I SA/Łd 244/16

Dnia 8 sierpnia 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok p o s t a n a w i a: cofnąć prawo pomocy przyznane skarżącej – T. W. w zakresie całkowitym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt I SO/Łd 13/15. Postanowieniem z 29 grudnia 2015 roku, sygn. akt I SO/Łd 13/15, referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku T. W., przyznał jej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. w wykonaniu powyższego postanowienia wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu imiennie wskazanego przez wnioskodawczynię radcę prawnego – A. G.. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o okoliczności wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawarte w formularzu PPF. W oświadczeniu tym wnioskodawczyni podała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są emerytury małżonków, z których w związku z zajęciami komorniczymi do wypłaty przypada kwota 2.297 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, że jest po zawale i leczy się na nadciśnienie tętnicze, zaś jej mąż jest inwalidą II grupy, w związku ze swoimi chorobami przewlekłymi małżonkowie ponoszą wysokie wydatki na leki i leczenie, dodatkowo są obciążeni obowiązkiem spłaty kredytów zaciągniętych na ten cel w łącznej wysokości 1.100 zł. Ponoszone co miesiąc koszty utrzymania wnioskodawczyni określiła na kwotę ok. 570 zł (czynsz 408 zł, prąd 114 zł, gaz 48 zł) dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł. Jedyny majątek wnioskodawczyni stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha. Z akta administracyjnych sprawy dołączonych do akt o sygn. I SA/Łd 237/16 (kserokopie aktów notarialnych str. 12-56 akt administracyjnych) wynika, że z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości w latach 2008-2011 strona wraz z mężem uzyskali przychód w wysokości 703.000 zł. Okoliczności te potwierdził także maż skarżącej na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 14 czerwca 2016 roku w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15, wskazując równocześnie, że uzyskane środki zostały przeznaczone na budowę domów dla synów. Do protokołu tej rozprawy pełnomocnik strony oświadczył ponadto, że według męża skarżącej posiadana przez nich nieruchomość rolna o pow. 2.800 m2 jest warta ponad 600.000 zł, ponieważ została na niej rozpoczęta budowa domu, co nie zostało wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy zarządzeniem z 20 czerwca 2016 roku celem zweryfikowania rzetelności oświadczeń złożonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy wezwał wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, tj.: wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania małżonków oraz wskazanej jako adres do korespondencji i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz innych stałych wydatków rodziny, na które wskazują w swoim wniosku o prawo pomocy; udokumentowania wysokości dochodu gospodarstwa domowego małżonków, na który wskazują w swoim wniosku o prawo pomocy, nadesłania kopi umów kredytowych oraz udokumentowania wysokości spłacanych rat kredytowych, na które wskazuje w formularzu PPF, udokumentowania wartości posiadanej nieruchomości oraz nadesłania odpisu z księgi wieczystej oraz wypisu z ewidencji gruntów potwierdzających charakter posiadanej nieruchomości, nadesłania wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, nadesłania odpisów ich zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 w terminie 7 dni, pod rygorem cofnięcia prawa pomocy. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej pismem z 24 czerwca 2016 roku poinformował, że lokal, w którym zamieszkują T. i J. W., należy do ich bratanka, podana w adresie do doręczeń nieruchomość (R.) także należy do ich bratanka. Małżonkowie przebywali w niej z uwagi na zły stan zdrowia. Skarżący nie są w stanie udokumentować wartości nieruchomości, gdyż nie mają na to funduszy, wycena kosztuje ok. 1.500 zł. Kwota uzyskana ze sprzedaży działek została w całości darowana synom na cele mieszkaniowe i oni są właścicielami nieruchomości. T. i J. W. nie posiadają żadnych rachunków bankowych poza kredytowym, który załączyli wraz z umową o pożyczkę i zeznaniami podatkowymi. Ponadto skarżąca nadesłała kserokopie przekazów potwierdzających wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalnych (skarżącej 1.398 zł oraz jej męża 804 zł) oraz deklaracje PIT za lata 2014 i 2015. Wnioskodawczyni udokumentowała także wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów utrzymania mieszkania położonego w T. M. na kwotę ok. 670 zł (czynsz, gaz, prąd), a także wysokość raty dobrowolnego ubezpieczenia małżonków (53 zł miesięcznie) oraz wielkość spłacanych rat kredytowych ok. 1.150 zł miesięcznie. