I SA/Łd 251/09

Dnia 7 sierpnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno Sędziowie Sędzia NSA Bogdan Lubiński Sędzia WSA Ewa Cisowska Sakrajda (spr.) Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 roku na rozprawie sprawy ze skargi AS na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...]r. znak [...]utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. znak [...] odmawiającą A. S. umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres styczeń 1999 - luty 2008r. W uzasadnieniu tej decyzji powołując art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2008r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), stwierdził, iż "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno - rentowego i składkowego może (...) należności z tytułu składek na ubezpieczenie umorzyć w całości lub w części (...)". Następnie zauważył, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania nie stwierdzono okoliczności uzasadniających podjęcie decyzji o umorzeniu odsetek za zwłokę od zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników, a podejmując decyzję wzięto pod uwagę okoliczności, tj. to, że rodzina strony posiada stałe dochody z przyznanego małżonkowi świadczenia emerytalnego, brak potwierdzenia trudnej sytuacji finansowej strony przez instytucje państwowe i samorządowe, brak wskazania i udokumentowania zdarzeń losowych, które powodowałyby straty w uprawach i obniżyły możliwości produkcyjne gospodarstwa strony, nie zgłoszenie przez stronę jako współwłaścicielkę gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego od dnia 16 października 1993r. obowiązku ubezpieczenia społecznego rolników i dokonanie tego dopiero w dniu 21 sierpnia 2008r., co skutkowało naliczeniem składek wraz z odsetkami. Organ podniósł nadto, iż przedstawiona przez stronę dokumentacja lekarska nie wskazuje dolegliwości strony i syna w istotny sposób mogącej wpłynąć na możliwości płatnicze strony, a strona nie przedstawienia dokumentów potwierdzających poniesione koszty na leczenie, zaś argument dotyczący ponoszenia wydatków na utrzymanie domu, rodziny i naukę dzieci dotyczy większości rodzin rolników zobowiązanych do opłacania składek i nie są to wydatki niespodziewane, trudne do przewidzenia, niezależne od rolnika. Organ zauważył nadto, że spłata całego zadłużenia, w jego ocenie, jest możliwa po udzieleniu dogodnego układu ratalnego. W skardze na powyższą decyzję A. S. wniosła o jej uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 w zakresie, w jakim organ przyjął, iż nie zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca umorzenie należności, oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak działania organu w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa oraz nie przestrzeganie wymogu sprawiedliwego i wnikliwego prowadzenia postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że organ nie rozpoznał należycie jej sprawy, czym spowodował jej pokrzywdzenie, w sytuacji gdy we wszystkich pismach wskazywała na okoliczności związane z uzyskaniem współwłasności gospodarstwa rolnego, tj. że po otrzymaniu z KRUS pisma, iż jest ona współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, dzwoniła do KRUS i uzyskała informację, iż jako właściciel 1/3 gospodarstwa nie musi płacić składek. Takiej informacji nie uzyskała też w okresie od 1993r do 2008r., ani nawet wezwania czy sygnału co do takiego obowiązku. Zauważyła, że organ dopiero po 15 latach, kiedy ona sama zwróciła się do niego o wydanie zaświadczenia, poinformował stronę o konieczności uiszczania składek i że powinna to czynić przez cały okres od 1993r., zobowiązując ją do zapłaty całej kwoty znacznie przewyższającej jej możliwości majątkowe. Brak wpłat z tytułu składek nie wynikał, w ocenie skarżącej, z faktu uchylania się od wykonania tego obowiązku, lecz z faktu niewiedzy, która była wywołana brakiem kompetencji organu udzielającego informacji w 1993r. Dalej podniosła, iż całe gospodarstwo nie przynosi dochodów, a strona nie zamieszkuje w nim od 1980r., a jedyne korzyści z gospodarstwa to płody rolne w postaci ziemniaków. Z emerytury męża utrzymuje siebie i chorego na przewlekłą wymagającą długotrwałego i kosztownego leczenia chorobę skóry syna. Podniosła nadto, iż cała rodzina zmuszona jest leczyć się i korzystać z porad specjalistów, co trudno udokumentować, doświadczenie życiowe wskazuje jednakże, iż każda wizyta prywatna to wydatek rzędu przynajmniej 50 zł. Skarżąca argumentowała też, iż syn kończy w tym roku klasę maturalną w technikum i chciałby dalej studiować dziennie, co wiąże się z kolejnymi wydatkami. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ppsa, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ppsa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez A. S. decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]r. znak [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...]r. znak [...] odmawiającą umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres styczeń 1999 - luty 2008r., Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż wskazano w skardze. W sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego mogącego mieć co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 63 § 1 i § 3 oraz art. 64 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Stosownie do pierwszego ze wskazanych przepisów podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) powinny być podpisane przez wnoszącego. Stosownie zaś do drugiego z nich, jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania. Jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nie usunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, iż podpis wnoszącego pismo, w niniejszej sprawie wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, stanowi, obok trybu i terminu wniesienia odwołania, określonych we wskazanym wyżej przepisie, warunek skuteczności przedmiotowej czynności procesowej. Przez podpisanie pisma przez wnoszącego należy zaś rozumieć umieszczenie własnoręcznego podpisu przez tę osobę pod