I SA/Łd 20/09

Dnia 27 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Sędzia WSA Cezary Koziński Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2009 roku sprawy ze skargi H. G. i M. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. I SA/Łd 20/09 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uchylił w całości własną decyzję z dnia [...]r., nr [...]i umorzył M. i H. G. część zadłużenia, tj. 100% odsetek w kwocie 1027,00 zł. od należnych składek za okres od IV kw. 1997 r. do IV kw. 2007 r. oraz odmówił umorzenia kwoty pozostałego zadłużenia. Organ wyjaśnił, że małżonkowie G. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości, który uzasadnili trudną sytuacją materialną i bytową spowodowaną spłatą wysokich odsetek od zaciągniętych kredytów i brakiem funduszy na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczni rolników. Podnieśli również, że w 1996 r. nie wypłacono H. G. zasiłku z tytułu urodzenia dziecka. W 2005 r. osoba ta uległa wypadkowi przy pracy w rolnictwie, ale nie korzystała ze świadczeń, podobnie jak w sytuacjach wystąpienia gradobicia w 2005 r. oraz suszy w 2006 i 2008 r. W dalszej części wniosku strony kwestionują potrącenie przez Urząd Skarbowy kwoty ponad 600 zł. na rzecz KRUS Organ wskazał, że zadłużenie figurujące na koncie stron jest wynikiem nie wywiązywania się z obowiązku terminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, pomimo systematycznego informowania o tym przez jednostkę KRUS oraz wskazywania na możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Obecnie zadłużenie stron za okres od II kw. 1996 r. do I kw. 2008r. - wynosi 17.808,60 zł., w tym: należne składki 12.763,80 zł., odsetki za zwłokę 5.040,00 zł., koszty upomnienia 4,80 zł. W dniu 24 marca1999 r. należności Kasy za okres od IV kw. 1991 r. do III kw. 1997 r. zostały przez Sąd Rejonowy w K. zabezpieczone hipoteką. Organ wskazał, że wcześniej, biorąc pod uwagę pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny związanej z problemami zdrowotnymi, upadkiem inwentarza i stratami poniesionymi w wyniku suszy - decyzją z dnia 10 sierpnia 2005 r. umorzył stronom całość odsetek za zwłokę w kwocie 5.260,70 zł., a pozostałe zadłużenie zostało rozłożone na raty, lecz brak wpłat na poczet układu spowodował jego zerwanie. Wznowiono również postępowanie egzekucyjne, a pierwszą wpłatą jaka wpłynęła z Urzędu Skarbowego do KRUS w czerwcu 2006 r. była kwota 616,80 zł. Wznowione postępowanie egzekucyjne zostało ponownie zawieszone, po złożeniu wniosku o przyznanie układu ratalnego, na poczet którego strony wpłaciły tylko 7 rat. Organ poinformował również, że H. G. nie otrzymała zasiłku z tytułu urodzenia dziecka ponieważ przysługuje on po złożeniu stosownego wniosku w przewidzianym terminie, a strona go nie złożyła. Odnośnie odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, organ wskazał, że H. G. była informowana przez Placówkę Terenową w K. o możliwości zgłoszenia wniosku w tej sprawie, jednak odmówiła dokonania takiego zgłoszenia. Organ wyjaśnił, że straty małżonków w uprawach w wyniku gradobicia w 2005 r. nie zostały udokumentowane, nie mogły więc zostać uwzględnione. Natomiast po przedłożeniu protokołu strat w związku z suszą w 2006 r. z Urzędu Gminy, Placówka Terenowa KRUS zaproponowała odroczenie składki za III i IV kw. 2006 r., jednak strony nie dotrzymały wyznaczonych terminów. Ponieważ wniosek o umorzenie zaległości strony motywują suszą, jednostka KRUS uzyskała z Urzędu Gminy w Ż. protokół szacunku strat w uprawach. Organ stwierdził, że zabezpieczenie hipoteką należności do III kw. 1997 r. umożliwi ich dochodzenie w przyszłości. Wskazał również na stan finansów funduszów Kasy. W końcowej części decyzji organ powołał się na art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r.", zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy, ale także stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć część należności z tytułu składek lub rozłożyć ich spłatę na raty. Decyzja Prezesa ZUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przez H. G. i M. G.. