I SA/Łd 1503/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant: Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę. I SA/Łd 1503/08 Uzasadnienie W dniu 18 stycznia 2008 r. do Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. wpłynął wniosek S. K. z prośbą o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Do wniosku załączono kserokopię decyzji z dnia [...] o wyrejestrowaniu z ewidencji działalności gospodarczej oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] We wniosku wskazano, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej nie opłacał składek, ponieważ działalność nie przynosiła oczekiwanych dochodów. Wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej spowodowane kłopotami ze zdrowiem. Oświadczył, że zamieszkuje z matką i pozostaje na jej utrzymaniu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek stwierdził, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie są bowiem spełnione przesłanki nieściągalności zobowiązań wynikające z przepisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74). Stwierdzono także, iż nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z przyczyn unormowanych w przepisie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365). Z uwagi na powyższe w dniu [...] została wydana decyzja, nr [...], o odmowie umorzenia należności w kwocie 32.300,78 zł. Dnia 25 sierpnia 2008 r. S. K. , zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż decyzję o odmowie umorzenia uznał za krzywdzącą. Oświadczył, że leczy się od 2006 r. i z tego powodu został zwolniony z pracy. Trudna sytuacja finansowa nasila problemy zdrowotne i konieczność stałego leczenia. Nie rokuje poprawy sytuacji materialnej w najbliższym czasie. Zarzucił wnioskodawca również wzięty pod uwagę majątek w postaci samochodów z 1976 i 1982 r., które na chwilę obecną nie stanowią wartości, a poza tym pojazdy te zostały zezłomowane. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca był zatrudniony w Firmie Handlowo Usługowej A. na stanowisku przedstawiciela handlowego i uzyskiwał wynagrodzenie w kwocie 936,00 zł brutto. Od 19 lipca 2007 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Na leczenie przeznaczał kwotę około 350 zł miesięcznie. Z żoną nie zamieszkuje od marca 2007 r. Nie były przeprowadzone sprawy sądowe o orzeczenie rozwodu lub separacji. S. K. nie ma nikogo na utrzymaniu. Obecnie zamieszkuje z matką i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu. Nie posiada żadnego majątku ruchomego bądź nieruchomego. Matka wnioskodawcy – L. K. jest uprawniona do świadczenia emerytalnego w kwocie 1 935,18 zł brutto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne na kwotę 483,79 zł. Żona B. K. od 01 czerwca 2008 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Nie pobiera zasiłku wychowawczego. S. K. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nadal zamieszkuje z matką i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. S. K. nie ma zasądzonych przez sąd alimentów. W okresie 4 sierpnia 2008 r. – 02 września 2008 r. ukończył kurs w zakresie "ABC Księgowości z obsługą komputera". Nie korzysta z pomocy społecznej. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność należnych składek ubezpieczeniowych zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie, tj.: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wniosek poddano również analizie pod kątem wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wymieniony przepis zezwala na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Szczegółowe zasady umarzania w związku z art. 28 ust. 3a regulowane są rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności; Z powołanych wyżej przepisów wynika, iż podstawą do umorzenia zaległości jest obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. 3 ustawy, a w sytuacji braku stanu nieściągalności ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. Organ podkreślił, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie ustalono również majątku nieruchomego bądź ruchomości podlegających egzekucji, jednakże od lutego 2008 r. egzekucję administracyjną należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. , który nie stwierdził braku majątku i nie umorzył postępowania egzekucyjnego. W dniu 23 czerwca 2008 r. w postępowaniu egzekucyjnym zostały ściągnięte należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na łączną kwotę 117,00 zł. Oczywiste jest więc, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyskano kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Wskazano także, że żona B. K. jest osobą odpowiedzialną za przedmiotowe zobowiązania do wysokości majątku wspólnego zgodnie z art. 29 § 1 i 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Biorąc pod uwagę powyższe fakty stwierdzono, że nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Badając ponownie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisu § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. stwierdzono, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, które uzasadniałyby umorzenie należności. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenia lekarskie z dnia 17 grudnia 2007 r. i 15 września 2008 r., z których wynika, że z powodu schorzeń wymaga stałego leczenia. W okresie od 19 lipca 2007 r. do 27 grudnia 2007 r. przebywał S. K. na zwolnieniu lekarskim. Lekarz prowadzący nie skierował na rehabilitację, nie sporządził także zaświadczenia o stanie zdrowia w celu skompletowania wniosku o wydanie orzeczenia o niezdolności do pracy. Wobec powyższego, przedstawione zaświadczenia lekarskie nie stanowią wystarczających dowodów do uznania, że wnioskodawca jest przewlekle chory w stopniu pozbawiającym możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie legitymuje się wnioskodawca również orzeczeniem wydanym przez uprawniony organ o niezdolności do wykonywania pracy. Wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu. Ukończył kurs w zakresie "ABC Księgowości z obsługą komputera". Wzrosły więc szanse na otrzymanie propozycji pracy. Uznano, że obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna, jednakże trudności finansowe dłużnika uniemożliwiające spłatę zadłużenia w pewnym okresie czasu nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił stwierdzić, iż zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności. Nie są bowiem spełnione przesłanki nieściągalności zobowiązań wynikające z przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie wystąpiły także przesłanki umorzenia należności z przyczyn unormowanych w przepisie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Powyższą decyzję S. K. zaskarżył w całości skargą. