym ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącego, że jego zaległości powinny być umorzone na podstawie art. 28 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych albowiem koszty egzekucji przewyższą wysokość nieopłaconej składki, wskazać należy, iż nie jest on trafny. Przepis art. 28 ust. 4a nie stanowi bowiem – jak wskazuje skarżący – o "kosztach egzekucji" lecz mowa w nim o "kosztach upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym", które w niniejszej sprawie niewątpliwie nie przekraczają wysokości nieopłaconych składek. W sprawie nie mógł mieć również zastosowania – jak słusznie wskazały organy administracji – art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dotyczy on bowiem wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Z kolei zgodnie z art. 4 ustawy systemowej użyte w ustawie określenia oznaczają - między innymi "ubezpieczeni" - osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, z kolei określenie "płatnik składek" - to w pierwszym rzędzie pracodawca w stosunku do pracowników, a także inne podmioty, których wymienienie, w kontekście rozpoznawanej sprawy, nie jest celowe. Uwzględniając powyższe należy dojść do wniosku, że przepis art. 28 ust. 3a pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia jego wymagania: mianowicie, jako prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca był "ubezpieczonym", zaś jako zatrudniający pracowników - "płatnikiem składek". W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż skarżący nie spełniał kryteriów, o których mowa w tym przepisie. Sąd zwraca również uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 340/07, Lex nr 334071). Jednocześnie Sąd pragnie podkreślić, iż w zaskarżonej decyzji błędnie wskazano jej podstawę prawną. Nie był nią bowiem – jak wskazał organ odwoławczy – art. 138 § 1 pkt 2, lecz pkt 1 tegoż przepisu. Organ nie wskazał również pełnej nazwy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ograniczając się jedynie do wskazania jej daty oraz miejsca publikacji. W tym kontekście warto przytoczyć orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2007 r. (sygn. akt II GSK 177/07, Lex nr 399177), w którym wskazano, iż podstawa prawna decyzji administracyjnej musi być powołana dokładnie, a więc ze wskazaniem mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i formalnego, wraz z podaniem źródeł jego publikacji. W sytuacji gdy dany artykuł dzieli się na kilka ustępów, podzielonych również na litery, brak wskazania który z ustępów tego przepisu znajduje w sprawie zastosowanie, narusza ten wymóg. Jednakże w ocenie Sądu uchybienia te nie były na tyle istotne by mogły być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza sytuację, gdy nie ma w systemie prawnym normy, która uzasadniałaby wydanie decyzji określonej treści na gruncie danego stanu faktycznego. Konstrukcja ta natomiast nie obejmuje samego tylko pominięcia powołania się na podstawę prawną w tekście decyzji lub błędnego powołania tej podstawy prawnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3598/06, Lex nr 311955). Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. A.K.