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnili, że zaległości w składkach powstały z przyczyn od nich niezależnych, głównie z powodu wysokich odsetek od zaciągniętych kredytów na budowę domu i zakup sprzętu rolniczego. W 1993 r. M. G. przeszedł operację nowotworu, który spowodował, że od tego czasu ma całkowity zakaz pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie skarżących składki naliczone mu za 1999 i 2000 r. są nienależne, gdyż pracował wówczas jako kierowca. W 2005 r. skarżący zachorował i został zwolniony z pracy. Wówczas żona ze swoich niskich dochodów utrzymywała całą rodzinę. Skarżący wskazali, że w 2006, 2007 i w 2008 roku panowała susza, która zniszczyła im uprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w sprawie wszczął wniosek skarżących z dnia 23 stycznia 2008 r. o umorzenie należności na ubezpieczenie społeczne rolników za lata 1996-2007 (k. 233 akt adm.). Zgodnie z art. 41a ust.1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie, zaległości z tytułu składek. Ważnego interesu zobowiązanego nie można jednak utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Podejmowane przez Naczelny Sad Administracyjny próby zdefiniowania tego pojęcia, ograniczają się do wskazania przesłanek, które stanowią o ważnym interesie tylko w realiach konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" (w tym przypadku zobowiązanego rolnika) NSA uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować powstałych zaległości. W ocenie tego Sądu będzie to utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Nie negując co do zasady takiego poglądu, należy podkreślić jednak, że ograniczenie definicji "ważny interes zobowiązanego" wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację dłużnika, byłoby zbyt daleko idące. Ważny interes zainteresowanego w rozumieniu art. 41a ust. 1 u.u.s.r. należy widzieć szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98, niepubl.). Zawężenie ustawowych wymagań umarzania zaległości do przypadków, w których zobowiązany wskutek uiszczenia zaległości miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść strony (por. wyrok NSA z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95, niepubl.). Ponadto przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości jest sytuacja dłużnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji o umorzeniu, a nie zdarzenia wcześniejsze, z okresu prowadzenia działalności gospodarczej czy rolniczej (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 1997 r., I SA/Kr 1161/96, POP 2000, nr 6, poz. 166). Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jen pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określone ustawami, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość ich umorzenia jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Analiza przedstawionych przykładów, pozwala stwierdzić, że Prezes KRUS, podejmując decyzje na podstawie art. 41a ust. 1 u.u.s.r., nawet przy uwzględnieniu inicjatywy dowodowej wnioskodawcy, nie jest zwolniony od dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, aby stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes zobowiązanego mógłby uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku w całości lub części. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ wnikliwie przeanalizował sytuację zobowiązanych, ustosunkowując się w zasadzie do wszystkich zdarzeń, które miały negatywny wpływ na wysokość ich dochodów (susza, gradobicie, wypadek przy pracy, nieotrzymanie zasiłku z tytułu urodzenia dziecka), co podnosili w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego. Rozumiejąc trudną sytuację zobowiązanych organ częściowo uwzględnił ich wniosek, umarzając w całości odsetki naliczone od powstałych zaległości, co jest równoznaczne z uwzględnieniem ważnego interesu stron. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika również, że już wcześniej organ kilkakrotnie udzielał skarżącym różnych ulg dotyczących zaległości z tytułu składek. Odnośnie zarzutu dotyczącego wysokości zadłużenia w odniesieniu do M. G., należy wyjaśnić, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek nie jest dopuszczalne kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ani też wysokości składek (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., III SA/Wa 1829/06, LEX nr 295991). Wysokość zadłużenia skarżącego powinna zostać wyjaśniona w odrębnym postępowaniu, dotyczącym wysokości zadłużenia wobec KRUS, a nie umorzenia zaległości. Złożenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy zainteresowany zgadza się z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 164/07, LEX nr 334153). Postępowanie o umorzenie zaległości z tytułu składek może być prowadzone wówczas, gdy stan zaległości nie budzi wątpliwości. Postępowanie o umorzenie należności nie jest trybem, w którym może być korygowana wysokość odsetek lub należności głównej (por. wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 23 maja 2006 r. III SA/Wa 1013/06, LEX nr 257165). W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanych oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. M.Ko.