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej w piśmie z 6 lipca 2016 roku oświadczył, że do skarżącej należą działki (grunty orne) o nr: 37/7 o pow. 631 m2; 38/7 o pow. 467 m2 oraz 1618 o pow. 1702 m2. Skarżąca nie posiada środków na opłacenie wypisu z ewidencji gruntów. Na jednej z działek, rozpoczęta została budowa domu, ale jej nie ukończono, dziś budowa z uwagi na zniszczenie nadaje się do rozbiórki na dowód czego załączył zdjęcia na płycie CD przedstawiające dom w budowie w stanie surowym. Działka ma status działki rolnej. Zarządzeniem z 14 lipca 2016 roku zobowiązano pełnomocnika skarżącej do nadesłania kopii pozwolenia na budowę i dziennika budowy dotyczącego prowadzonej przez T. i J. W. inwestycji budowlanej i udokumentowania, że nieruchomość będąca miejscem ich zamieszkania oraz nieruchomość wskazana jako ich adres do korespondencji stanowią własność ich bratanka, w terminie 7 dni, pod rygorem cofnięcia prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej pismem z 21 lipca 2016 roku wskazał, że jego mocodawczyni, nie będąc właścicielem tych nieruchomości, nie może przedstawić żadnych dowodów. Dysponentami tych dowodów mogą być jedynie właściciele. Do pisma załączył kopię decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 8 listopada 2011 roku i jedynie okładkę Dziennika Budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych wydanego w dniu 24 listopada 2011 roku, z uwagi brak wpisów. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.". Celem wprowadzenia tej instytucji było zapewnienie stronom postępowania znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 297/08, a także postanowienie z dnia 6 grudnia 2012 r., II OZ 1079/12; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Za zasadnością przyznania prawa pomocy muszą przemawiać zatem wyjątkowe okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zauważyć przy tym należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. określającego przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie podkreślić należy, że oświadczenia strony, które stanowiły podstawę przyznania jej prawa pomocy, mogą być weryfikowane przez referendarza sądowego w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Jeśli bowiem okaże się, że sytuacja faktyczna, która stanowiła podstawę przyznania stronie prawa pomocy, uległa zmianie lub została ona przez stronę przedstawiona w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym, referendarz sądowy jest upoważniony do cofnięcia przyznanego prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie sądowym oraz doktrynie wskazuje się, że cofnięcie prawa pomocy powinno nastąpić każdorazowo, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 104/10 oraz z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 556/11; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, str. 271). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca w formularzu PPF, złożonym przed wystąpienie ze skargą w przedmiotowej sprawie, zataiła fakt budowy domu na wskazanej we wniosku o prawo pomocy działce o pow. 0,28 ha określonej jako rolna, której wartość na rozprawie w dniu 14 czerwca br jej maż określił na kwotę ok. 600.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczyła ponadto, że lokal w T. M., w którym mieszkają J. i T. W. należy do ich bratanka i jest im użyczany bezpłatnie (za opłaty). Tymczasem na blankietach opłat figuruje mąż skarżącej jako właściciel lokalu, a nie osoba, do której miałby należeć ów lokal. Nadto mimo wezwania zarządzeniem z 14 lipca 2016 roku do udokumentowania okoliczności, że to nie skarżący jest właścicielem nieruchomości w T. M. oraz wskazanej jako adres do korespondencji nieruchomości w R., skarżąca dokumentów takich nie nadesłała, tym samym nie wykazała, że jej maż nie jest właścicielem mieszkania w T. M., w odniesieniu do którego na blankietach opłat figuruje jako jego właściciel. Skarżąca przesłała także jedynie okładkę Dziennika Budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych z uwagi na brak wpisów dotyczących tej budowy. Powyższe oświadczenie jest jednak nieprawdziwe, bowiem z załączonej na płycie CD dokumentacji wynika, że skarżąca wzniosła dom w stanie surowym otwartym, a więc dziennik budowy musiał zawiać wpisy dotyczące prowadzonych robót oraz dat ich wykonania. Dziennik budowy pozwoliłby równocześnie na weryfikację twierdzeń strony o zaprzestaniu budowy i o złym stanie technicznym obiektu. Wobec jego nieprzedstawienia także te twierdzenia strony pozostają gołosłownymi. Z doświadczenia życiowego wynika, że budowa domu wymaga posiadania środków finansowych, podejmując się zatem tej inwestycji małżonkowie musieli dysponować środkami na jej realizację. Z akt administracyjnych sprawy niniejszej wynika, że skarżąca w latach 2008-2011 zajmowała się sprzedażą nieruchomości, z której uzyskała dochód w wysokości ok. 700.000 zł. Mąż podatniczki na rozprawie w dniu 14 czerwca br. oświadczył, że kwoty te zostały przeznaczone na budowę domów dla synów, jednakże faktu tego w żaden sposób nie udokumentował, stąd nie można przyjąć, że definitywnie w chwili składania wniosku środkami tymi strona już nie dysponowała, co tym samym dodatkowo przemawia za cofnięciem prawa pomocy w niniejszej sprawie. Ponadto nie sposób uznać skarżącej za osobę ubogą, skoro wskazana przez jej meża na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 roku wartość należącej do małżonków nieruchomości wynosi ponad 600.000 zł. W tej sytuacji należało uznać, że skarżąca nie przedstawiła we wniosku o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący i zgodny ze stanem faktycznym, a jej działanie stanowiło próbę ukrycia przed referendarzem sądowym informacji o rzeczywistej sytuacji majątkowej i posiadanych zdolnościach płatniczych. Powyższe oznacza, że okoliczności na podstawie których przyznano skarżącej prawo pomocy nie istniały, a prawo pomocy zostało udzielone w oparciu o dane nieodzwierciedlające rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawczyni. Tym samym zaistniały podstawy do cofnięcie przyznanego prawa pomoc Z tych względów, na podstawie art. 249 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.