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. W uzasadnieniu, autor skargi wskazał, że pomimo jego trudnej sytuacji materialnej i stanu zdrowia, prośby o umorzenie należności nie zostały uwzględnione. Dodał ponadto, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązującego do dnia 1 stycznia 2003 r., okres przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 5 lat od daty ich wymagalności. Zdaniem skarżącego, nowelizacja ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. nie ma zastosowania w jego sprawie. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, należność będąca przedmiotem wniosku o umorzenie nie uległa przedawnieniu. Racje ma autor skargi, że pierwotnie ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 24 ust. 4 przewidywała, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) wydłużono termin przedawnienia do 10 lat. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z tym pojawiły się w wątpliwości, podnoszone w skardze, a dotyczące kwestii, czy niekorzystna dla dłużnika zmiana terminu przedawnienia wydłużała dotychczasowe krótsze terminy przedawnienia, a tym samym czy wierzytelności nieprzedawnione podlegały dłuższemu okresowi przedawnienia. Na powyższe pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej. Oznacza to, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega przedawnieniu 10-letniemu, a nie jak poprzednio - 5-letniemu. W dacie wejścia w życie przepisów o 10-letnim terminie przedawnienia nie nastąpiło jeszcze przedawnienie składek na podstawie wcześniejszych przepisów ustawy. Skoro termin przedawnienia jeszcze nie upłynął, to nadal nie zaistniały skutki przedawnienia. Naruszenie zasady lex retro non agit byłoby uzasadniony tylko w przypadku, gdyby doszło do wydłużenia do lat 10 terminu przedawnienia w stosunku do zobowiązań przedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. W przedmiotowej sprawie natomiast sytuacja taka nie zaszła. Powyżej wyrażone stanowisko zostało utrwalone w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 338/06; z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 505/07; z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 447/08; z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08), jak i wojewódzkich sądów administracyjnych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 952/08, wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 432/08). Także orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie jest jednolite. W uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 17 oraz w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., II UZP 4/08, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 19, Sąd Najwyższy wskazał, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Stanowisko to prezentowane jest przez Sąd Najwyższy konsekwentnie w licznych orzeczeniach (np. wyrok z dnia 5 kwietnia 2005 r., sygn. akt I UK 232/04, OSNP 2006, nr 1-2, poz. 26, wyrok z dnia 12 lipca 2007 r., sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, nr 17-18, poz. 266, postanowienie z dnia 7 stycznia 2009 r., III UZP 2/08). Reasumując należy więc stwierdzić, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje nowe prawo, a więc art. 24 ust. 4 stawy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Okres przedawnienia składek nieuiszczonych przez S. K. wynosi więc 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. W pozostałym zakresie zaskarżona decyzja nie narusza również prawa. Organ bowiem, stosownie do zasady prawdy materialnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe. Kierując się dyspozycją art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i podnoszone przez wnioskodawcę. Uwzględniono wszystkie wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę. Ustosunkowano się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów zgłoszonych przez wnioskodawcę Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Również należy uznać za prawidłowy wniosek organu, że nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności. W szczególności w sprawie zasadnie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, która to okoliczność, stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy jest przesłanką do umorzenia należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeanalizował każdą z przesłanek całkowitej nieściągalności, zdefiniowaną w art. 28 ust. 3 ustawy. Podkreślono, że organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ustalono także, że w postępowaniu egzekucyjnym może zostać uzyskana kwota przekraczająca wydatki egzekucyjne. Świadczy o tym wyegzekwowana od skarżącego kwota. Prawidłowy jest również wniosek organu, że brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). Zobowiązany bowiem nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, finansowej i życiowej. Jednakże opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Prowadzi bowiem wspólne gospodarstwo domowe z matką, posiadająca stałe dochody. Nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym. Skarżącego nie dotknęła żadna klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie. Pomimo przedłożonych zwolnień lekarskich, zobowiązany nie jest przewlekle chory, ani też niezdolny do pracy. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) oddalił skargę jako niezasadną. A.S-Z .