I SA/Łd 234/14

Dnia 15 maja 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. T. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń-marzec i maj-grudzień 2009 roku oraz określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za kwiecień 2009 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – B. T. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. B. T. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń-marzec i maj-grudzień 2009 roku oraz określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za kwiecień 2009 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od powyższej skargi w kwocie 11.176 zł skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem M.. Oboje osiągają dochód z tytułu emerytury w łącznej kwocie 4.180 zł brutto. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje u córki. Nie posiada majątku, za wyjątkiem nieruchomości "w zastawie bankowym". Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że wpis od skargi jest dla niej bardzo dużym obciążeniem finansowym, spłaca wysokie raty podatku VAT i podatku dochodowego za 2008 rok. Spłaca także zobowiązania wobec kontrahentów oraz terminowo wypłaca wynagrodzenia pracownikom. Obecnie nie posiada środków na koncie firmowym i prywatnym, czeka na płatności od zamawiającego. Do wniosku skarżąca załączyła wyciągi z rachunków bankowych. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 21 marca 2014 roku wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie przez skarżącą dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do: nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych (także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) - z okresu ostatnich 3 miesięcy, szczegółowego wskazania nieruchomości objętych podanym we wniosku zastawem bankowym, wskazania kwoty dochodu miesięcznego brutto osiąganego z tytułu działalności gospodarczej (A T. B.) – zgodnie z rubryką nr 10 urzędowego formularza PPF, podania łącznej kwoty ciążących na skarżącej zobowiązań, w tym zobowiązań podatkowych, zobowiązań wobec kontrahentów i pracowników prowadzonej przez nią firmy oraz złożenia odpisu (kserokopii) aktualnych zeznań podatkowych skarżącej i jej męża, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 2 kwietnia 2014 roku nadesłała wyciągi z rachunków bankowych, PIT-36L za 2012 rok wraz z wprowadzeniem do sprawozdania finansowego za ten rok, informacją dodatkową, bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz przedstawiła dodatkowe informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym pismem, zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2014 roku skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie aktualnego bilansu oraz rachunku zysku i strat prowadzonej przez nią firmy A, w tym podania wartości środków trwałych, aktywów obrotowych i środków zgromadzonych w kasie i na rachunkach bankowych, nadesłanie deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, złożenie wyjaśnień w kwestii posiadania trzech działek położonych w T. oraz wyjaśnienie kwestii ewentualnego osiągania dochodu z tytułu dzierżawy lub najmu, z których skarżąca osiągała dochód w latach ubiegłych - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 29 kwietnia 2014 roku wyjaśniła, że posiada trzy działki w T. o numerach: [...] o pow. 3.3513 ha, [...] o pow. 1 ha oraz drogi dojazdowe o numerach: [...], [...] i [...]. Są to grunty nieużytkowane z uwagi na brak funduszy, czego przyczyną są wysokie podatki dochodowe i VAT, jakie musi opłacać za lata wcześniejsze w związku z transakcjami z nieuczciwym kontrahentem, za którego spłaca podatki. Działki te stanowią zabezpieczenie w Banku A S.A. w związku z pobranym kredytem na firmę. Do pisma skarżąca załączyła aktualny bilans, rachunek zysków i strat na dzień 31 marca 2014 roku firmy A, kserokopie deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od stycznia do marca 2014 roku oraz deklaracje PIT-36 dotyczące dochodu z najmu lokali mieszkalnych za lata 2012 i 2013. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 243 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej i jej rodziny w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia i nadesłane dokumenty źródłowe wskazuje, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim w niniejszej sprawie uwagę zwraca dysproporcja między wydatkami skarżącej a deklarowanym dochodem wykazanym we wniosku o prawo pomocy. W szczególności z oświadczeń skarżącej wynika, że małżonkowie osiągają łączny dochód z tytułu emerytury w kwocie 4.180 zł, w tym dochód skarżącej z tego tytułu wynosi 1.280 zł. Obciążenia zaś z tytułu spłaty rat kredytowych dwóch kredytów obrotowych – jak podała skarżąca - wynoszą miesięcznie ok. 130.000 zł, a ponadto do obciążeń skarżącej