I SA/Łd 26/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 12 stycznia 2017 r., I SA/Łd 26/15 wydanego w przedmiocie wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie: ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 r. Postanowieniem z 27 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że strona ujawniła w swoich oświadczeniach, że otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1.800 zł netto, prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi jej straty oraz, że posiada nieruchomość o powierzchni 828 m2 z budynkiem w budowie w postaci pawilonu handlowo-usługowego. Ponieważ jednak nie udokumentowała osiąganych dochodów, nie udzieliła żadnych informacji dotyczących aktualnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, ani ponoszonych kosztów utrzymania, sąd przyjął, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wyrokiem z 18 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatniczki. Skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, a po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od tej opłaty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała ponownie, że źródłem jej utrzymania jest emerytura (12.608 zł netto za okres 9 miesięcy), że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi jej straty (niemal 26 tys. zł za dziesięć miesięcy 2016 r.). Wskazała dalej, że nie ma środków na pokrycie kosztów utrzymania swojego biura oraz, że obecnie zamieszkuje u siostry, na której spoczywa cały ciężar utrzymania domu. Na wezwanie referendarza sądowego strona nadesłała wyciągi z podatkowej księgi przychodów i rozchodów z których wynika, że do końca października działalność finansowo-księgowa prowadzona przez stronę przyniosła przychód w wysokości 10.307 zł, wygenerowała koszty w wysokości 36.288 zł, dając stratę na poziomie 25.981 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do marca 2016 r. wynikało, że skarżąca deklarowała podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów i usług co miesiąc na poziomie ok. 3.000 zł. Z kolei z ksiąg podatkowych wynikało, że w styczniu 2016 r. skarżąca sprzedała usługi księgowe za 2.027 zł, w lutym w ogóle nie uzyskała przychodu z tego tytułu, a w marcu jej przychód wyniósł 975 zł. Skarżąca przedstawiła także kopię przekazu pocztowego dotyczącego jej świadczenia emerytalnego, z którego wynika, że uzyskuje to świadczenie w wysokości 1.260 zł netto (2.178 brutto). Wyjaśniła jednocześnie, że z jej emerytury komornik pobiera miesięcznie 544 zł. Postanowieniem z 12 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz wskazał, powołując się na złożone dokumenty, że wprawdzie sytuacja finansowa skarżącej uległa pogorszeniu jednak okoliczność ta pozostaje bez wpływu na możliwości poniesienia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. Referendarz wskazał, że w dalszym ciągu podstawowym źródłem utrzymania skarżącej pozostaje świadczenie emerytalne, które w zestawieniu z wysokością wspomnianej opłaty, nie pozwala na przyjęcie, że nie ma ona możliwości jej sfinansowania bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Referendarz zauważył, że koszty utrzymania wnioskodawczyni są w całości pokrywane przez jej siostrę. Ponadto wskazał na rozbieżności pomiędzy deklaracjami VAT-7 a zapisami podatkowej księgi przychodów i rozchodów, które w ocenie referendarza wskazują, że strona uzyskuje wyższe dochody niż wyłącznie z tytułu usług finansowo-księgowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że wbrew ustaleniom referendarza, nie posiada środków niezbędnych do uregulowania należności sądowych. W uzasadnieniu ponownie powołała się na swoją trudną sytuację materialną i życiową, obciążenia egzekucyjne, konieczność korzystania z pomocy siostry, a także zły stan zdrowia. Wskazała ponadto, że referendarz nie zauważył pozostałych spraw toczących się przez tutejszym sądem, w których skarżąca również musi ponosić koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na treść art. 165 oraz art. 170 p.p.s.a., ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 654/08, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA). Z treści oświadczeń skarżącej wynika, że nadal prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, korzysta z pomocy siostry oraz posiada ten sam majątek (działka o pow. 818 m2 wraz z budynkiem w budowie), jednak zmniejszeniu uległa wysokość deklarowanego świadczenia emerytalnego, a ponadto świadczenie to jest obecnie dodatkowo obciążone zajęciem komorniczym. Ponadto po wydaniu przez sąd wcześniejszego postanowienia z 27 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżąca wystąpiła do sądu z kolejnymi dwoma skargami, w których została zobowiązana do uiszczenia wpisów w wysokości po 186 zł, zaś w kolejnych dwóch sprawach została wezwana do uiszczenia opłat kancelaryjnych w wysokości po 100 zł. Sytuacja finansowa skarżącej uległa zatem zmianie w stosunku do tej, która była przedmiotem analizy sądu rozpatrującego poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zmiana ta jednak, w zestawieniu z wysokością opłaty kancelaryjnej obciążającej stronę w niniejszym postępowaniu oraz kosztami sądowymi związanymi z pozostałymi postępowaniami, toczącymi się obecnie przed tutejszym sądem, nie oznacza istotnego pogorszenia jej sytuacji, mającego wpływ na możliwości poniesienia kosztów sądowych w żądanym obecnie zakresie. Podkreślić należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 1.260 zł netto, nie ponosi kosztów utrzymania ani wydatków na opłaty eksploatacyjne. Odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej, z nadesłanych wyciągów z księgi przychodów i rozchodów wynika, że do końca października 2016 r. działalność ta przyniosła jej przychód w wysokości 10.307 zł, przy kosztach wynoszących 36.288 zł, co skutkowało stratą w wysokości 25.981 zł. Jednakże na fakt ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca powoływała się także we wcześniej złożonych wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Ponadto samo wykazywanie straty podatkowej nie świadczy jeszcze o możliwościach finansowych podatnika. W orzecznictwie słusznie zauważono, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011 r., II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). Zgodzić się należy przy tym z uwagami zawartymi w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia, że złożone przez skarżącą dokumenty dotyczące prowadzonej działalności nie dają jasnego obrazu tej działalności. Wątpliwości budzą rozbieżności pomiędzy deklaracjami VAT-7 a zapisami podatkowej księgi przychodów i rozchodów, które mogą wskazywać, że w rzeczywistości strona uzyskuje dochody nie tylko ze świadczenia usług finansowo-księgowych. Na koniec, wobec braku jakichkolwiek dowodów, nie mają znaczenia dla sprawy twierdzenia skarżącej o kosztach leczenia jakie – z uwagi na swój stan zdrowia – powinna ponosić. Uwzględniając powyższe Sąd za właściwą uznał ocenę wyrażoną przez referendarza w kwestionowanym postanowieniu, że ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy wraz z nadesłanymi dodatkowymi oświadczeniami i dokumentami nie wskazuje na istotną zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych, które uzasadniałyby przyznanie skarżącej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. Ake.