I SA/Łd 174/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z 23 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Spółce z o.o. A. z siedzibą w Ł. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. określającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 rok. W uzasadnieniu wskazano, że z ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o stanie majątku i dochodach oraz akt sprawy wynika, że spółka od 2012 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, jej kapitał zakładowy stanowi kwota 50.000 zł Wartość aktywów spółki według bilansu za 2014 rok wynosi 350.911 zł. Składają się na nie inwestycje długoterminowe, należności krótkoterminowe oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych, wynoszące na koniec 2014 roku 11.017 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, a zwłaszcza kwotę środków pieniężnych zgromadzonych na koniec 2014 r. w zestawieniu z kwotą wpisu od skargi w niniejszej sprawie (1.500 zł), stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. W szczególności wskazano, że choć skarżąca twierdzi, że od 2012 roku nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, to jednak ponosiła koszty związane z jej funkcjonowaniem w obrocie prawnym, w tym koszty pomocy fachowego pełnomocnika z wyboru nie wskazując przy tym źródeł finansowania swojej niedochodowej działalności. Powyższe za niewiarygodne uznano twierdzenia strony o braku jakichkolwiek środków na pokrycie bieżących kosztów sądowych. Skarżąca jest udziałowcem w spółce komandytowej jednak nie udzieliła żadnych informacji dotyczących uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Z bilansu za 2014 rok wynika także, że spółka posiadała zyski z lat ubiegłych w wysokości 189.547 zł, środki te mogą obecnie stanowić źródło jej bieżącego finansowania służąc za razem pokryciu kosztów zainicjowanego przez nią procesu. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca zarzuciła naruszenie 1. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy i odmówienie skarżącej przyznania prawa pomocy, wobec: a- uznania że na koniec roku spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym wobec czego nie wykazała, że nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi przy jednoczesnym uznaniu, że spółka nie wykazała "źródeł finansowania" kosztów swojego funkcjonowania w obrocie, w tym fachowego pełnomocnika, podczas gdy z logicznego rozumowania wynika, że skoro spółka wskazała, że ma środki w kasie i na rachunku, to z tych kwot pokrywa bieżące koszty niedochodowej działalności, takie jak opłaty za siedzibę, czy wynagrodzenie pełnomocnika; b- uznania, że zyski z lat ubiegłych mogą stanowić obecnie źródło bieżącego finansowania spółki, podczas gdy treść bilansu wskazuje, że na koniec roku 2014 suma aktywów była równa sumie pasywów, zatem brak jest podstaw do uznania, że spółka może dysponować zyskami z lat ubiegłych i przeznaczyć je na wpis od skargi. 2. naruszenie art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na zaniechaniu wezwania wnioskodawczyni do przedłożenia dokumentów (dotyczących przeznaczenia dochodu z roku 2013 na zapłatę czynszu i telefonów w roku 2014), które były niezbędne wobec powzięcia przez referendarza wątpliwości co do treści złożonego przez spółkę oświadczenia, a których brak został następnie uznany za podstawę oddalenia wniosku, co skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy, a tym samym ograniczeniem stronie prawa do sądu. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że treść przedłożonego przez spółkę bilansu wskazuje, że na koniec roku 2014 suma aktywów była równa sumie pasywów, zatem brak było podstaw do uznania, że spółka może dysponować zyskami z lat ubiegłych i przeznaczyć je na wpis od skargi. Referendarz sądowy w razie powzięcia wątpliwości co do oświadczenia spółki zawartego w formularzu, co do skonsumowania uzyskanych w roku 2014 dochodów na bieżące wymagalne zobowiązania, winien wezwać spółkę do przedłożenia dokumentów, które w jego ocenie pozwoliłyby na ocenę zasadności wniosku, zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a. Wskazano, że skoro referendarz z urzędu z akt sprawy I SA/Łd 321 uzyskał informacje, że spółka jest udziałowcem w spółce komandytowej winien z urzędu zweryfikować aktualność tej informacji w jawnym rejestrze KRS, a wtedy dostrzegłby, że B. Sp. z o.o. Sp. K od ponad roku jest w stanie likwidacji oraz, że jej komplementariusz zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co potwierdza oświadczenie strony o złej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że tylko po wezwaniu zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a. spółka mogłaby sprostać ciężarowi wykazania w sposób najpełniejszy i przekonujący złej kondycji finansowej, poprzez złożenie do akt sprawy wymaganych przez referendarza dokumentów. Zdaniem autora sprzeciwu konstrukcja przywołanego art. 255 p.p.s.a. ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak aby sądu lub referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Zdaniem strony skarżącej w rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy zaniechał możliwości zagwarantowanej w ww. przepisie. Strona skarżąca podniosła również że w postanowieniu z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 535/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że od zastosowania trybu art. 225 p.p.s.a. nie zwalnia Sądu – w przypadku stwierdzenia, że oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające, bądź budzi wątpliwości – to, ze w toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wypełnił w pełni skierowanego do niego na podstawie tego przepisu wezwania. Wskazano również na argumentację zawartą w wyroku z dnia 19 czerwca 2001 r. Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Kreuz v. Polska, w którym Trybunał wskazał, że "odrzucenie lub oddalenie wniosku o prawo pomocy powinno być szczególnie wnikliwe i dokładnie uzasadnione, tak, aby nie mogło być potraktowane, jako faktyczne odmówienie stronie prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z przywołanych przepisów wynika, po pierwsze że prawo pomocy może być przyznane wyłącznie na wniosek strony. Po drugie to wnioskodawca, a nie sąd, winien wykazać, że nie posiada żadnych środków na prowadzenie postępowania lub, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Należy podkreślić, że wykazanie ww. okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach, nie zaś dopiero na ewentualne wezwanie sądu w trybie art. 255 p.p.s.a. Stosownie do wymienionego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie cytowanego przepisu referendarz sądowy lub sąd może wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia oświadczenia jeśli nie można jednoznacznie ustalić jaki jest stan majątkowy wnioskodawcy, w szczególności gdy oświadczenie zawarte we wniosku zawiera sprzeczne bądź nieścisłe dane. Przepis ten nie stanowi natomiast podstawy do prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeszcze raz należy podkreślić, że z obowiązujących przepisów wynika, że przedstawienie stanu majątkowego należy do wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie podkreślić należy, że z zakwestionowanego postanowienia z dnia 23 marca 2015 r. nie wynika, aby referendarz sądowy miał wątpliwości, co do stanu majątkowego spółki. Referendarz przyjął, zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu, że środki pieniężne, które spółka posiadała na koniec 2014 r. wynosiły 11.017 zł i znacznie przekraczały kwotę wpisu w niniejszej sprawie. Dodatkowo wskazano, że wartość aktywów spółki według bilansu za 2014 r. wynosi 350.911 zł, a składają się na nie inwestycje długoterminowe, należności krótkoterminowe oraz ww. środki pieniężne w kasie. Dodatkowo z bilansu za 2014 r. wynika, że spółka posiadała zyski z lat ubiegłych w wysokości 189.547 zł, a środki te mogą być źródłem bieżącego finansowania działalności spółki, w tym zainicjowanego przez nią postępowania przed sądem administracyjnym. Należy wskazać, że ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumentów i informacji udzielonych przez skarżącą wynika, że spółka de facto nie prowadzi działalności gospodarczej od 2012 r., a od stycznia 2015 r. zawiesiła jej prowadzenie. Jednak wbrew oświadczeniu zawartemu we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł (a nie 0 zł), co wynika jednoznacznie z informacji zarówno z Krajowego Rejestru Sądowego oraz bilansu na dzień 31 grudnia 2014 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w tym zwłaszcza kwotę środków pieniężnych zgromadzonych na koniec 2014 r., w zestawieniu z kwotą wpisu od skargi w niniejszej sprawie (1.500 zł), Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W postanowieniu z 13 czerwca 2014 r. (sygn. akt I FZ 171/14) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy, osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: K.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11). Odnosząc się do wskazanego w sprzeciwie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 19 czerwca 2001 r. (skarga nr 28249) należy wskazać, że każdorazowo oceniając zaś zasadność wniosku strony sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.