treścią takiego dokumentu. Jak bowiem przyjął Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 28 kwietnia 1973 r., sygn. III CZP 78/72, OSN 1973, nr 12, poz. 207 czy w uchwale 7 sędziów z 30 grudnia 1993 r., III CZP 146/93, OSN 1994 r., nr 5, poz. 94, podpisem jest znak ręczny określonej osoby pozwalający na jej identyfikację, a podpis, choć nie musi być czytelny, to jednak musi obejmować co najmniej nazwisko (choćby w formie skróconej) i powinien być złożony w formie zazwyczaj używanej, gdy podpisujący składa podpis na dokumentach. Podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnosząca podanie. W sytuacji, gdy pismo, które strona postępowania traktuje jako odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji czy wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nie spełnia wymogów określonych w przytoczonym wyżej przepisie, organ administracji winien wezwać stronę, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., do uzupełnienia braków poprzez wskazanie wymienionych w tymże przepisie elementów podania. Z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika, iż w niniejszej sprawie organ zaniechał wezwania strony do usunięcia braków formalnych wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Okoliczność wydania przez organ odwoławczy decyzji na skutek rozpatrzenia, uznanego za ten wniosek, pisma zawierającego braki uniemożliwiające nadanie sprawie dalszego biegu (art. 63 § 2 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a.), winno skutkować wyeliminowaniem tej decyzji z obrotu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 1994 r., sygn. akt SA/Gd 2365/93, POP 1997/3/92; wyrok NSA z dnia 15 września 2000 r., sygn. akt III SA 417/00, LEX 47217; wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006r., III SA/Wa 2675/06, LEX nr 328553). Brak podpisu osoby wnoszącej odwołanie czy wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia bowiem wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2007r., V SA/Wa 1338/06, LEX nr 337449, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007r., IV SA/Wa 2386/06, LEX nr 338493 czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 marca 2005r., V SA/Wa 1770/04, LEX nr 175366). W przypadku gdy podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, organ nie może przystąpić do jego rozpatrywania, bowiem nie dysponuje kompletnym podaniem (wnioskiem). Postępowanie więc się nie toczy. Nie biegną też terminy procesowe poza terminem określonym w art. 35 k.p.a., a dotyczącym ustalenia czy podanie (wniosek) czyni zadość przepisom prawa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 października 2005r., VII SA/Wa 260/05, LEX nr 191345). W literaturze przedmiotu podkreśla się z kolei, iż Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania (odwołania, odpowiednio także wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), przyjmuje wprawdzie zasadę ograniczonego formalizmu, niemniej jednak przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych, wynikających ze wskazanych przepisów ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Spełnienie tych wymagań gwarantuje wszak, iż określona czynność procesowa została dokonana przez stronę (B. Adamiak i J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 7, C.H. Beck, Warszawa 2005 r., s. 360). Orzecznictwo sądowe podnosi z kolei, iż zasada odformalizowania nie może być przez organ odczytywana jako zwalniająca od przewidzianego w art. 64 k.p.a. trybu, a brak podpisu wnoszącego podanie jest w świetle art. 63 k.p.a. brakiem formalnym podlegającym usunięciu w powyższym trybie niezależnie od tego, jakie jest przekonanie organu co do zamiaru i intencji wnoszącego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2006r., VI SA/Wa 1040/05, LEX nr 214085). W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z załączonych do skargi akt administracyjnych, w dniu 8 grudnia 2008r. złożono zarówno w siedzibie organu, jak i w placówce pocztowej operatora publicznego, pismo zatytułowane "odwołanie" od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]r. znak [...], pismo to, będące w istocie wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, nie zostało jednakże podpisane, a organ, bez wzywania skarżącej do usunięcia tego braku formalnego wniosku, rozpoznał go merytorycznie. Akta te zdają się też za zasadne uznać przypuszczenie, iż organ nie badał zachowania ustawowego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W aktach tych brak jest bowiem zwrotki doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, "przypięte" zaś do decyzji z dnia [...]r. potwierdzenie odbioru stanowi, jak się wydaje, dowód doręczenia tej właśnie decyzji. W tym stanie faktycznym w świetle powołanych wyżej przepisów uzasadnione wątpliwości budzić musi skuteczność prawna czynności procesowej strony - wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy - z punktu widzenia wymagań formalnych wymienionych w art. 63 k.p.a., w szczególności w kontekście wymogu podpisania podania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) przez wnoszącego, jak i zachowania terminu do jego wniesienia. W toku ponownego rozpoznania niniejszej sprawy, organ administracji publicznej powinien zatem w pierwszej kolejności wyjaśnić kwestię skuteczności czynności procesowej strony, jaką jest wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie wniosku. W tym celu winien wezwać stronę do podpisania podania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia tego podania bez rozpoznania oraz podjąć próbę wyjaśnienia daty doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, a dopiero gdyby okazało się to niemożliwe dopiero wówczas należałoby uznać zachowanie terminu do jego wniesienia zgodnie z zasadą, w myśl której wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść strony. Wskazane powyżej mające co najmniej istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w konsekwencji spowodowało, iż Sąd nie mógł ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. M.Ko.