należą płatności z tytułu spłaty rat pożyczki bankowej i kredytu z Funduszy Unijnych w wysokości 20.100 zł, a także płatności objęte decyzjami dotyczącymi podatku dochodowego i podatku VAT skarżącej, łącznie z tego tytułu skarżąca ponosi wydatki rzędu 63.160 zł miesięcznie. Od początku 2014 roku skarżąca, jak podaje, ponosi straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, na dzień 28 lutego 2014 roku, jak wskazała, strata ta wynosiła -702.398,86 zł. Łączna zaś kwota ciążących na niej zobowiązań na ten dzień wynosiła 2.071.238,64 zł, przy kwocie należności wynoszącej 269.551,58 zł. Aczkolwiek z bilansu sporządzonego na dzień 31 marca 2014 roku, nadesłanego w wyniku ponownego wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wartość środków trwałych prowadzonej przez skarżącą firmy wynosi 3.615.056,64 zł, aktywa obrotowe to kwota rzędu 6.286.186,21 zł, należności krótkoterminowe stanowią kwotę 5.727.028,06 zł, a kwota środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wynosi 47.510,41 zł. Podobnie dobrą kondycję firmy skarżącej potwierdzają dane przedstawione w rachunku zysków i strat (za okres od 1 stycznia do 31 marca 2014 roku). Z rachunku tego wynika bowiem, że skarżąca osiągnęła zysk z działalności gospodarczej, a zarazem zysk netto, w kwocie 102.260,17 zł. Kwota ta wielokrotnie przekracza wartość wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Jednocześnie analiza załączonych wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że w okresie występowania ze skargą, a następnie z wnioskiem o prawo pomocy, na rachunkach skarżącej notowano operacje opiewające na znaczne kwoty pieniężne, rzędu kilkudziesięciu tysięcy, co także potwierdza dobrą kondycje finansową firmy skarżącej. Uwagę zwraca przy tym fakt, iż w dniu występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (19 marca 2014 roku) saldo końcowe na rachunku w A S.A. oscylowało w przedziale kwot: 347.804,47 zł (wyciąg nr 13 z dnia 25.03.2014 r.) i 260.512,94 zł (wyciąg nr 14 z dnia 26.03.2014 r.), przy środkach do wykorzystania odpowiednio w wysokości: 347.804,47 zł i 260.804,94 zł. Podkreślić przy tym należy, że dobra kondycja firmy skarżącej znajduje odzwierciedlenie w dokumentach dotyczących wcześniejszych okresów jej działalności, a mianowicie w 2012 roku skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w wysokości 1.228.150,74 (według PIT-36L), a wypracowany za ten rok zysk stanowił kwotę 1.071.351,09 zł i zgodnie z zapisem zawartym w sprawozdaniu finansowym pozostawał do jej dyspozycji. Z kolei w 2011 roku zysk ten stanowił kwotę 1.868.142,66 zł. W dalszej kolejności stwierdzić należy, że dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej w kontekście oceny spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy znaczenie ma także fakt, iż jest ona właścicielką kilku nieruchomości położonych w T. o numerach: [...] o pow. 3.3513 ha, [...] o pow. 1 ha oraz stanowiących drogi dojazdowe o nr [...], [...] i [...]. Ponadto skarżąca nie wyjaśniła dostatecznie kwestii posiadania lokali mieszkalnych w bloku w C.. Niemniej jednak z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, że z najmu tych lokali na przestrzeni lat 2012-2013 skarżąca osiągała dochody odpowiednio w kwotach: 38.552,82 zł (według zeznania podatkowego PIT-36 za 2012 r.) i 23.771,17 zł (według zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 r.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy nie kwestionuje przy tym znacznych obciążeń spoczywających na skarżącej, których spłata miesięcznie zamyka się kwotą kilkudziesięciu tysięcy złotych. Nie może jednak budzić wątpliwości, że tak wysokie wydatki i koszty są w stanie bez znacznych opóźnień, ponosić wyłącznie osoby, których dochody przekraczają te wydatki. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają postawić również tezę, że uzyskanie kredytów w wysokości 800.000 zł i 300.000 zł, a także zaciągniecie kolejnych pożyczek jest dostępne tylko dla podmiotów posiadających płynność finansową i wysokie dochody. A takimi niewątpliwie dochodami skarżąca dysponowała i dysponuje nadal w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, którego to faktu, co należy podkreślić, nie wykazała w pierwotnie złożonych oświadczenia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, deklarując jedynie dochód osiągany z tytułu emerytury. Jednocześnie nie kwestionując znacznych wydatków skarżącej należy także wskazać, że koszty sądowe – jak wynika z orzecznictwa – wbrew oczekiwaniom skarżącej, nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Referendarza sądowego, skarżąca nie należy. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, aby skarżąca nie była w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. mko